Het DSM-gebouw als symbool voor de toekomst
“Het gaat niet alleen om een gebouw, maar om wat het betekent voor de stad”, vertelt Stulens.
Wie Heerlen zegt, zegt mijnbouw. Maar wat kun je doen met het leegstaande hoofdkantoor van DSM, een organisatie die zo verbonden is met dat verleden? “Dit transformatieproject is een van de meest opvallende ruimtelijke opgaven van dit moment voor de gemeente. Behalve dat het een grote historische betekenis heeft voor de stad, ligt het ook op een prominente plek aan de rand van het centrum, grenzend aan een wijk met sociale en fysieke uitdagingen.” Woningcorporatie Wonen Limburg en projectontwikkelaar Laudy realiseren er woningen. Ook worden andere functies toegevoegd. Stulens: “Het doel is om een waardevolle schakel te creëren tussen het centrum, de omliggende wijken en het naastgelegen natuurgebied. Daarmee kan het gebouw meerwaarde leveren voor de omgeving én een symbolische rol spelen in de overgang van Heerlen: van een periode van krimp naar een fase van groei.”
Bij de renovatie is veel aandacht voor circulariteit. De woningcorporatie is eigenaar van het gebouw en daardoor een actieve partner; samen onderzoeken Heerlen en Wonen Limburg hoe zij het project zo duurzaam en toekomstbestendig mogelijk kunnen maken.
Versnellen met bouwblokken
“Als je één blok begrijpt, kun je er tien tegelijk aanpakken” zegt Marijn van de Weijer. De inzichten uit het DECUB-project komen hierbij goed van pas. Het stedelijk bouwblok blijkt dé schaal waarop uitdagingen en kansen in Heerlen samenkomen. Van de Weijer benadrukt dat dit niveau ideaal is: “Groot genoeg om techniek, ontwerp, leefbaarheid en materiaalstromen te combineren, maar klein genoeg om daadwerkelijk invloed uit te oefenen.” Binnen DECUB wordt gewerkt met digital twins, LCA-analyses en archetypen om circulaire strategieën te testen en op te schalen.
Zeker in regio’s met veel vergelijkbare woningclusters – zoals in Heerlen – biedt dit een enorme kans om sneller te verduurzamen. Het is bovendien ook landelijk relevant: Nederland kent veel massawoningbouw. Strategisch werken op blokniveau helpt gemeenten om sneller en consistenter keuzes te maken.
Dat het project ook in Zaragoza en Verviers loopt, levert Heerlen directe inzichten op – bijvoorbeeld over hoe andere steden bewonersperspectieven meenemen in gebiedsontwikkeling. Ook hebben onderzoekers in het project veel kennis van digital twins en hoe deze ingezet kunnen worden – kennis die een gemeente niet altijd in huis heeft.
Scenario’s en data als richtingwijzers
“Je hebt verschillende toekomstbeelden nodig om slimme keuzes te maken”, zegt Van de Weijer. In DECUB wordt intensief gewerkt met scenario’s die variëren in ingrijpendheid, circulariteit en maatschappelijke impact: “Studenten van Zuyd ontwikkelen en visualiseren meerdere ruimtelijke varianten. Dit maakt het mogelijk om ontwerpopties systematisch te vergelijken, of het nu gaat om materiaalhergebruik, energieprestaties of sociale waarde.”
Volgens Stulens zijn deze scenario’s belangrijk voor het gemeentelijke besluitvormingsproces: “Ze maken voor alle betrokkenen inzichtelijk wat de consequenties van verschillende keuzes zijn. Juist bij gevoelige plekken zoals het DSM-gebouw helpt dit om gesprekken met bewoners, ontwerpers en corporaties open en transparant te voeren. In dit geval ligt de ontwikkeling bij Wonen Limburg en Laudy, waarbij de gemeente als partner en in het vergunningstraject betrokken is. Door te werken met verschillende scenario’s wordt het voor alle partijen, inclusief de overheid, duidelijker waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Het biedt daarmee een gedeelde taal om over complexe waarden te spreken, bijvoorbeeld over wat behouden kan worden of wat er juist verandert en waarom.”
Participatie: verhalen naast cijfers
In Heerlen spelen verhalen en herinneringen een grote rol. Bewoners verbinden emotionele en sociale waarden aan plekken die in de loop der jaren zijn veranderd of vervallen. Stulens benadrukt hoe belangrijk het is om die perspectieven mee te nemen: “Participatie is geen bijzaak, maar essentieel om de diepere betekenis van een gebied te begrijpen.”
Van de Weijer en zijn collega’s experimenteren met werkvormen zoals World Cafés, spelgebaseerde interactie en co-creatieve sessies. Deze methoden zorgen ervoor dat uiteenlopende perspectieven – van bewoners tot experts – gelijkwaardig worden meegewogen.
Lessen voor andere steden
Dit kunnen andere steden van Stulent en Van de Weijer leren:
- Kies voor schaalniveaus waar leren en opschalen hand in hand gaan, zoals het bouwblok.
- Werk met scenario’s: ze maken complexe keuzes inzichtelijk en bespreekbaar.
- Combineer data met bewonersverhalen: beide zijn noodzakelijk voor duurzame gebiedsontwikkeling.
- Betrek kennisinstellingen structureel: zij brengen innovatie, ontwerpkracht en methodologische diepgang.
- Maak gebruik van Europese netwerken: samenwerking versnelt innovatie en voorkomt dat steden het wiel opnieuw uitvinden.
