Jaarcongres Stedelijke Transformatie

Transformeren in verbinding met maatschappelijke opgaven

Op donderdag 14 februari 2019 vindt het tweede jaarcongres van het programma Stedelijke Transformatie plaats in het Evoluon in Eindhoven. Werkt u aan een binnenstedelijke gebiedstransformatie, vanuit een overheid, een marktpartij, of als adviseur, dan bent u van harte uitgenodigd voor dit congres.Tijdens dit congres gaan we samen aan de slag met het verbinden van opgaven en trajecten die lopen op het gebied van stedelijke transformatie. Daarnaast brengen we u op de hoogte van de opbrengsten van het programma tot nu toe.

Naast de binnenstedelijke woningbouw, staan we in steden voor uitdagende andere opgaven. Denk aan veranderingen in mobiliteit, de energietransitie, klimaatadaptatie en een veranderende arbeidsmarkt. Tijdens dit congres bespreken we hoe we met de binnenstedelijke woningbouwopgave ook kunnen bijdragen aan deze opgaven. Maar ook andersom: hoe kunnen deze andere maatschappelijke opgaven helpen om de binnenstedelijke woningbouw te versnellen en te verbeteren? Uiteraard staan we daarnaast ook uitgebreid stil bij de lessen die we hebben geleerd in het eerste jaar van het programma Stedelijke Transformatie. Dit doen we op specifieke thema’s en in de breedte van het onderwerp.

Tijdens het plenaire programma in de ochtend geeft Erik van Merrienboer (gedeputeerde provincie Noord-Brabant) aan voor welke opgaven de provincie Noord-Brabant staat. Vervolgens gaat Co Verdaas (praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft) in op de opgaven die steden hebben. Met welke opgaven kunnen we verbinding maken en wat betekent dat precies? Aan de hand van voorbeelden in het land waarbij dit in de praktijk wordt gebracht, bespreken we hoe we deze complexe opgaven met elkaar kunnen realiseren. Hoe en met wie maak je een visie? En wat zijn daarbij de verantwoordelijkheden van de verschillende partijen? Hierover gaat Jop Fackeldey (voorzitter programma Stedelijke Transformatie) in gesprek met onder meer Marja Appelman (directeur Woningmarkt van het ministerie BZK), Paul de Beer (wethouder Breda) en Desirée Uitzetter (directeur gebiedsontwikkeling BPD en voorzitter NEPROM).

Erik van Merrienboer, Co Verdaas, Jop Fackeldey
Erik van Merrienboer - Co Verdaas - Jop Fackeldey
Marja Appelman, Paul de Beer, Desiree Uitzettter
Marja Appelman - Paul de Beer - Desirée Uitzetter

In de middag bieden we u de keuze uit diverse werksessies. De helft van deze werksessies gaat over de mogelijkheden om verbindingen te maken met andere thema’s en opgaven, waarbij we telkens één of meer opgaven centraal stellen. We besteden hierbij aandacht aan onderwerpen als de energietransitie, klimaatadaptatie, gezondheid en bereikbaarheid. In de andere helft van de sessies delen we de huidige ervaringen bij binnenstedelijke transformatieprojecten, aan de hand van thema’s, concrete projecten of andere (landelijke) programma’s. Denk hierbij aan thema’s als aanbesteden, mogelijkheden voor het verlagen van onrendabele toppen, parkeren, fondsvorming en andere financieringsconstructies. Maar we delen ook de lessen uit andere trajecten, zoals van het Expertteam Woningbouw en het Stimuleringsprogramma Stedelijke Kavelruil.

Themasessies

In themasessies bespreken we belangrijke vraagstukken waar u bij gebiedstransformatie mee te maken krijgt. Deze themasessies zijn tot nu toe bevestigd:

