Jaarcongres Stedelijke Transformatie

Stedelijke transformaties als impuls voor de stad

Stedelijke transformatie betekent niet alleen meer ruimte voor wonen. Het biedt ook ruimte om andere maatschappelijke opgaven op te pakken en de leefbaarheid te vergroten. Tijdens het derde jaarcongres van het programma Stedelijke Transformatie ontdekt u welke mogelijkheden er zijn om stedelijke transformatie in te zetten als impuls voor de stad. Daarnaast brengen we u op de hoogte van de opbrengsten van het programma tot nu toe. Bent u erbij op 13 februari?

Wat kunt u verwachten?

Stedelijke transformaties zijn een unieke kans voor de stad. Het kan substantieel bijdragen aan de woningbehoefte. Daarnaast kunnen de ontwikkelingen fungeren als vliegwiel voor de stad en gebieden die nu slecht functioneren laten floreren. Gebieden kunnen veranderen van een no-go area in de nieuwe hotspots van een stad. Daarnaast kunnen transformatielocaties een belangrijke rol spelen bij het behalen van de verduurzamingsdoelstellingen en inspelen op veranderingen in mobiliteit, inclusiviteit of biodiversiteit.

Om de kansen van binnenstedelijke gebiedstransformaties optimaal te benutten, is inzicht nodig in de visie van de stad. Maar hoe bepaalt u wat voor stad u wilt zijn? Het programma Stedelijke Transformatie en de provincie Utrecht bieden hiervoor handvatten tijdens het jaarcongres. Samen kijken we hoe u dit vertaalt naar de transformatieopgave. 

Sprekers

Rob van Muilekom (gedeputeerde provincie Utrecht) trapt het plenaire programma af. Hij vertelt over de kansen die hij ziet voor synergie tussen de transformatiegebieden en bestaande gebieden, zoals mobiliteit, inclusiviteit en het voorzieningenniveau. Astrid Janssen (wethouder gemeente Amersfoort) vertelt over de transformatieopgave in Amersfoort en de dynamische aanpak van de gemeente. Geurt van Randeraat (Site) toont met een aantal voorbeelden aan hoe binnenstedelijke transformaties een impuls kunnen zijn voor de stad. Anja Winters (Winters & ©) geeft haar visie op de manier waarop overheden en marktpartijen dit in samenspraak kunnen doen. Jop Fackeldey (voorzitter van het programma Stedelijke Transformatie) deelt een aantal lessen uit het programma en legt uit hoe gemeenten en marktpartijen hier concreet mee aan de slag kunnen. Wouter Schilperoort (ministerie van BZK) informeert u over de stand van zaken van de Rijksbijdrage van 1 miljard euro voor de bouw van betaalbare woningen.

Themasessies

Ronde 1

A. Nieuwe iconen voor de stad
Net als bekende merken als Nike en Apple bouwen steden steeds beter een herkenbare identiteit op. Onderdelen van zo’n ‘city brand’ zijn evenementen, beeldbepalende gebouwen of zelfs gebieden. Een sterk merk maakt het makkelijker om producten en diensten te verkopen en mensen en investeringen aan te trekken. Hoe kun je iconen toevoegen aan de stad, en die daarmee op de kaart zetten? Hoe zorgen ze voor economische en sociale spin-offs? Wouter Jan Verheul (TU Delft) vertelt over succesvolle en minder succesvolle voorbeelden en Peter Kuenzli (GideonConsult) en Christiaan Cooiman (Heijmans) over de wijken Roombeek in Enschede en Katendrecht in Rotterdam.

