banier wijkengids 2

9.1.1 Nieuwe financieringswijzen: Sociale Obligaties


Sociale obligaties

Sociale obligaties zijn een instrument voor de overheid om private ondernemers maatschappelijke projecten te laten financieren. Hiertoe sluit de overheid een prestatiecontract af met de financier. Achteraf wordt het succes van het project gemeten en betaalt de overheid de investering met een rentepercentage (afhankelijk van de mate van slagen) terug uit de besparing die het project heeft opgeleverd. Omdat de terugbetaling afhankelijk is van de mate van slagen is het belangrijk dat de uitkomst meetbaar is.


Op deze manier wordt het risico van deze investeringen weggenomen bij de overheid en is het weer mogelijk om te investeren in nieuwe aanpakken en projecten of deze op te schalen. In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zijn Social Impact Bonds inmiddels al op verschillende velden toegepast.


Sociale obligaties zijn een manier om publieke dienstverlening te hervormen. Ze zijn bedoeld om het maatschappelijk effect van publieke diensten te verbeteren door financiering afhankelijk te maken van verbetering. Investeerders betalen op voorhand voor een project, en ontvangen al dan geen betaling op basis van de resultaten die het project heeft bereikt. De focus verschuift zo van in- of output naar het bereiken van maatschappelijk effect. Die effecten zijn van tevoren gedefinieerd en meetbaar.

Het doel van sociale obligaties
Sociale obligaties voorzien in een aantal voordelen voor opdrachtgever, dienstverlener en investeerder:
• Ze geven de opdrachtgever de kans private investeerders aan te trekken voor het financieren van vroege en preventieve ingrepen in complexe en dure sociale problematiek.
• Ze maken het testen van nieuwe diensten mogelijk zonder dat een opdrachtgever moet betalen als ze niet werken.
• Ze helpen diensten zich aan te passen zodat deze een grotere nadruk op preventie leggen.
• Ze laten grotere flexibiliteit toe voor de dienstverlener om de dienst aan de hand van eigen ervaringen aan te passen en te veranderen.
• Ze kunnen goede doelen en maatschappelijke ondernemingen  dingen naar payment by results-projecten (projecten waarvoor de overheid de dienstverlener betaalt voor behaald resultaat) en deze te beheren.

Omdat de prestaties gemeten worden aan de hand van de resultaten in plaats van de dienstverlening an sich is er meer ruimte voor innovatie en meer vrijheid om functionele oplossingen te presenteren. Het resultaat hiervan is meer maatschappelijk effect en minder overheidskosten.
Betaling is dus een afgeleide van het succes van een project of dienst, niet van de processen of het werk dat is gedaan. In het geval van de Engelse Peterborough Prison waar sociale obligaties worden ingezet bijvoorbeeld is de betaling van het project afhankelijk van de mate waarin recidive is afgenomen, in plaats van de kosten of het aantal mensen die met het project gemoeid zijn.
De figuur hieronder laat zien hoe sociale obligaties werken: in eerste instantie betaalt de investeerder voor de kosten van het project. De dienstverlener voert het project uit, en de investeerder wordt door de overheid – op contractueel vastgelegde peilmomenten - betaald naar gelang de resultaten die zijn behaald.


Wanneer is een sociale obligatie een geschikte constructie?

Een organisatie die opdracht geeft tot een dienst of een project kan sociale obligaties in overweging nemen als:
• De gewenste resultaten duidelijk en meetbaar zijn (zoals bijvoorbeeld in het geval van recidive).
• De kwaliteit van de resultaten verbeterd kan worden.
• Er een wens is om bewijsmateriaal van effectieve programma’s te vergroten.
• De overheid financieel risico wil overdragen.
• Er een wens is om de markt voor innovatieve financiering een impuls te geven.
• Een groot deel van de besparingen te verzilveren zijn of als er financiering is voor het resultaat.

Haalbaarheid van sociale obligaties
Van tevoren moet de opdrachtgever met een haalbaarheidsstudie de verwachte kosten en besparingen in beeld brengen. Hierin moet ook naar voren komen wie er mogelijk belang hebben bij het project en ook wie er mogelijk negatief door worden beïnvloed. Zo kunnen ook deze partijen vroeg in het proces betrokken worden.

