Gezocht: nieuwe taal voor een inclusieve samenleving

De kracht van taal ervaarde ik op zijn sterkst toen ik een aantal jaar terug een offertetraject deed voor een training creatief denken. De verkoper vroeg mijn collega’s en mij, drie serieuze onderzoekers, om een onbewoond eiland te tekenen. We tekenden alle drie hetzelfde, waarop de trainer droogjes opmerkte dat hij ons niet gevraagd had om een eiland met een palmboom te tekenen.

Met hetzelfde gemak excluderen we mensen uit het onderwijs, de arbeidsmarkt en de samenleving als geheel. In onze taal focussen we op de beperkingen die iemand heeft en niet de kansen die er zijn. Zoals Erik Dannenberg, voorzitter van Divosa, mooi zegt: “Het zijn geen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, maar een arbeidsmarkt met afstand tot mensen!” Zo geven woorden onze visie op maatschappelijke vraagstukken weer en zijn ze medebepalend voor de oplossingen die we creëren.

Binnen onze onderzoeken naar gemengd wonen worstelden we ook met de tweedeling in huurders. Reguliere huurders versus cliënten of huurders met en zonder rugzakje of begeleide en onbegeleide bewoners… Hoe benoem je deze groepen zonder hiërarchie tussen huurders te bewerkstellingen? En bleek in de praktijk niet dat een deel van de begeleide bewoners vrijwel geen begeleiding (meer) nodig had, terwijl enkele reguliere huurders best wat hulp konden gebruiken?

In haar proefschrift over lokaal beleid gericht op het voorkomen van dakloosheid in Kopenhagen, Glasgow en Amsterdam heeft Nienke Boesveldt een treffend citaat opgenomen: “They have a long history of serving their own communities separate from homelessness. Now, part of that argument is where do homeless people come from? They do not come from the planet homeless.” De samenleving dat zijn wij.

Het tot stand brengen van de inclusieve samenleving vraagt naast een transformatie van het sociaal domein ook om een transformatie van onze taal. Een taal die mensen includeert en in hun kracht zet. Begeleid of niet, deze mensen zijn huurders. En wat doen we met de afstandelijke uitdrukking ‘personen met verward gedrag’: worden dit weer (met het stilletjes uit het dagelijks taalgebruik verdwenen) ‘zorgwekkende zorgmijders’ of komen we met een nieuw woord? Werken we met ‘bemoeizorgteams’ of focussen we op ‘bouwstenen voor een sluitende aanpak’?