B. Samenwerkingsconstructies
Publieke en private partijen hebben elkaar nodig bij stedelijke transformaties. Zeker bij grootschalige gebiedstransformatie zijn ze voor langere tijd aan elkaar verbonden. Dan wil je de samenwerking juridisch verankeren, maar hoe doe je dat? Helen Amerika (Akro Consult) presenteert zeven verschillende samenwerkingsconstructies en laat zien welke vorm het beste past in een concrete situatie. Jan Noorda (AM) vertelt over een voorbeeld uit Badhoevedorp en Mark Lansbergen (Zutphen) over Noorderhaven. Onder leiding van Frank ten Have (Deloitte) gaan we in gesprek over de stappen die je kunt maken om tot te juiste samenwerking te komen. NB: deze sessie vindt ook plaats in de tweede ronde, maar dan met andere casussen.

C. Nieuwe financiële spelregels: aanvullingswet Grondeigendom
De Omgevingswet brengt per 2021 nieuwe financiële spelregels op basis van de Aanvullingswet Grondeigendom. Plannen die na deze datum in procedure gaan, moeten nu al worden voorbereid op de nieuwe regelgeving voor kostenverhaal uit deze wet. Wat zijn de belangrijkste punten? Hoe zit het met grondexploitatie en kostenverhaal? Theo Stauttener (Stadkwadraat) deelt ervaringen in het kader van de Crisis- en herstelwet, zoals in Rhijnhuizen in Nieuwegein. Ook gaat hij in op zijn ervaringen met omgevingsplannen nieuwe stijl. In deze plannen wordt eerst ervaring opgedaan met de nieuwe spelregels en de wijze van rekenen. Frank Hazelager (OMU) geeft de ervaringen uit de markt.

D. SDG’s en gebiedsontwikkeling
De 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) vormen een toekomstagenda voor duurzame ontwikkeling in de periode 2015-2030. Daarbij spelen de gebouwde omgeving en bijvoorbeeld gemeenten, projectontwikkelaars, bouwers, woningcorporaties en beleggers een belangrijke rol. Bas van de Griendt (Stratego Advies) vertelt hoe je deze SDG’s als leidraad kunt gebruiken bij gebiedsontwikkelingen. Samen met Marcel Herms (gemeente Utrecht), Jos Sentel (Syntrus Achmea Real Estate & Finance) en de zaal maakt Van de Griendt een vertaalslag naar specifieke gebiedsontwikkelingen. De opbrengsten vormen een aanzet tot een lokale SDG-agenda voor de gebouwde omgeving, inclusief indicatoren en bijbehorende doelen.

E. Gezonde stadsontwikkeling: wat kunnen we morgen doen?
Wie maakt de stad eigenlijk gezond? De stelling van Liesbeth van Holten (provincie Utrecht) en Martine Sluijs (Pip & Partners) is: dit is een uitdaging voor ons allemaal. En vanuit verschillende rollen en met verschillende type mensen worden we hier steeds beter in. Het is een kwestie van continue cocreatie. In deze workshop gaan we daarom samen aan de slag met de vraag wat we morgen kunnen doen. We volgen de Design Thinking-methodiek en gaan we niet alleen praten, maar ook iets maken dat je kunt meenemen naar jouw praktijk.

F. Rekensessie middenhuur
Door het forse tekort aan middenhuurwoningen wordt bij gebiedsontwikkelingen vaak ‘geëist’ dit huursegment ook in het programma op te nemen. Wat betekent het voor de financiële haalbaarheid als je woningen in het lagere segment (tot 900 euro) toevoegt? Beleggers bieden een uniek inkijkje in hun omgang met middenhuur. Onder leiding van Vincent van Esch (provincie Utrecht), Bart Louw, Erik Martens, Mark Nijenhuis (Amvest) en Bart Dopper (Stec Groep) praten we over de haalbaarheid en betaalbaarheid van het middenhuursegment.

G. Een succesvolle smart city dankzij een datagedreven participatieaanpak
Niet elke bewoner in een smart city is even betrokken. Daar kan een datagedreven participatiestrategie bij helpen. Maar hoe werkt dit? Nicolette Ouwerling en Harmen van Doorn (Citisens) vertellen over hun segmentatiesysteem met acht profielen, waarbinnen inwoners worden ingedeeld op basis van hun betrokkenheid en participatiegedrag. Ervaar wat deze indeling betekent voor het betrekken van inwoners bij veranderingen in de leefomgeving. Zo wordt bij het smart city-project Knowledge Mile Park in Amsterdam hiervoor big én small data ingezet.

