banier wijkengids 2

3.9 Partners en bewoners betrekken


  • Zorg dat het basisniveau van dienstverlening (schoon, heel en veilig) op orde is. Het vertrouwen van burgers neemt toe als de belangrijkste ergernissen zijn opgelost
  • Maak gebruik van mensen die de wijk kennen. Verlies niet je energie in het zoeken naar representativiteit
  • Gebruik sociale media en interactieve beleidsvorming in je instrumentarium: Bewonerspanels, focusgroepen, online chatsessies en videogesprekken
  • Wees transparant over wat je wel en wat je niet kan doen; wees open en eerlijk en leg uit waarom
  • Maak bewoners duidelijk waar zij wel en geen zeggenschap over hebben



Met een gedeeld beeld van de problematiek kunnen prioriteiten makkelijker worden gesteld en nemen bewoners meer verantwoordelijkheid in het verbeteren van de leefbaarheid in de buurt. Veel werkelijke kennis van de wijk zit in de wijk – bij de wijkagent en de welzijnswerker, maar vooral bij de ondernemer en de bewoner. De analyse kan niet alleen worden opgemaakt vanachter de tekentafel en/of de logica van de betrokken instellingen maar vraagt ook om duiding vanuit de praktijk in de wijk. De sociale structuur laat zich niet omschrijven in statistieken en organisatiemodellen. Op het oog vergelijkbare wijken kunnen heel sterk verschillen. Belangrijk is de sociale cohesie: Is de wijk stabiel of is er een vlottende bevolking, met steeds weer nieuwe inwoners? Je moet dan een ander repertoire inzetten. Sociale cohesie is een grote kans. Bewoners in wijken met cohesie kennen de wijk en willen ook echt dat die wijk verandert. Vanuit die verbinding kan je mensen mobiliseren.

Hoe ga je aan de slag om bewoners te betrekken? Nieuwe manieren om bewoners te betrekken bij onderzoek zijn via sociale media en interactieve beleidsvorming. Bewonerspanels, focusgroepen, online chatsessies en videogesprekken zijn nieuwe vormen die een onderzoeker kan gebruiken om dichter bij de bewoners/organisaties in een wijk te komen. Het leidt tot snel en interactief overleg met bewoners/organisaties. Aandachtspunt is de representativiteit, het bereik van specifieke doelgroepen en de duiding van de resultaten voor beleid.

Communicatie en openheid zijn randvoorwaarden voor succes binnen een samenhangende wijkenaanpak. Je moet bewijs leveren dat je werk maakt van de wijk. De aanpak is er pas als de resultaten zichtbaar zijn.
Werken aan wijken is mensenwerk – en dat werkt het beste als je dicht bij de mensen bent, midden in de wijk op een zichtbare en toegankelijke locatie. En het betekent ook aanspreekbaar zijn, kennen en gekend worden, op activiteiten komen en buiten kantooruren in de wijk zijn. Dat vraagt dus ook om personele continuïteit en betrokkenheid.

Wederzijds vertrouwen tussen burger en overheid is bij participatie cruciaal, zowel op wijkniveau als op individueel niveau. Binnen de gekozen aanpak moeten beide partijen er op kunnen vertrouwen dat er rekening wordt gehouden met elkaars belangen en dat gemaakte afspraken worden nagekomen. Een soortgelijke vertrouwensrelatie tussen de burger met meervoudige problematiek en zijn contactpersoon helpt bij het maken van afspraken en het naleven van die afspraken.

De voorbereiding duurt vaak te lang om de energie en het commitment van burgers en partners vast te houden. Eerst moet je massief inzetten op heroveren wat je verloren hebt. Laten zien dat je terugpakt en dat je de gemaakte afspraken waar kan maken. En dan afspraken maken over de volgende fase.

Leg steeds de relatie tussen wat je rapporteert en de doelen voor de wijk waar het om gaat. Wees eerlijk over wat (nog) niet goed lukt, en over hoe lastig de relatie valt te leggen tussen inspanning en diepere veranderingen in de wijk. Deel wel je optimisme maar maak er geen glossy verhalen van die uitnodigen er doorheen te prikken. Laat zoveel mogelijk ook de bewoners en politici zelf het verhaal vertellen. En gebruik de verantwoording om met een bredere groep politici en bewoners in gesprek te komen.

In de opzet kun je ervoor kiezen om de zachte informatie centraal te stellen terwijl je de harde, cijfermatige, informatie vooral in bijlagen verwerkt. Werk in de presentatie aan bewoners veel met beeldtaal.
Daarnaast is het belangrijk om het vertrouwen van de buurt te hebben. Zij moeten het gevoel hebben dat de aanpak de kwaliteiten van het werk versterkt en de problemen oplost. Vertrouwen krijg je bijvoorbeeld door communicatie door bewoners bijvoorbeeld op de hoogte te houden van de ontwikkelingen in de wijk zoals in de krachtwijk Poelenburg in Zaanstad gebeurt. Hier houden de gemeente en corporaties samen de wijk op de hoogte van activiteiten en de stand van zaken rondom de vernieuwing met een eigen kleurige website. Zie: www.nieuwpoelenburg.nl. Een goed voorbeeld is ook de organisatie van een dag van de wijkaanpak, zoals onder meer is gebeurd in Den Haag en Amsterdam. De documentaire die destijds gemaakt is in Amsterdam laat zien hoe je de actieve bewoners in het zonnetje kan zetten.

Het betrekken van allochtone bewoners

De handreiking Betrokkenheid loont geeft aanbevelingen voor het verhogen van de participatie van nieuwe Nederlanders. De handreiking biedt vuistregels voor de inrichting van de participatie in drie fasen: de voorbereidende fase, de uitvoerende fase en de fase van evaluatie en inbedding. In dit verband zijn vooral de volgende vuistregels van belang:

De voorbereidende fase

  1. Breng in kaart hoe de verschillende betrokkenen het probleem definiëren, voor welke doelgroep een project bestemd is en wat u wilt bereiken.
  2. Begin zonder agenda en met een open blik. Stel in samenspraak met de doelgroep de doelen vast. Praat hierbij niet alleen met sleutelfiguren, maar pols zoveel mogelijk verschillende mensen.
  3. Gebruik het gemeenschappelijk belang als bindmiddel en spreek mensen als individu aan.
  4. Zet netwerken zoals zelforganisaties in bij de communicatie. Spreek mensen persoonlijk aan op school, in het buurthuis en op het werk.

De uitvoerende fase

  1. Luister naar de wensen, ideeën en bezwaren van deelnemers. Neem hen serieus. Op die manier schep je vertrouwen bij de doelgroep.
  2. Zoek bij de uitvoering van het project aansluiting bij bestaande activiteiten in buurt of wijk die binnen het project passen.
  3. Voer het project uit in nauwe samenwerking met de nieuwe Nederlanders.
  4. Verdiep u in de leefwereld van de doelgroep en neem barrières om mee te doen zoveel mogelijk weg.

Evaluatie en inbedding

  1. Stimuleer actieve nieuwe Nederlanders om ook aan andere projecten mee te doen.
  2. Houd het opgebouwde netwerk in stand.
  3. Maak een methodiekbeschrijving