  • Gezonde leefomgeving
    Steeds meer partijen zien een gezonde leefomgeving als belangrijk pluspunt voor de aantrekkelijkheid van een gebied. Het is één van de nieuwe thema’s in de Omgevingswet en staat recent stevig op de politieke agenda. In verschillende bouwprojecten komen uitgangspunten om gezondheid te bevorderen, zoals bewegen, ontmoeten en voeding aan de orde. In deze sessie nemen we u mee in enkele voorbeelden en gaan we in op de kansen en dilemma’s.
  • Klimaatadaptatie
    Een veranderend klimaat zorgt voor een andere stedelijke inrichting. Met heftigere regenbuien en meer hittestress zullen toekomstige wijken er anders uitzien. Maar wat verandert er precies en welke gevolgen heeft dat voor de projecten van nu? Aan de hand van casuïstiek van Breda en Heerhugowaard bespreken we hoe we de binnenstedelijke gebiedstransformaties klimaatbestendig kunnen maken en hoe we dat met andere opgaven kunnen combineren, zoals de energietransitie.
  • Financiering bij onrendabele toppen
    Het programma Stedelijke Transformatie onderzocht de omvang en achtergrond van onrendabele toppen bij gebiedstransformaties. In een aantal verdiepende sessies met projecten verkenden we op welke manier die toppen verkleind kunnen worden. Denk hierbij aan planoptimalisatie, alternatieve financiering, kostenverhaal en (andere) inzet van het instrumentarium. Damo Holt (Rebel Group) en Frits Dinkla (Rho adviseurs) gaan met u in gesprek over de lessen die we hiervoor hebben opgedaan in Groningen en de mogelijkheden voor andere projecten.
  • Reiswijzer gebiedsontwikkeling
    De roep om versnelling van de woningproductie leidt tot een behoefte aan heldere instrumenten en processen om die snelheid te faciliteren. Om hieraan gehoor te geven, vindt een actualisatie van de Reiswijzer Gebiedsontwikkeling plaats. De belangrijkste vraag daarbij is hoe overheid en markt samen tot het beste plan komen. De nieuwe Reiswijzer wil een passend en actueel instrumentarium bieden, waarmee publieke en private partijen effectief kunnen samenwerken bij gebiedsontwikkeling. In deze sessie presenteren Helen Amerika en Roger Kersten (Akro Consult) een eerste versie van de Reiswijzer en gaan zij met u in discussie over een aantal onderwerpen die nieuw zijn in de Reiswijzer.
  • Expertteam Woningbouw
    Het Expertteam Woningbouw bestaat uit een aantal ervaren deskundigen met veel werkervaring en helpt gemeenten die tegen belemmeringen aanlopen bij gebiedsontwikkelingen. De experts helpen bij concrete woningbouwvraagstukken die om een maatwerkoplossing vragen. Jeroen Hateboer gaat in deze sessie in op de algemene lessen die het Expertteam heeft getrokken bij de diverse projecten. Aan de hand van een lopende casus van het expertteam gaat hij in op vernieuwende ideeën die helpen om de processen bij de woningbouwopgave te versnellen of van de grond te krijgen.
  • Slim Ruimtegebruik
    Met het Actieprogramma Slim Ruimtegebruik stimuleert de provincie Zuid-Holland slimme ruimtelijke ordening door de bestaande bebouwing en infrastructuur beter te benutten, leegstand te voorkomen en aan te pakken en wonen en werken te mengen. Het Actieprogramma biedt gemeenten, ontwikkelaars en bedrijven diverse stimuleringsregelingen, kennis en expertise om Slim Ruimtegebruik verder in praktijk te brengen. Bas Holten en Onno van Eijk van de provincie Zuid-Holland delen ervaringen en resultaten en gaan met u in gesprek over de uitdagingen voor de komende periode. We nodigen u uit om uw ervaringen te delen bij transformatie-opgaven, versnellen van woningbouwprojecten en/of de uitvoering van binnenstedelijke opgaven.
  • Binnenstedelijke ontwikkeling provincie Utrecht
    Samen met gemeenten, marktpartijen en corporaties werkt de provincie Utrecht aan de binnenstedelijke ontwikkeling. Met de Actie Agenda Woningmarkt wil de provincie in samenwerking met 123 partijen de woningproductie versnellen. De provincie onderzocht samen met onder meer gemeenten waar knelpunten in de woningmarkt beslecht moeten worden, door wie, en welk instrumentarium daarvoor nodig is. Daarnaast is concreet gewerkt aan versnelling. Door de 100 dagen challenge die de provincie Utrecht organiseerde, zijn 9 projecten concreet versneld met zicht op uitvoering. In deze sessie deelt Menno Smit (provincie Utrecht) de lessen, mede aan de hand van casuïstiek.
  • Excursie Strijp S
    Het voormalige fabrieksterrein van Philips is getransformeerd tot een van de grootste trekkers van Eindhoven. Op dit terrein van 27 hectare groot zitten talloze creatieve ondernemers, een indoor skatebaan, originele eet- en drinktentjes. Bij de herontwikkeling van dit gebied is gebruik gemaakt van het industriële karakter van het gebied. Zo zijn enkele fabrieken omgebouwd tot moderne appartementencomplexen en doet het Natuurkundig Laboratorium nu dienst als restaurant annex filmhuis. Tijdens een excursie bezoekt u dit gebied en krijgt u een rondleiding langs de meest opvallende ontwikkelingen.
  • Stedelijke kavelruil
    Stedelijke kavelruil kan helpen bij de transformatie van gebieden met veel versnipperd eigendom. Het is een nieuw instrument in de toolbox voor gebiedsontwikkeling, en een stimulans voor het gesprek tussen eigenaren onderling of samen met de gemeente. De ervaringen van het Stimuleringsprogramma stedelijke kavelruil (SSKR) en van de pilotprojecten in dat kader zijn veelal positief en smaken naar meer inzicht in de praktijk. Tijdens deze deelsessie worden de lessen en reflecties van het SSKR gepresenteerd door Yves de Boer, voorzitter van de klankbordgroep, en geplaatst in het perspectief van stedelijke transformatie.