H. De kracht van erfgoed bij gebiedstransformaties
Het gigantische Rijksmonument Meelfabriek in Leiden is met maar liefst 55.000 m² een omvangrijk herbestemmingsproject. Oude gebouwen krijgen hier een nieuw leven en nieuwe gebouwen worden toegevoegd. Er komen hier nieuwe functies, zoals wonen, een hotel, kantoor en culturele functies, en er is volop aandacht voor duurzaamheid. Thessa Fonds (The Missing Link) vertelt over de kracht van erfgoed bij gebiedstransformaties en Ab van der Wiel (initiatiefnemer) en Maarten van Oosterom (gemeente Leiden) vertellen over dit transformatieproject in Leiden.

I. Verstedelijking en transformatie bij knooppunten: een enorme kans
Verdichting, verstedelijking, transformatie en herontwikkeling: zeker rond knooppunten waar treinen, bussen, auto’s, fietsers en voetgangers samenkomen, zijn deze opgaven vaak complex. Hier zijn bovendien timing en samenwerking extra belangrijk. Zo ook in de gemeente Woerden. De transformatie van een verouderd kantorenterrein naar een gemengd woon-werkgebied én de ontwikkeling van een nieuwe woonwijk vormen samen de katalysator voor de ontwikkeling van het stationsgebied. Leonoor Vesseur (NS Stations), Judith van Wijk (TwynstraGudde), Jethro Michel en Jeroen van Lemmen (gemeente Woerden) vertellen over de moeilijkheden, mogelijkheden, randvoorwaarden en rolverdeling bij dit soort gebiedsontwikkelingen nabij knooppunten.

J. Visievorming door marktpartijen
De afgelopen periode werd ruimtelijke ordening en visievorming steeds meer een bottom-up en participatiegedreven opgave die marktpartijen moesten oppakken. Projectontwikkelaars stellen daarom steeds vaker, eventueel gezamenlijk, een visie voor een gebied op. Zonder dat gemeenten hiervoor een basis hebben geformuleerd. Tijl Hekking (IMOSS) vertelt over deze ontwikkeling. Patrick Barské (Stadgenoot) deelt ervaringen vanuit Oostenburg in Amsterdam en Lonneke Zuijdwijk (Heijmans) neemt ons mee in de ontwikkeling van ParkHaven in Rotterdam. In hoeverre moet de visie zijn uitgewerkt? Welke onderwerpen moeten absoluut aan bod komen? Hoe stroomlijn je het proces en betrek je partijen?

K. Vitale wijken
De gebiedsontwikkeling Langs Eem en Spoor in Amersfoort ligt als een hoefijzer om de wijk Soesterkwartier heen. De ambitie, afgesproken in een regiodeal, is gezond stedelijk leven voor iedereen in het Soesterkwartier en omliggende gebieden. Het Soesterkwartier moet daarbij nadrukkelijk profiteren van de ontwikkeling van Langs Eem en Spoor. Hoe kom je van visie naar uitvoering? En hoe zorg je dat een wijk profiteert van de ontwikkeling van een naastgelegen gebied? Mattijs de Jongh (gemeente Amersfoort), Robin van Ammerlaan en Kirsten van de Meeberg (Over Morgen) vertellen over de aanpak, integrale visie en concrete doelstellingen voor deze wijk in Amersfoort.

L. Excursie: Inrichting openbare ruimte als motor voor stedelijke transformatie
Arno Goossens en Dirk Hölzer (gemeente Amersfoort) nemen je mee op tour door het stationsgebied. Ontdek het effect van de herinrichting van het stationsgebied op de gebouwde omgeving en de functies die zich daarin ontwikkelen. De metamorfose van een parkeerplaats in een groen parkje stimuleert bijvoorbeeld de transformatie van kantoorpanden naar woningen. Ook geven de herinrichtingsplannen van het stationsplein een impuls aan de verhuur van omliggende leegstaande kantoren.

