De NOVI als een knikkerbak

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) als een knikkerbak. Met opgaven die als knikkers naar beneden rollen, langs de provinciale en de gemeentelijke visies om te landen in de samenleving.

De beeldspraak is van een gemeenteambtenaar. Ze hoopt dat cultuurhistorie als een estafettestokje via de NOVI wordt doorgegeven naar de decentrale omgevingsvisies. Dat helpt haar om lokaal het beschermde stadsgezicht te verankeren in de nieuwe instrumenten van de Omgevingswet.

De vraag is: hoe bouw je zo’n knikkerbak? Begin je bovenaan, op de plek waar de knikker vertrekt, of juist onderaan, op de plek waar die landt? Nu leven we in innovatieve tijden; uit een 3D-printer rolt zelfs een binnenstebuitengekeerde knikkerbaan. Maar elke kleuter en elke bouwer zal zeggen: bouwen doe je van onderop; dat is veel steviger. Het lijkt mij dan ook zinvol voor de NOVI om de eerste ervaringen van gemeentelijke en provinciale omgevingsvisies te benutten bij het opbouwen van de Nationale Omgevingsvisie.

We staan op een kantelpunt. We keren ons af van verspillen en vervuilen, het uitputten van de aarde. Koplopers inspireerden velen en inmiddels zien we een brede beweging ontstaan die met andere ogen naar de leefomgeving kijkt. Voor wie nu opgroeit, zijn elektrisch rijden, circulair bouwen, biologisch eten en aardgasvrij verwarmen logische en reële keuzemogelijkheden.

Om als samenleving echt te kantelen, is een gedeelde visie op de leefomgeving nodig. Dat vraagt om inbreng en betrokkenheid van onderop – de onderkant van de knikkerbak. Maar ook om nationale keuzes over de grote opgaven in de leefomgeving. Wij horen het bij Platform31 in onze dagelijkse praktijk: lokale bestuurders, koplopers in aardgasvrije wijken en innovatieve marktpartijen vragen om uitspraken van het rijk. Vertaal die klimaatafspraken uit Parijs naar opgaven voor de regio; maak Nul-Op-de-Meter morgen nog verplicht voor alle nieuwbouw – technisch kan het, zie het Innovatieprogramma Energiesprong. Het is een keuze.

Wat lokale bestuurders – en burgers – nodig hebben is een NOVI die lijnen uitzet. Dat vergt politieke moed, een belangenafweging die verkiezingstermijnen ruim overstijgt. Wat het oplevert is helderheid, een koers. Een verbinding van enerzijds centrale sturing met anderzijds denk- en doekracht uit regio’s, gemeenten, wijken om invulling te geven aan de gekozen richting.

Meer informatie

Lees hier de volledige gespreksnotitie (pdf) die Platform31 heeft geschreven als input voor het rondetafelgesprek van de Tweede Kamer over de Nationale Omgevingsvisie.