De bouw van ouderenhuisvesting staat hoog op de agenda. Het realiseren van geclusterde (zorggeschikte) woonvormen wordt flink gestimuleerd. Het doel vanwoonzorginnovaties is het creëren van vitale gemeenschappen bewoners zo lang mogelijk de regie over hun leven behouden, ook wanneer hun zorgvraag toeneemt. Dat is niet alleen wenselijk, maar vaak ook noodzakelijk, gezien de groeiende druk op het zorgsysteem. Vitale zorggemeenschappen dragen bij aan kwaliteit van leven én ontlasten de zorg.
Het wonen in een geclusterde woonvorm voor senioren leidt echter niet vanzelf tot een vitale woongemeenschap. We zien veel nieuwe wooninitiatieven waar toekomstige bewoners – vaak nog vitaal – het concept gezamenlijk vormgeven. Juist dan is het belangrijk om vooruit te kijken: hoe richt je de bewonersgroep in als het aantal mensen met een stevige zorgzvraag toeneemt?
Susan van Klaveren, senior onderzoeker bij Platform31, verdiepte zich in woningtoewijzing. “We willen toe naar zorgzame woongemeenschappen. Daarbij is het zoeken naar een balans tussen de belangen van de bewoners (prettig wonen), de woningcorporatie (snel verhuren) en de zorgorganisatie (voldoende cliënten). Woningtoewijzing is daarbij een belangrijk sturingsmiddel”, stelt Van Klaveren. “Op basis van pilots zien we dat woningcorporaties steeds vaker kiezenvoor selectie op basis van motivatie of coöptatie. Ook passen zij soms meerdere toewijzingsvarianten toe binnen één complex.’ Van Klaveren pleit ervoor om meer werk te maken van het sturen op vitaliteit van gemeenschappen en doet vier aanbevelingen op basis van haar onderzoek:
- Denk in woongemeenschappen, niet in doelgroepen: wat heeft de gemeenschap nodig? Kijk daarvoor verder dan de vaste afspraken over de instroom van mensen met een zorgvraag.
- Ontwikkel gemeenschappen: zorg dat bewoners elkaar leren kennen, waar mogelijk al vóór de oplevering van een gebouw.
- Benut experimenteerruimte in wet- en regelgeving om nieuwe wijzen van toewijzing uit te proberen.
- Stem wonen, welzijn en zorg op elkaar af: ga in gesprek met elkaar, breng belangen in beeld van bewoners, zorg, gemeente, verhuurders en andere relevante organisaties en werk toe naar een gezamenlijke visie op de vitale woongemeenschap.
Investeer in het begin: toewijzing bij woongemeenschap SAAM
Als voorbeeld van hoe wooninitiatieven zich hier op voorbereiden, belicht Suzanne Bouwman van Ons Doel het woongebouw SAAM. Het woongebouw voor 55-plussers, met zowel huur- als koopwoningen, wordt in december 2026 opgeleverd. Er is veel energie gestoken in het voortraject. In tegenstelling tot reguliere projecten zijn huurders vroegtijdig geworven, zodat zij samen met de kopers een gemeenschap kunnen vormen en niet pas later instromen. Bij Ons Doel is het beleid dat bij nieuwbouw altijd een community builder ondersteuning biedt om de gemeenschap vorm te geven. Bij SAAM zijn alle bewoners al vóór de oplevering van het gebouw samen met een community builder aan de slag gegaan met de volgende vraagstukken:
- Wat verwacht je als bewoners van elkaar?
- Hoe gaan we de gemeenschappelijke ruimtes inrichten, gebruiken en beheren?
- Wat doen we met de inrichting en het onderhoud van de tuin??
- Op welke wijze gaan we ons organiseren en wat komt er in het huishoudelijk reglement te staan?
- Welke afspraken maken we over toewijzing, bij verkoop en bij mutaties van huurwoningen,om het concept te borgen?
Gerichte toewijzing aan ouderen in de Amsterdamse huisvestingsverordening
Marian Koers, beleidadviseur wonen bij de gemeente Amsterdam, vertelt hoe de gemeente de huisvestingsverordening actief inzet om woningtoewijzing voor ouderen gerichter te organiseren. “Via de reguliere toewijzing konden wij niet alles regelen zoals we zouden willen”, zegt Koers
“Naast reguliere toewijzing via het aanbodsysteem werkt de gemeente met uitzonderingen voor zorgwoningen, woongemeenschappen en gemengde complexen. Op deze manier kunnen corporaties woningen toewijzen op basis van zorgvraag, gemeenschapsvorming of motivatie, bijvoorbeeld in lang-leven-thuisflats”, legt Koers uit. De uitzonderingen worden ingericht met heldere criteria, transparantie en samenwerking tussen gemeente, corporaties, zorgaanbieders en bewoners. “De huisvestingsverordening is niet alleen een juridisch kader, maar ook een praktisch instrument om belemmeringen weg te nemen en nieuwe woonvormen mogelijk te maken”, benadrukt Koers. Om te sturen op vitale woongemeenschappen adviseert zij: “Maak vooral gebruik van de huisvestingsverordening. Wees niet te terughoudend, er is veel mogelijk”