Ronde 2

M. Placemaking bij transformatiegebieden
Placemaking verbindt gebruikers aan openbare ruimtes, zoals parken, stadscentra, pleinen, stadstuinen, speelpleinen en buurten. Steeds vaker heeft placemaking een rol in stedelijke transformatiegebieden. Vaak in de vorm van tijdelijke invullingen, maar ook door permanente functies. Dit kan een impuls geven aan de stad als geheel. Hoe dat werkt, laat Hans Karssenberg (Stipo) zien. Noor Wit (Van Wijnen) vertelt over de tijdelijke circulaire woningen op het voormalige Suikerterrein in Groningen en Elisabeth Boersma (BPD) over de ontwerpwedstrijd op het Campinaterrein in Eindhoven.

N. Samenwerkingsconstructies
Publieke en private partijen hebben elkaar nodig bij stedelijke transformaties. Zeker bij grootschalige gebiedstransformatie zijn ze voor langere tijd aan elkaar verbonden. Dan wil je de samenwerking juridisch verankeren, maar hoe doe je dat? Helen Amerika (Akro Consult) presenteert zeven verschillende samenwerkingsconstructies en laat zien welke vorm het beste past in een concrete situatie. Tjakko Smit (BPD) vertelt over Waalfront in Nijmegen en Rik Dalmeijer (Zoetermeer) over het Entree Zoetermeer. Onder leiding van Aeisso Boelman (Fakton) gaan we in gesprek over de stappen die je kunt maken om tot te juiste samenwerking te komen. NB: deze sessie vindt ook plaats in de eerste ronde, maar dan met andere casussen.

O. Financiering bij stedelijke transformaties
Erwin Heurkens en Fred Hobma (TU Delft) geven een overzicht van de verschillende financieringsinstrumenten voor binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen. Zo zie je het brede spectrum waarop deze financiering kan plaatsvinden: van volledig publiek tot volledig privaat. Heurkens en Hobma vertellen ook over de verschillende principes en hoe je in een publiek-private samenwerking tot een win-winsituatie komt, inclusief de diverse inzetbare financieringsinstrumenten.

P. Inclusieve stad
We moeten niet alleen woningen bouwen in Nederland; we moeten ook werken aan de inclusieve stad en oog hebben voor thema’s als gentrificatie, segregatie en het middensegment. Edwin Buitelaar (Planbureau voor de Leefomgeving en Universiteit van Utrecht) licht toe hoe je naar de inclusieve stad kunt kijken aan de hand van vier principes. Monique Tettoroo (Bouwinvest) vertelt hoe zij aan inclusiviteit werkt. Welke keuzes komen daarbij kijken? En wat is dan verstandig? Onder leiding van Mirjam Fokkema (Platform31) gaat zij met de zaal in gesprek over de manier waarop we inclusieve wijken kunnen maken.

Q. Uw bestuurder ondersteunen met lef!
Bestuurlijk lef is nodig om binnenstedelijke gebiedstransformaties van de grond te krijgen en te laten slagen, zowel aan de publieke als aan de private kant. Hoe adviseer en ondersteun je bestuurders daarbij? Marcel Boogers (BMC en Universiteit van Twente) laat zien hoe je helpt, zeker bij het maken van generatieoverstijgende afwegingen en keuzes. Ontdek op welke manieren je bestuurlijk lef kunt inzetten, inclusief handzame tips bij onderhandelingen en het maken van afspraken. Daarnaast leer je ook hoe bestuurlijk lef processen kan versnellen en hoe de projectorganisatie daaraan kan bijdragen.

