“Verhuizen is een life event waarbij allerlei factoren meespelen, zoals het beschikbare woningaanbod en iemands financiële mogelijkheden. Minder grijpbaar, maar minstens zo bepalend, is het gedrag van mensen,” zegt Susan van Klaveren, senior projectleider wonen en zorg bij Platform31. “Daar wilden we meer inzicht in krijgen, om aanknopingspunten te vinden voor een effectievere doorstroomaanpak in zowel de huur- als koopsector. We werkten in dit onderzoek samen met de provincie Gelderland, die dankzij wooncoaches over veel waardevolle praktijkkennis beschikt. Daarmee konden we de onderzoeksresultaten toetsen en aanscherpen.”
“Ook voor ons is dit onderzoek heel belangrijk,” vertelt Mirjam Zerstegen, kwartiermaker doorstroming van de provincie Gelderland. “We zijn gestart met wooncoaches binnen de sociale huisvesting en zetten inmiddels ook wooncoaches in voor de koop- en vrije huursector. De wooncoaches hebben al veel senioren geholpen aan een nieuwe woning. In onze aanpak merken we dat maatwerk belangrijk is en veel oplevert. Tegelijkertijd zoeken we naar mogelijkheden om deze aanpak verder te verbeteren, bijvoorbeeld in de communicatie richting senioren.”
Diepgaand inzicht in Nederlandse communities
Het Volksportret is een relatief nieuw onderzoeksbureau dat AI inzet om marktonderzoek te verrijken. Jens Hellewaard, oprichter van het Volksportret, legt uit: “Het Volksportret bestaat uit 100 communities, die elk representatief zijn voor precies 1% van Nederland. Deze communities zijn gebaseerd op een database met meer dan 150 persoonskenmerken, afkomstig uit onder meer CBS‑data, grootschalig kwantitatief onderzoek en projectdata. Dankzij de inzet van AI kun je aan elke community vragen stellen en ideeën testen. Het taalmodel vertaalt de informatie uit de database naar nieuwe inzichten. Zo proberen we bij het Volksportret zoveel mogelijk ijkpunten te verzamelen om betrouwbare, datagedreven voorspellingen te kunnen doen.”
Bevestiging van kennis, maar ook nieuwe inzichten
Het onderzoek richt zich op de woonkeuzes van 55-plussers. Zerstegen: “Eerst hebben we op basis van de database de doelgroep in kaart gebracht: uit hoeveel communities deze bestaat, in welke typen woningen mensen wonen en wat hun huishoudsamenstelling is. Vervolgens zijn met behulp van AI de barrières en drijfveren voor een verhuizing in beeld gebracht. Het onderzoek bevestigt bestaande inzichten: 55-plussers verhuizen niet snel vanwege de sterke emotionele band met hun woning, de lange woonduur en hun tevredenheid over zowel de woning als de woonomgeving.”
Het onderzoek laat duidelijk zien dat senioren pas in beweging komen wanneer zich een duidelijk omslagpunt voordoet. Van Klaveren: “We ontdekten dat er vijf concrete gebeurtenissen, of triggers, zijn die senioren wél tot actie aanzetten. Het gaat om (1) een verslechterende gezondheid, (2) life events zoals een scheiding, kinderen die uit huis gaan of het overlijden van een partner, (3) aansporing door een partner, kinderen of de huisarts, (4) het plotseling beschikbaar komen van aantrekkelijk en passend woningaanbod en (5) voorbeelden van anderen in de omgeving die verhuizen. Pas dán komt het keuzeproces echt op gang. Zonder zo’n trigger blijven mensen vaak jarenlang in hun huidige woning wonen, zelfs wanneer die eigenlijk niet meer goed bij hen past.”
Verdieping in persoonlijke ervaring
Een volgende stap was het uitvoeren van een CASI-onderzoek, waarbij aan alle relevante communities stellingen zijn voorgelegd die inzicht gaven in hun kennis (weten), voelen, kunnen, willen en doen. “Zo’n AI-onderzoek is niet eerder uitgevoerd naar het verhuisgedrag van senioren”, zegt Zerstegen. “Hieruit bleek dat huurders meer dan woningeigenaren stress ervaren als het gaat om verhuizen en dat zij sneller denken niet te beschikken over de benodigde kennis om te verhuizen. Ook zagen we dat de groep die graag kleiner wil wonen, geen thuiswonende kinderen heeft, vaak in een slechtere gezondheid verkeert en zich vaker dan gemiddeld eenzaam voelt. Het kan samenhangen met hun levensfase; ze zijn vaak 75 jaar of ouder.”
Inzicht in woonkeuzeprocessen
Net als bij klantreizen is voor acht communities het woonkeuzeproces in kaart gebracht. “We wilden graag weten hoe dit proces verloopt en wat hierin omslagpunten zijn. Met deze kennis kun je checken of je doorstroomaanpak aansluit op wat mensen nodig hebben,” vertelt Zerstegen. “De woonkeuzeprocessen zijn, dankzij de gesprekken met senioren, voor onze wooncoaches zeer herkenbaar. Maar voor veel beleidsmedewerkers is dit nieuw en dat geeft stof tot nadenken. Naast familie kan ook de huisarts een belangrijke rol spelen in het proces. Wordt daar in de aanpak ook aandacht aan besteed? Zo nee, dan zou het goed zijn om eens na te denken over wat de mogelijkheden daarin zijn.” Effectieve ondersteuning vraagt om niet‑opdringerige communicatie in de vroege fases, een vaste contactpersoon die overzicht en rust biedt en een integrale aanpak wanneer er sprake is van multiproblematiek, zoals schulden, zorgvragen of beperkte digitale vaardigheden. Ook concrete handelingsperspectieven – zoals een duidelijk stappenplan, proefwonen of begeleiding door een wooncoach – helpen mensen om daadwerkelijk stappen te zetten.
Betrouwbaarheid van het onderzoek
“Samen met de provincie Gelderland hebben we het onderzoek geëvalueerd. We zijn er positief over. We kennen de cijfers over verhuizen, zoals die in het Woononderzoek Nederland 2024 staan, maar dit onderzoek levert de verhalen achter die cijfers op. De exercitie was wel spannend, omdat de resultaten voor een belangrijk deel gebaseerd zijn op AI. Dat maakte voor ons de samenwerking met de provincie Gelderland zo belangrijk. Dankzij hun kennis uit de praktijk konden we de resultaten toetsen.” Hellewaard vult aan: “Wij zijn zelf ook bezig met de betrouwbaarheid van de resultaten. We vergelijken onze resultaten met regulier onderzoek en dan blijkt dat de uitkomsten voor 80 procent of meer overeenkomen. Van regulier kwalitatief onderzoek weten we bovendien dat sommige groepen onderbelicht blijven. Dankzij onze aanpak kunnen we deze groepen wel meenemen, en dat maakt dat het Volksportret een representatiever beeld geeft.”