  • Spoorzone ’s-Hertogenbosch 2.0; uitdagingen en dilemma’s
    De Spoorzone ’s-Hertogenbosch is een omvangrijk gebied vlakbij de historische binnenstad. Het gebied is een mix van ontwikkelde locaties en locaties met ontwikkelpotentie. De spoorzone staat op dit moment aan het begin van een beslissende fase. Leiden de keuzes die de komende jaren gemaakt moeten worden in voldoende mate tot noodzakelijke verandering, tot innovatie en tot inclusiviteit? Tijdens de deelsessie maakt u kennis met de opgaven in het gebied en laten Sonja van der Beek en Erik Feenstra van de gemeente ’s-Hertogenbosch u zien hoe die aanpak wordt verbonden met meer generieke opgaven zoals duurzaamheid, economische kracht, mobiliteit, woningbouw en inclusiviteit.
  • Energietransitie
    De energietransitie stelt stad, land en regio voor ingrijpende ruimtelijke uitdagingen. Ambities en doelstellingen liggen er op alle schaalniveaus, maar hoe vertaal je die in binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen waaraan ontwikkelaars en gemeenten op dit moment werken? De gemeente Zaanstad legt in een deelsessie uit hoe de Zaanse Energie Aanpak landt op gebiedsniveau, met transformatiegebied Zaanstad-Midden als voorbeeld. Netbeheerder Enexis belicht de verbinding tussen stedelijke transformatie en de energietransitie vanuit hun perspectief, eveneens met een recent transformatieproject als praktijkvoorbeeld.
  • Stad van de Toekomst
    In 2018 werkten ontwerpteams en gemeenten samen met een groot netwerk aan betrokken experts aan integrale ontwerpen voor vijf testlocaties van 1×1 km in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven. Centrale vraag: Hoe kunnen de grote transities waar wij als maatschappij voor staan, meehelpen aantrekkelijke en toekomstbestendige stedelijk milieus te creëren? Twee ontwerpteams presenteren hun resultaten en gaan met u in gesprek over de uitkomsten.
    - Sessie A: Eindhoven
    Team Urban Arcipelago, het internationale team aangevoerd door Mauro Parravicini van Mauroparravicini architects, keek naar manieren om de achterkant van het station Eindhoven te transformeren tot een knooppunt met betekenis voor de stad en de verschillende campussen in de Eindhovense periferie. Door zowel aan de regionale infrastructuur als naar de opwaardering van de plek zelf te werken, kwam hier een kwalitatief waardevol plan uit. Let op: deze sessie is Engelstalig
    - Sessie B: Den Haag
    Team All inclusive city onder leiding van Wilfried van Winden van WAM architecten, werkte voor het Central Innovation District van Den Haag een inclusief plan uit dat op veel vlakken scoort. Zo wordt én de bereikbaarheid vergroot én wordt er gebruikskwaliteit toegevoegd aan de publieke ruimte. Daarbij is het vertrekpunt de schaal van de omgeving zelf; het beter verbinden van omliggende wijken met nieuwe knooppunten in het gebied, zodat deze bijdragen aan het realiseren van een inclusieve stad. Daartoe worden een aantal landmarks toegevoegd: een nieuw entreeplein voor het Centraal Station aan het Prins Bernardviaduct, de Binckhub en een CPO project met kilokavels op het Schenkviaduct.
  • Combineren van opgaven in de Groningse wijk Selwerd
    Gezondheid en welbevinden van de bewoners van Selwerd is het overkoepelende uitgangspunt voor alles wat corporaties, gemeente, bewoners en instellingen doen bij het verbeteren van de wijk Selwerd. Met veel bredere en effectievere coalities dan alleen de traditionele, van gemeente en woningcorporaties, zijn 4 doelen voor de wijk geformuleerd: gezond blijven, meedoen, betaalbaar en duurzaam wonen en een veilige en aantrekkelijke woonomgeving. Selwerd koppelt de fysieke ingrepen in de wijk aan de sociaal maatschappelijke om deze doelen te behalen. In de sessie vertelt Peter Wijnsma van de gemeente Groningen over de aanpak en gaat hij met u in gesprek over de vraagstukken die spelen in de wijk.
  • Verstedelijkingsalliantie
    In deze sessie krijgt u toelichting op een onconventionele vorm van samenwerking: de Verstedelijkingsalliantie. Deze alliantie is een samenwerkingsverband van acht gemeenten langs de spoorlijn Leiden – Dordrecht (en Randstadrail naar Zoetermeer), de provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. De vraag naar binnenstedelijk wonen en werken is groot. Tegelijk zijn de binnenstedelijke locaties vaak de meest complexe ontwikkelingsgebieden. Doel van de Verstedelijkingsalliantie is de ontwikkeling van deze locaties te versnellen. Daarbij wordt samenwerking gezocht met diverse andere partners.
  • Gebiedsontwikkeling & Smart Mobility
    In de Metropoolregio Amsterdam helpt de ‘Leidraad Smart Mobility & Gebiedsontwikkeling’ gemeenten die worstelen met het toepassen van Smart Mobility-concepten op gebiedsontwikkelingen. De leidraad (inclusief tools) biedt handvatten aan MRA-gemeenten om stadsbrede visies op (slimme en schone) mobiliteit gebiedsspecifiek te maken, samen met ontwikkelende partijen. Het Mobiliteitsprogramma van Eisen is één van de tools die hiervoor concrete kansen biedt. Een MPvE beschrijft bijvoorbeeld concretere eisen aan het ruimtelijk ontwerp, parkeernormen voor deelmobiliteit, slimme bezorgdiensten, de mate waarin aangezet wordt tot fietsen, zero-emissie zonering en normen voor laadinfrastructuur. Mark Verbeet en Julie van Heteren (programma Smart Mobility, MRA) lichten toe hoe dit er uit kan zien en blikken vooruit op de aanstaande experimenteerfase.
Map for Evoluon Eindhoven: Noord Brabantlaan 1A, 5652 LA Eindhoven
Stedelijketransformatie internal thumb small 1541669415

