Bouw een eigen Leerhuis Omgevingswet

8.000 collega’s, 5 clusters en 30 betrokken directies. Zij krijgen in de gemeente Amsterdam straks allemaal – direct of indirect – met de Omgevingswet te maken. Al die mensen en onderdelen hebben allemaal andere taken, werkwijzen, kennisniveaus, tempo’s en verantwoordelijkheden. En ze kennen elkaar niet of nauwelijks. Hoe zorg je dat deze enorme groep straks klaar is voor de invoering van de Omgevingswet? Hoe krijg je beleid, uitvoering en de verschillende beleidsdomeinen op één lijn? En dat nog vóórdat het jaar 2021 begint?

In Amsterdam zijn we daar al drie jaar terug aan begonnen. Want, zoals Jan Rotmans al concludeerde, de Omgevingswet vraagt om een omvangrijke, meervoudige en gelaagde transitie. Met één workshop bereid je je ambtelijk apparaat dus onvoldoende voor. Sterker nog: omdat zij vanaf 2021 meer lokale ruimte én minder houvast dan ooit krijgen, leidt dat waarschijnlijk tot verwarring. Ze moeten opeens samenwerken met onbekende collega’s om compleet nieuwe instrumenten zoals een omgevingsplan of omgevingsvisie te maken. En ze moeten zaken als burgerparticipatie, VTH-processen en dataontsluiting écht anders aanpakken. Een collegereeks ‘De theorie achter de Omgevingswet’ werkt ook slechts verlammend, omdat dan de what’s in it for me-factor niet duidelijk is of te abstract blijft.

Bij ons begon het met een goed gesprek. We nodigden een handvol experts binnen de gemeente uit om de Omgevingswet te analyseren, ontrafelen en ordenen. Wat gaat dit voor ons betekenen? Waar lopen we tegenaan? Terwijl dat gesprek werd gevoerd, gingen we aan de slag met de Amsterdamse aanpak leren en ontwikkelen. Dus niet alleen studeren en praten, maar meteen ook doen. En we gingen combineren: meerdere beleidsdomeinen, beleid én uitvoering, inhoud én proces erbij betrekken. Zo werd het gesprek gaandeweg steeds breder en rijker gevoerd en ontstonden er nieuwe connecties voorbij de grenzen van organisatieonderdelen.

We voerden 160 dialoogsessies in twee jaar, horizontaal en verticaal door de organisatie. We kwamen met een serious game, thematische excursies, omgevingswandelingen, boeiende vertellers van buiten en oefenateliers. Kwartiermakers gingen aan het werk en we richtten een managementtafel en integrale adviestafels in. In het ‘Leerhuis Omgevingswet’ is alles samengebracht wat leren en ontwikkelen kan helpen en ondersteunen.

We deden dus veel, tegelijk én van alle kanten. Want we beseften: niks gaat zomaar vanzelf, daarvoor zijn onze bestaande werkwijzen, organisatievormen en routines veel te dominant. Bovendien stopt de stad niet. Die blijft permanent de aandacht opeisen en prioriteiten bepalen. En daarin is Amsterdam echt niet de uitzondering. Begin daarom op tijd en pak de voorbereiding gerust groots en meeslepend aan. Dit is immers de grootste wetswijziging sinds de invoering van de Grondwet; behandel die verandering ook zo.

Meer lezen?

Marjon de Groot heeft een achtergrond in veranderkunde en heeft zich de afgelopen 2,5 jaar ingezet voor de invoering van de Omgevingswet in de gemeente Amsterdam. Lees ook haar artikel Veranderen is een werkwoord: een doorkijk in leren en ontwikkelen bij de Amsterdamse voorbereiding op de Omgevingswet (pdf, 530 kB).