Hoe pak je participatie rondom stedelijke transformatie aan?

Onze steden en gemeenten zijn van ons allemaal. Het is dan ook ontzettend belangrijk dat we allemaal mee kunnen denken over beleid. Steeds meer lokale overheden besluiten inwoners en stakeholders te betrekken in projecten rond stedelijke transformatie. Het doel? De publieke ruimte co-creëren en transformeren tot een aangenamere en inclusievere plek.

Participatie is een goede manier om de collectieve intelligentie aan te boren en inspirerende ideeën van de gemeenschap te verzamelen en verwezenlijken. Bovendien maakt het snel duidelijk waar de prioriteiten van inwoners en andere stakeholders liggen, en zorgt het voor een sterker draagvlak voor beleidsbeslissingen.

Binnenkort krijgt het ook een wettelijk kader. De Omgevingswet zorgt ervoor dat overheden en hun stakeholders tegen januari 2022 een Omgevingsvisie moeten opstellen waarin ze aan de hand van participatieve processen de plannen voor de fysieke leefomgeving vastleggen. Participatie wordt dan een vast onderdeel van het ontwikkelingsproces. Maar, hoe pak je dat concreet aan?

Afhankelijk van je doel, middelen of lokale context zijn er verschillende participatiemethoden om een stedelijk transformatieproject te faciliteren. Met een poll of enquête leg je je inwoners een specifieke vraag of voorstel voor. Je kan ook hun feedback vragen op concrete plannen of scenario’s (zoals in de gemeente Schagen), of hen vragen hun eigen ideeën of prioriteiten te delen. Via een (online) workshop breng je alle relevante partijen dan weer samen om een georganiseerde, constructieve dialoog te voeren. De mogelijkheden zijn legio, maar welke methode je ook kiest, zorg dat je de volgende praktische tips in het achterhoofd houdt.

  1. Breng in kaart wie je precies wil bereiken en welke stakeholders, communityleiders of ambassadeurs je daarvoor kan inschakelen. Welke groepen inwoners, ondernemers, wijkteams, consultants of projectontwikkelaars dragen bij aan de ontwikkeling? Door je doelpubliek en ambassadeurs te diversifiëren zorg je ervoor dat je meer mensen bereikt en een grotere verscheidenheid aan meningen en ideeën binnen krijgt, wat uiteindelijk leidt tot besluitvorming waarin iedereen gerepresenteerd wordt.
  2. Betrek inwoners of stakeholders zo vroeg mogelijk in het beleidsproces. Een participatieve start geeft je project vanaf het begin een sterke legitimiteit en transparantie en spoort mensen aan om hun mening te laten horen. Zo besloot de gemeente Heumen haar inwoners te raadplegen over een nieuw woondomein, om mee te denken welk type woningen er zouden moeten komen of hoe het gebied er moest gaan uitzien.
  3. Zorg ervoor dat je vanaf het begin de juiste verwachtingen schept. Dat doe je door duidelijk te communiceren over de spelregels en kaders van zowel het verloop van het proces als de selectiecriteria van de gevraagde input. Een sterke communicatie slaat ook op de lancering van je project. Denk goed na hoe je het nieuws over je project het best verspreid.
  4. Combineer verschillende participatiemethodes. Geef je inwoners de kans om zowel online als offline hun stem te laten horen, of bied hun meerdere opties aan. Zo kunnen ze participeren op hun eigen voorwaarden, wanneer het hen uitkomt. Zowel in Uden als in Leiden zorgt deze aanpak voor een democratische meerwaarde.
  5. Blijf doorlopend communiceren. Stedelijke transformatieprojecten hebben vaak een lange looptijd, en het is belangrijk participanten blijvend op de hoogte te houden van veranderingen en updates, tegenvallers en succesverhalen. Zorg er bovendien voor dat je een feedbackloop in werking zet, zodat inwoners ook na afloop van het proces hun feedback kunnen geven.