R. Onrendabele toppen en stedelijk investeren
Het programma Stedelijke Transformatie onderzocht de omvang en achtergrond van onrendabele toppen bij gebiedstransformaties. Damo Holt (Rebel) en Frits Dinkla (Rho Adviseurs) vertellen wat je kunt doen om een tekort kleiner te maken. Ze vertellen bijvoorbeeld over planoptimalisatie, uitruil via bonus-opties, anders omgaan met inbrengwaardes en saneringskosten, alternatieve bekostiging, effectiever en flexibeler kostenverhaal, stadsfondsen of verruiming van de planologische mogelijkheden op basis van de Omgevingswet. Ook vertellen zij welke ideeën ministeries hebben om snelheid in de landelijke opgaven te krijgen en beantwoorden vragen over de eigen casus.

S. Verleiden om een goede stad te zijn
Binnenstedelijke transformatieprojecten kunnen de kwaliteit, aantrekkingskracht en stadsidentiteit van middelgrote steden versterken. Zo kun je ook (nieuwe) bewoners, bedrijven en bezoekers aan je stad binden. Maar hoe werkt dat? Hoe kun je bijvoorbeeld de huiskamerfunctie van de binnenstad versterken? Hoe betrek je bewoners en houd je het betaalbaar? De Brabantse midsize gemeenten, provincie Noord-Brabant en Platform31 bogen zich over dit soort vragen in een kennisontwikkelingstraject en delen hun lessen en inzichten. Joost van Hoorn (Platform31) gaat in op de opgaven van middelgrote steden. Handvatten voor het aanpakken van conceptontwikkeling komen van Alex Sievers (Beyond Now) en inspiratie van Martin Hagreis (gemeente Oss) met de casus Walkwartier Oss.

T. Doorstroming op de woningmarkt
De woningmarkt zit op slot. Eén van de oorzaken is een gebrek aan doorstroming. Woningen komen niet vrij voor huishoudens die op dat moment beter in deze woning passen. Hierdoor vinden woningzoekenden het lastig om woonruimte te vinden die past bij hun levensfase. Tijdens deze sessie kijken we vanuit verschillende invalshoeken naar doorstroming en welk effect dit kan hebben op de woningmarkt. Hoe krijgen we die doorstroming wél op gang? George van Hooijdonk (MN), Esther Geuting (Stec Groep), Gert Jan Hagen (Sprinco Urban Analytics) en Erik Bijsterbosch (provincie Utrecht) bespreken de do’s en don’ts.

U. Klimaatadaptatie in De Hoef in Amersfoort
Het klimaat is aan het veranderen. Steden moeten zich ook voorbereiden op weersextremen in de toekomst. Wat betekenen heftigere regenbuien en meer hittestress voor toekomstige wijken? Welke gevolgen heeft dat voor de projecten van nu? Hoe zorg je voor een klimaatbestendige gebiedstransformatie? Jeroen Rijsdijk (Arcadis) legt uit wat de impact van de klimaatverandering is en hoe steden hierop kunnen inspelen. Willemijn Hellemans en Anneke van der Kraan (gemeente Amersfoort) laten zien hoe klimaatadaptatie een plek kreeg in hun beleid en zich vertaalt naar de gebiedsontwikkeling van De Hoef.

V. Actief of passief grondbeleid: wat is er nodig voor stedelijke transformatie?
Bij binnenstedelijke gebiedstransformaties horen grote investeringen en lange terugverdientijden. Dat levert een aanzienlijk risicoprofiel op. Toch willen veel gemeenten transformatieprojecten vooral via passief grondbeleid realiseren. Matthijs Witting (TU Delft) onderzocht samen met TwynstraGudde actief versus passief grondbeleid: ‘Gebiedsontwikkeling vanuit een gemeentelijk perspectief’. Witting deelt de verrassende onderzoeksresultaten en benadrukt het belang van een goede ontwikkelstrategie en de juiste parameters. Aan de hand van stellingen faciliteren Claudia Hanemaaijer en Martin Stout (TwynstraGudde) een discussie over welk grondbeleid nodig is voor stedelijke transformatie.