Vaststellen van meetbaar resultaat
Bij het vaststellen van resultaat voor sociale obligaties, is het belangrijk in beschouwing te nemen of:
• Resultaat eenvoudig en accuraat gemeten kan worden.
• Resultaat verbonden is aan een vorm van interventie.
• Het behalve van het vastgestelde resultaat geld uitspaart, dan wel door het direct reduceren van kosten dan wel door het voorkomen van toekomstige kosten.
• Dan wel het bespaarde geld verzilverbaar is dan wel het maatschappelijk rendement groot is.

Vaststellen van cohort
De haalbaarheidsstudie moet ook de karakteristieken van de groep mensen (het cohort) die onderwerp is van het project in beeld brengen evenals data voor vergelijking (bijvoorbeeld een controlegroep of basisdata).
Vaststellen van de financiële effecten
De haalbaarheidsstudie moet ook bepalen hoe de betalingen tussen investeerder, dienstverlener en opdrachtgever georganiseerd zijn.
De ontwikkelaar van sociale obligaties moet de potentiële kosten van de dienst alsmede de potentiële en fysieke besparingen berekenen.
Hierbij is het verstandig ook een tijdpad van kosten en besparingen in beeld te brengen. Dit helpt in het definiëren van het werkkapitaal dat gevraagd wordt van de investeerder en wanneer het mogelijk is om de return on investment uit te keren.

Opdrachtgeverschap en inkoopbemiddeling
Het bemiddelingsproces is afhankelijk van het type project.
Identificeren van en werken met potentiële investeerders
Investeerders lopen het risico geld te verliezen wanneer de publieke dienst het gestelde resultaat niet behaalt. Sociale obligaties werken dus volgens een “quasi equity-principe,” dat wil zeggen: de investeerder loopt het risico de gehele investering te verliezen. Dit geldt alleen als gekozen wordt voor een structuur van alles of niets. Er zijn ook mogelijkheden om een deel van het investeerderrisico af te dekken.
De opdrachtgever moet rekening houden met vragen die mogelijk bij de potentiële investeerder spelen, zoals:
• Past het project bij de idealen van de organisatie?
• Komt het project tegemoet aan de investeringscriteria?
• Hoe groot is het risico dat er meer tijdens het project geïnvesteerd moet worden?
• Hoe betrouwbaar is de dienstverlener en welk bewijs heeft de dienstverlener ter ondersteuning van de methode?
• Welk toezicht is er op de dienstverlening?
Het vinden van een dienstverlener
Het vinden van een dienstverlener kan ingewikkeld zijn.
Enkele punten voor overweging bij het vaststellen van de criteria voor uitbesteding zijn:
• Hoeveel geld is beschikbaar voor succesvol resultaat?
• Het minimum aantal mensen dat nodig is om te participeren in het programma om het gewenste resultaat te behalen.
• De betalingsstructuur.
• Het verifiëren van de succesmeting van het project en de bijbehorende betalingsstructuur.

Tijdens het inkoopproces moet de opdrachtgever een plan maken voor onvoorziene gebeurtenissen voor het geval dat de dienstverlener er niet in slaagt de gestelde resultaten te behalen.

Performance management
Investeerders willen vaak enige vorm van zeggenschap of invloed over het project, aangezien zij een groot deel van het risico dragen. Dit kan bijvoorbeeld door:
• Het aanschaffen van een aandeel in de organisatie van de dienstverlener of zitting nemen in het bestuur.
• Voorwaarden verbinden aan de investering, zoals het recht om de controle over te nemen of het project te staken in het geval van onderprestatie.
Investeerders eisen van de dienstverlener vaak een nauwgezet systeem voor dataverzameling, het baseren van besluiten op data, het bijhouden en rapporteren van effect, gedetailleerde periodieke rapportages over financiën en prestatie.
Wanneer de dienstverlening ondermaats blijft, kan de opdrachtgever interveniëren. Dat kan bijvoorbeeld door te voorzien in scholing en steun in het ontwikkelen van de vereiste competenties en systemen, door het herverdelen van de werkbelasting over meerdere uitvoerders of door vervanging van de dienstverlener (dit hangt af van het contract).

Meer lezen:

• http://lsi.mckinsey.com/
• http://payforsuccess.org/provider-toolkit/deep-assessment-capabilities-due-diligence-tools
• http://en.wikipedia.org/wiki/Social_impact_bond