Hoe organiseer je participatie voor de energietransitie?

Over een aantal jaar moeten alle Nederlandse wijken aardgasvrij zijn. Lokale overheden zijn druk hiermee, zelfs tijdens de coronacrisis, want vóór eind 2021 moeten ze een transitievisie warmte vaststellen. Deze visie berust, in essentie, op drie vragen: met welke techniek ga je aardgas vervangen? Wie gaat welke transities betalen? En hoe betrek je inwoners bij elke stap? De regie ligt bij gemeenten. Via een integrale samenwerking moeten zij komen tot een breedgedragen visie. Maar hoe coördineer je als gemeente je participatie voor een complex beleidsonderwerp zoals de energietransitie?

Alle stakeholders in de wijk, van gezin tot ondernemer tot verhuurder, hebben behoefte aan een goed participatieproces. Bij al deze verschillende doelgroepen leven zorgen over de timing, kosten en haalbaarheid van de energietransitie. Hoe eerder je deze doelgroepen laat participeren in het proces, hoe meer inzicht, eigenaarschap en draagvlak je creëert voor het beleid.

Vroeg beginnen met participatie is dus belangrijk. In 2018 zijn proeftuinen in 27 wijken, verspreid door het land, gestart met de energietransitie. Deze wijken krijgen van de overheid financiële ondersteuning voor het (participatie)proces en delen hun opgedane kennis, bijvoorbeeld in de Handreiking Participatie Wijkaanpak Aardgasvrij. De eerste evaluaties laten zien dat er behoefte is aan maatwerk: hoe je participatie invult, blijft afhankelijk van de plek en de mensen. Wel blijkt een laagdrempelige en buurtgerichte aanpak vaak het meest succesvol. Bij CitizenLab zie ik zelf ook dat een interactieve en persoonlijke manier van werken een belangrijke factor is voor succes.

Vanwege de blijvende gezondheidsrisico’s rond het coronavirus is persoonlijk samenkomen met bewoners lastig. Met online tools kun je participatie veilig laten doorgaan, verschillende doelgroepen betrekken (van gezinnen met jonge kinderen tot drukbezette ondernemers) en kun je het ook persoonlijk maken. De mate van interactie hangt uiteraard af van de gekozen participatiemethode, maar dankzij de diversiteit van digitale opties kun je als gemeente makkelijker een brede doelgroep aanspreken. Kies je voor een laagdrempelige methode zoals een enquête? Of ga je voor een persoonlijke aanpak via een online workshop?

Bij CitizenLab ondersteun en adviseer ik samen met mijn collega’s diverse gemeenten bij participatieprojecten rond de energietransitie. We faciliteerden bijvoorbeeld het online verzamelen van ideeën in Harderwijk en verzorgden een survey in Amstelveen en Medemblik en flitspeilingen in Den Haag. Deze surveys bieden een mooi startpunt voor inspraak, maar ik merk dat er meer ambitie is. Gemeenten willen beleid cocreëren met inwoners en meer diepgaande discussies faciliteren. Online workshops en digitaal ideeën verzamelen bieden hiervoor uitkomst. Je kunt de participatiemogelijkheden persoonlijker maken door toe te spitsen op persoonlijke belangen. Splits bijvoorbeeld de deelnemers op per buurt en leg iedere groep specifieke vragen voor . Zo betrek je gemakkelijker meer bewoners op verschillende momenten in het beleidsproces en cocreëer je samen met je inwoners een flitsende start voor jullie energietransitie.