W. Parkeren en duurzame gebiedsontwikkeling
Een brede aanpak is nodig om Nederland in de toekomst goed bereikbaar, leefbaar en veilig te houden, inclusief parkeren in relatie tot duurzame gebiedsontwikkeling. Niet alleen voor de bouwopgave van 1 miljoen woningen, maar ook in de transformatie van bestaande gebieden is die brede aanpak noodzakelijk. Daarvoor is een goede samenwerking tussen verschillende partijen nodig. Frans Bekhuis (CROW) vertelt over de CROW-handleiding ‘Parkeren en duurzame gebiedsontwikkeling’, waarin verschillende praktijkvoorbeelden zijn opgenomen. Meer inspiratie komt van de voorbeelden uit de praktijk, zoals de Binckhorst in Den Haag. Noor Aghina (Synchroon) gaat in op een aantal voorbeelden waaraan zij werkt en betrekt de randvoorwaarden die nodig zijn om een project te laten slagen.

X. Excursie: De Nieuwe Stad
De Nieuwe Stad is een dynamische microstad met ruimte voor werken, leren en verblijven. Edwin de Roos (Schipper Bosch) neemt je mee in de planontwikkeling en integrale aanpak voor dit gebied. Hij laat zien hoe Schipper Bosch leven kreeg in het voormalige Oliemolenkwartier en hoe het meerwaarde creëerde voor stad. Frank Hazeleger vertelt hoe Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (OMU) hielp om de eerste ontwikkeling in dit gebied van de grond te krijgen.

Y. Slimme en schone mobiliteit in gebiedsontwikkeling
Hoe zorg je voor slimme en schone mobiliteit in gebiedsontwikkeling? Maarten de Vries (MRA), Domingo Regalado van Os (gemeente Amsterdam) en Ron Bos (gemeente ’s Hertogenbosch) beantwoorden deze vraag aan de hand van twee mobiliteitsconcepten: de nieuwe, autoluwe Sluisbuurt in Amsterdam, waar alle voorzieningen straks op loop- en fietsafstand liggen en er verschillende deelmobiliteitsconcepten zijn, en het dichtbebouwde Paleiskwartier vlakbij station ’s Hertogenbosch. Het kent een enorm groeiend aantal gebiedsgebruikers, maar het gebied zit verkeerskundig aan zijn grenzen. Daarom worden diverse verkeerskundige ‘innovaties’ getest en is het gebied een pilotwijk voor Mobility as a Service (MaaS).

Z. Excursie: Verplaatsing van bedrijven als vliegwiel van ontwikkeling
De plannen voor de herontwikkeling van het fabriekscomplex van Warner Jenkinson aan de Eem en de verplaatsing van de ROVA fungeren als vliegwiel voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein Kop van Isselt. Gerry Zwier (gemeente Amersfoort) en Jan Poolen (Zeep architecten) nemen je mee op excursie naar dit voormalig bedrijventerrein, vlak naast de congreslocatie.

Aanmelden

Wilt u deelnemen aan het jaarcongres? Meld u dan aan op de website van het programma Stedelijke Transformatie.

Map for Prodentfabriek: Oude Fabriekstraat 20, 3812 NR Amersfoort
Dsc00862 internal thumb small 1578416258

Jaarcongres Stedelijke Transformatie

Stedelijke transformaties als impuls voor de stad

Stedelijke transformatie betekent niet alleen meer ruimte voor wonen. Het biedt ook ruimte om andere maatschappelijke opgaven op te pakken en de leefbaarheid te vergroten. Tijdens het derde jaarcongres van het programma Stedelijke Transformatie ontdekt u welke mogelijkheden er zijn om stedelijke transformatie in te zetten als impuls voor de stad. Daarnaast brengen we u op de hoogte van de opbrengsten van het programma tot nu toe. Lees meer

Wilt u deelnemen aan het jaarcongres? Meld u dan aan op de website van het programma Stedelijke Transformatie.