banier wijkengids 2

6.2 Meten en programma

Uitgangspunten evaluatieonderzoek

  • Zijn de doelen in meetbare termen omschreven?
  • Zijn de projectdoelen geschikt om de hogere beleidsdoelen te halen?
  • Komen effecten overeen met de doelstellingen op een bepaald niveau?
De verschillende beleidsniveaus
  • Strategisch beleid: b.v. leefbaarheid en imago van de wijk verbeteren
  • Operationeel beleid: b.v. meer variatie in inkomens binnen de wijk
  • Projectdoelstellingen: b.v. we vervangen de verouderde flats voor nieuwe rijtjeswoningen

Meetbare beleidsdoelen

Als de doelstellingen niet scherp zijn geformuleerd en de aanpak niet zorgvuldig wordt gemonitord, is het ook lastig om tot een goede zelfbeschouwing te komen. Tijdens veel bezoeken van de Visitatiecommissie bleek dat de cirkel van beleidsleren “Plan, Do, Check, Act”, niet werd rondgemaakt, maar bleef steken in plan / do, plan / do, plan/do… enz.


Volgens de onderzoekers van de publicatie ‘Weten wat Werkt’ is het essentieel om steeds terug te keren in je beleidsonderzoek naar de bovenstaande vragen.

Ook van belang als je nadenkt over de vraagarticulatie en de condities in de wijk om te kunnen bepalen of een interventie werkt. Je wilt kunnen zeggen: het werkt, dankzij…. Als je wilt weten wat van belang is om te meten, moet ook duidelijk zijn welke onderzoeksopzet je kiest. Maak daarom een helder onderscheid in soorten meting en rapportage: effectstudies, voortgangsbewaking, ontwikkelingsonderzoek en procesevaluaties zijn volstrekt verschillende instrumenten die wel eens door elkaar worden gehaald.

Het meten van effecten

Meten is tijdrovend en niet altijd even makkelijk, maar resultaten moeten wel inzichtelijk worden gemaakt. Gemeenten zijn de afgelopen jaren steeds meer gaan meten, maar soms is daarbij de relatie met het doel niet meer duidelijk. Nu gaat het vaak om de output; de activiteiten die worden uitgevoerd, het aantal cursussen en het aantal mensen dat binnenkomt. Het is echter ook van belang te denken aan de outcome en daarop te sturen als gemeente. Daarbij gaat het om het benoemen van de maatschappelijke effecten van beleid.
Om de outcome van de resultaten te meten heb je een lange tijdspanne nodig want het gaat om de resultaten op de lange termijn. Voor het meten van resultaten moeten eerst de verwachte effecten van een project of interventie in beeld worden gebracht, bijvoorbeeld met behulp van de EffectenArena van de SEV. De EffectenArena is een instrument dat zichtbaar maakt wat de beoogde interventie is, wie investeert, wat de effecten zijn en wie incasseert. Op basis van deze analyse kan worden bepaald welke effecten gemeten moeten worden. Maar ook of de doelstellingen en interventies bijdragen aan de het bereiken van het doel.
Daarbij is het wel van belang de verschillende beleidsniveaus en hun beleidsdoelen te onderscheiden.

De 0-meting is daarbij de basis van alles. Zonder dit startpunt zijn de behaalde resultaten niet of nauwelijks vast te stellen. Als vervolgens de interventie is uitgevoerd wordt de bereikte verandering vastgesteld in de 1-meting. Daarna kunnen de effecten eventueel worden uitgedrukt in euro’s. Afhankelijk van de betrouwbaarheid van de effectmeting kan daarvoor een indicatieve of volledige Maatschappelijke Kosten Baten Analyse worden opgesteld.

Het verwachte effect van de inspanningen is op deze wijze goed in kaart te brengen. Dit effect zegt echter weinig of niets over de beleving van de deelnemer. Daarom is het raadzaam om naast bovengenoemde presentatie van resultaten het narratieve element toe te voegen: het verhaal van de deelnemer zoals hij de ontwikkelingen heeft ervaren en ook welke baat hij heeft ondervonden in vergelijking met de situatie ten tijde van de 0-meting. Tel en vertel. Lang niet alles is in het sociale domein meetbaar. Daarom geeft een combinatie van tellen en vertellen vaak de beste informatie en draagt daarmee bij aan de interpretatie van de effectmeting.