Gebiedsontwikkeling voor alle generaties; wijken waar je goed oud kunt worden

Hoe maak je grootschalige gebiedsontwikkeling toekomstbestendig? Maatschappelijke opgaven zoals eenzaamheid en het zelfstandig thuis wonen van mensen met een ondersteuningsbehoefte vragen om gebiedsontwikkelingen voor álle generaties. Platform31 sprak met vijf van de 21 grootschalige woningbouwlocaties over de manier waarop zij sociaal-fysieke ambities, waaronder vergrijzing en groei van één-en tweepersoonshuishoudens, laten landen in de gebiedsontwikkelingen. Het Aanjaagteam ontwikkelde een roadmap met handvatten om de bouwopgave voor senioren te borgen en te versnellen. Maar hoe pakt een ontwikkellocatie dit concreet aan? Het nieuwe stadsdeel De Suikerzijde in Groningen is gestart vanuit een integrale ontwikkelfilosofie die hiervoor de relevante kaders biedt. In het webinar delen zij adviezen hoe zij sociaal-ruimtelijke ambities hebben vertaald. “Van wonen voor ouderen naar wonen waar je oud kunt worden. We moeten nieuwe stadsdelen niet ontwikkelen op basis van woningaantallen, maar vanuit het creëren van samenlevingen”, stelt de directeur van De Suikerzijde.

Integrale ontwikkelfilosofie: zeven tips van De Suikerzijde – Groningen

Jan Kleine, directeur de Suikerzijde BV en Sarah Schütte, projectleider sociaal delen de uitgangspunten van de gebiedsontwikkeling De Suikerzijde:

1.  Maak geen woonwijk, maar een stadsdeel: Combineer wonen, werken en voorzieningen, en ontwerp multifunctioneel voor verschillende doelgroepen, inclusief één- en tweepersoonshuishoudens.
2. Stuur op gezondheid via sociale relaties: Zie sociale cohesie als randvoorwaarde voor welzijn en preventie van eenzaamheid; dit is essentieel voor een toekomstbestendige wijk.
3. Investeer vanaf het begin in communityvorming: Zet vroeg instrumenten in zoals een buurthost en een buurtkamer om sociale netwerken en verbondenheid te versterken. Maak geen onderscheid tussen huurders en kopers. De inzet op community is ook een les die wij benutten uit de wijkvernieuwing.
4. Ontwerp de openbare ruimte als fundament: Richt de wijk zo in dat ontmoeting vanzelf ontstaat: ruime leefstraten, pleinen en groen, met prioriteit voor voetganger, fietser en openbaar vervoer.
5. Organiseer de ontwikkeling integraal (sociaal + fysiek): Richt de organisatie zo in dat beide domeinen gelijkwaardig samenwerken, bijvoorbeeld via een dedicated team en rollen zoals de sociaal bouwmeester zoals de gemeente Groningen kent.
6. Kies als gemeente voor een zelfstandige project-BV: Richt een organisatie in die specifiek is toegesneden op de opgave, met meer slagkracht, integrale sturing en financiële stabiliteit, los van de reguliere gemeentelijke structuur. Daarnaast wordt gewerkt aan een voorstel voor een sociaal-maatschappelijk investeringsmodel.
7. Kies voor nieuwe vormen van samenwerking met marktpartijen: Selecteer partners op visie en samenwerking in plaats van prijs, en werk in co-creatie aan plannen en langjarige partnerschappen.

De fysieke ruimte moet transitie naar zorgzame samenleving mogelijk maken

Hans Adriani, bestuurlijk aanjager, betoogt dat de fysieke ruimte – woning, woongebouw en woonomgeving – cruciaal is voor de transitie naar een zorgzame samenleving. Dit vraagt om actieve sturing door gemeenten via ruimtelijke programmering, een stevige verankering in volkshuisvestingsprogramma’s en het vastleggen in prestatieafspraken.
De nieuw te bouwen woonvormen blijven in aantal nog sterk achter op de ambities. Adriani: “Pak als gemeente de regie. Dan landt de opgave pas echt in plannen en projecten.” De roadmap die het Aanjaagteam heeft opgesteld biedt houvast hoe dit te borgen.

Aanbevelingen en bouwstenen voor gebiedsontwikkeling voor alle generaties

Annette Duivenvoorden belicht de vijf aanbevelingen op basis van de verkenning onder gemeenten naar de verbinding tussen de opgave van grootschalige nieuwbouwlocaties en de bouwagenda voor senioren:

1. Breng sociale ambities al in de initiatieffase in en concretiseer die in de stedenbouwkundige visie.
2. Zet in op een variatie in woonvormen en functies en programmeer voorzieningen en ontwerp buitenruimte voor ontmoeting.  Zo ontstaan buurten die divers, levendig en afgestemd op de menselijke maat zijn.
3. Geef als gemeente richting (neem regie) met visie, ambitie, strategie en sociale en ruimtelijke voorwaarden voor het gebiedsprogramma. Wees standvastig in je rol als opdrachtgever (als regisseur in de samenwerking met je stakeholders).
4. Werk samen met betrokken partijen vanuit een gebiedsgerichte langetermijnvisie. Vraag de gemeenteraad in te stemmen met investeringen die meerdere collegeperioden overstijgen.
5. Richt nieuwbouw ook op kleinschalige verdichting, transformatie en renovatie om bestaande gebouwen beter te benutten en wijken te vitaliseren. Voor de korte termijn liggen hier kansen, mede omdat senioren gehecht zijn aan hun  buurt en daar graag willen blijven wonen.