Anders Toewijzen: zoektocht naar een gebalanceerde bewonerssamenstelling

Het is manoeuvreren op de sociale woningmarkt. Door huurders om de door hen zo gewenste huurwoning eindelijk te krijgen. Door corporaties om te sturen op een prettige bewonerssamenstelling, leefbaarheid en voldoende huurinkomsten. Door gemeenten om via allerlei afspraken met corporaties zo snel mogelijk mensen door te laten stromen uit (zorg)instellingen naar corporatiewoningen. Veel regels, doelstellingen en beleid. Toch realiseren we niet al die doelstellingen naar behoefte. Dit alles komt samen in buurten, bij corporaties en hun huurders. Is dit vraagstuk oplosbaar door corporaties? Nee. Hoe langer wij hier mee bezig zijn, hoe groter de valkuilen denken wij wel eens. Corporaties werken aan innovatieve aanpakken en zigzaggen in het woud van regels. Maar is dit niet het tegenovergestelde van een duidelijk signaal afgeven? Nemen we de aap te gemakkelijk op de schouder?

De werkmethode ‘Anders toewijzen’ lag tijdens een themabijeenkomst van het programma ‘Werken aan leefbare wijken’ van Platform31 onder het vergrootglas. Begin oktober waren vijftig bevlogen collega’s van corporaties te gast bij Portaal om gezamenlijk tot een scherpere kijk op het vraagstuk te komen.

Zomaar wat thema’s die voorbij kwamen: Hoe sturen we met gericht toewijzen op een goede balans in de bewonerssamenstelling in onze wooncomplexen? Onder andere door het middel van lokaal maatwerk in de huisvestingsverordening te benutten. Door de vrije tien procent toewijzingsruimte aan hogere inkomens te benutten. Door een moreel appèl te doen op nieuwe en zittende huurders om ‘goede buren te zijn’. Kan of willen we dat dat laatste eigenlijk wel?

‘What’s new?’ zullen doorgewinterde corporatiecollega’s zeggen. Het nieuwe is de toegenomen noodzaak om meer aandacht te hebben voor passende bewonerssamenstelling door de veranderende en meer kwetsbare doelgroep van corporaties. Bij Portaal heeft 1 op de 3 nieuwe huurders een zorg of begeleidingsvraag. In minder populaire complexen ligt dit nog veel hoger. Portaal anticipeert hierop via het Programma Inclusieve Buurten. Wij en andere corporaties maken daarbij onder andere gebruik van verschillende tools zoals: het meer differentiëren naar inkomen via huurbeleid (De Alliantie), toewijzen op basis van motivatie (Portaal en Intermaris), op basis van leefstijlen (HaagWonen) of op basis van het woonbehoefteprofiel van urgente huurders (Rochdale). Steeds meer corporaties ontwikkelen per complex een visie op hoe kwetsbare huurders te spreiden via toewijzen. Maar ook het tegenovergestelde gebeurt: concentratie wordt ingezet als strategie. Bijvoorbeeld in de gemengd wonen woonconcepten zoals Place2BU, ‘t Groene Sticht en Avicenna. Portaal heeft al 15 jaar ervaring met gemengd wonen, waar bewoners gericht en gemotiveerd kiezen om samen te wonen met verschillende doelgroepen.

Nieuw is ook dat we bij het toewijzen van kwetsbare huurders sterker de noodzaak voelen van – en uitvoering geven aan wederkerige samenwerking met gemeenten en maatschappelijke opvangorganisaties. Zoals Portaal doet in enkele wijken in Nijmegen. Beheerders voeren daar kennismakingsgesprekken bij nieuwe huurders. In die wijken hebben zij afspraken met het sociaal wijkteam dat nieuwe huurders met een zorg- of begeleidingsvraag voorrang krijgen bij het buurtteam. Dit is een mooi voorbeeld, maar dat lukt nog niet in alle buurten, vanwege lange wachtlijsten. Een ander signaal gaf Portaal in de zomer van 2018: ‘Stop met het oog op leefbaarheid de uitstroom vanuit maatschappelijke opvang naar de hoogbouw flats van Overvecht.’ Dit was tegen de gemeentelijke afspraken in. Nu knelt het elders in de stad en ontstaat er tussen gemeente, corporatie en maatschappelijke opvangorganisaties een scherper gesprek over een betere spreiding over de stad.

De themabijeenkomst gaf een scherpere kijk op het vraagstuk. Goed om te leren van elkaar hoe te manoeuvreren in het woud der regels. Maar besef: ‘Neem deze aap zelf niet teveel op de schouders’. Corporaties alleen hebben de oplossing voor toename en concentratie van kwetsbare huurders niet in handen. Gemeenten blijf realistisch en houd regie bij dit vraagstuk!