Jaarcongres Stedelijke Transformatie

Transformeren in verbinding met maatschappelijke opgaven

Op het tweede jaarcongres van het programma Stedelijke Transformatie gaan we samen aan de slag met het verbinden van opgaven en trajecten die lopen op het gebied van stedelijke transformatie. Daarnaast brengen we u op de hoogte van de opbrengsten van het programma tot nu toe. Lees meer

11:00 Opening

door Jop Fackeldey (voorzitter programma Stedelijke Transformatie en gedeputeerde provincie Flevoland)

11:10 Welkom

door Erik van Merrienboer (gedeputeerde provincie Noord-Brabant)

11:20 De opgaven van steden en de gevolgen voor binnenstedelijke gebiedstransformaties

door Co Verdaas (praktijkhoogleraar gebiedsontwikkeling TU Delft)

11:50 Paneldiscussie: hoe kunnen we de opgave van de complexe binnenstedelijke gebiedstransformatie met elkaar realiseren?

met onder meer:

  • Marja Appelman (directeur Woningmarkt ministerie van BZK)
  • Paul de Beer (wethouder Breda)
  • Desirée Uitzetter (directeur gebiedsontwikkeling BPD en voorzitter NEPROM)
12:30 Lunch
13:30 Eerste ronde deelsessies
14:45 Pauze
15:15 Tweede ronde deelsessies
16:45 Borrel

Wilt u deelnemen aan het jaarcongres? Meld u dan aan op de website van het programma Stedelijke Transformatie.