banier wijkengids 2

9.3.4 Maatschappelijke Kosten en Baten in beeld


Economische neergang en bezuinigingen vragen om nieuwe aanpakken om maatschappelijke doelen op het gebied van leefbaarheid te kunnen behalen.
De wijze waarop verschillende partijen actief zijn op het gebied van leefbaarheid - en dus ook hun rol - verandert hierdoor.
Dit raakt bewoners, gemeenten, woningcorporaties, bedrijven en het maatschappelijk middenveld.
Wat levert meer op voor een buurt, wijk of dorp: sloop en nieuwbouw van woningen of investeren in maatschappelijk vastgoed?


Wat zijn krachtige maatregelen om werklozen aan de slag te helpen? Is ‘Achter de Voordeur’ een aanpak die navolging verdient?
Welke partijen hebben daar baat bij en kunnen wellicht meebetalen? Het ‘maatschappelijk rendement’ van investeringen in het sociale
domein krijgt steeds meer aandacht. Het besef groeit dat er scherpe keuzen gemaakt moeten worden en dat een goede onderbouwing en
verantwoording van publieke uitgaven belangrijk is. Het denken in termen van maatschappelijk rendement en het maken van kosten- en batenanalyses, MKBA's, helpen daarbij.


Wat levert meer op voor een buurt, wijk of dorp: sloop en nieuwbouw van woningen of investeren in maatschappelijk vastgoed? Wat zijn krachtige maatregelen om werklozen aan de slag te helpen? Is ‘Achter de Voordeur’ een aanpak die navolging verdient? Welke partijen hebben daar baat bij en kunnen wellicht meebetalen? Het ‘maatschappelijk rendement’ van investeringen in het sociale domein krijgt steeds meer aandacht. Het besef groeit dat er scherpe keuzen gemaakt moeten worden en dat een goede onderbouwing en verantwoording van publieke uitgaven belangrijk is. Het denken in termen van maatschappelijk rendement en het maken van kosten- en batenanalyses helpt daarbij. Hier zal een nadere toelichting op het instrument worden gegeven.

Figuur 1. Belang project en nulalternatief vanwege omvang van het effect

Wat is een MKBA?
Het meten van maatschappelijk rendement geeft antwoord op de vraag wat een activiteit kost en wat het oplevert. Het gaat, anders gezegd, om de verhouding tussen de benodigde investering in geld, mensen en/of middelen (input) enerzijds en het maatschappelijk effect dat wordt bereikt (outcome) anderzijds. Bijvoorbeeld een efficiëntere hulpverlening in de eerste lijn, waardoor mogelijk (organisatie)kosten elders, in de duurdere tweede lijn, bespaard worden. Een positief rendement wil zeggen dat het maatschappelijk effect groter is dan de kosten die ermee gepaard gaan. Andersom geldt dat als de kosten hoger zijn dan de maatschappelijke effecten er sprake is van een negatief rendement.

Meten is tijdrovend en niet altijd even gemakkelijk. Toch kunnen projecten, zeker in deze tijd van bezuinigingen, niet ontkomen aan het (geloofwaardig) inzichtelijk maken van haar resultaten.
De behaalde resultaten afgezet tegen een 0-meting en gekoppeld aan de doelstellingen is iets wat ieder project zou moeten kunnen leveren. Maar wat nog vaak niet gebeurt.

Waarom een resultaat- en effectmeting uitvoeren?
Door te laten zien welke resultaten in welk beleidsdomein worden behaald kan geleerd worden door de betrokkenen. Door een betere informatiebasis krijgen organisaties een rijker beeld van wat wel en niet werkt. Het kan helpen de legitimiteit van een project aan te tonen. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om een historische informatiebasis op te bouwen waardoor besluiten in de toekomst beter gefundeerd kunnen worden genomen. Binnen organisaties, maar ook binnen de sectoren als geheel. Het scherpt de professionele intuïtie aan. Wat werkt het beste, onder welke omstandigheden en voor welke doelgroep?

Door een MKBA ontstaat een helder inzicht in de (op termijn te bereiken) resultaten van een aanpak, project of programma. Dat maakt het beter mogelijk met alle betrokkenen goed onderbouwde keuzes te maken.

Om het denken over maatschappelijk rendement te stimuleren heeft het ministerie van BZK de publicatie Werken aan maatschappelijk rendement, een handreiking voor opdrachtgevers van MKBA’s in het sociale domein uitgebracht, te vinden op www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2011/10/06/werken-aan-maatschappelijk-rendement. De handreiking is geschreven voor beleidsmakers en projectleiders bij Rijk, gemeenten en maatschappelijke organisaties die overwegen om het maatschappelijk rendement van hun project of investering inzichtelijk te maken. Hierin staan handige cheklists en tabellen die bij het maken van een MKBA van pas kunnen komen.

Verder lezen:
-De publicatie ‘Werken aan maatschappelijk rendement’ uit 2011,  beschikbaar via www.rijksoverheid.nl.
-Een digitaal E-boek ‘Achter de Voordeur’ /Multiprobleem Gezinnen’, te vinden op www.rijksoverheid.nl.
-De ‘Interventiecalculator’ wil tevens een aanpak bevorderen waarbij gemeenten, uitvoering- en hulpverleningorganisaties efficiënt en effectief samenwerken,  te vinden en te gebruiken via www.interventiecalculator.nl.