banier wijkengids 2

2.4.4 Enkele inspirerende projecten


Enkele inspirerende projecten wijkaanpak

Vanuit de wijkaanpak zijn inspirerende en goede praktijkvoorbeelden te geven:

  • De Haagse Pandbrigade
  • Wijkcoaches Enschede
  • Home-Start
  • Veilige Buurten Teams Maastricht
  • Gezonde Wijk Overvecht

Start een aanpak omdat die past binnen de visie en doelen en niet omdat iets in een andere stad goed werkt. Zie ook het overzicht aanbevolen en beschreven interventies Gezonde Wijk en alle ‘regels’ voor het voorkomen/ doorbreken van de projectencarrousel.


Databanken bewezen interventies

Er zijn meerdere databanken met overzichten van bewezen effectieve en goed onderbouwde interventies:

1. De kennisbank Wat Werkt in de Wijk
2. Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut
3. RIVM Centrum Gezond Leven
4. Movisie (onderdeel Wijkontwikkeling)

Het ontwikkelen van slimme oplossingen op basis van de werkzame bestanddelen blijft nodig.


Ook op het terrein van interventies en projecten zelf zijn gemeenschappelijke inzichten ontstaan. De visitatiecommissie heeft in alle wijken kunnen waarnemen welke goede voorbeelden er zijn. De onderstaande lijst is mede op deze inzichten gebaseerd. Aangevuld met praktijkervaringen uit de steden zelf en wat er in verschillende databanken beschikbaar is aan informatie over effectieve interventies, is deze lijst van goede praktijkvoorbeelden ontstaan. De lijst over wat niet werkt bleek lastiger samen te stellen, veelal omdat onderzoeksresultaten naar de effectiviteit van deze specifieke projecten (nog) niet beschikbaar zijn. Voor onderstaande goede voorbeelden geldt dat er in meer of mindere mate sprake is van aanpalend wetenschappelijk onderzoek om de effectiviteit vast te stellen. De roep om en de weg naar meer evidence based werken is ook binnen de wijkaanpak zichtbaar. De kennisbank Wat werkt in de wijk voorziet hier de komende jaren in.

Onderstaande lijst is niet uitputtend. Onder de themahoofdstukken worden ook goede voorbeelden ontsloten.

Een van de lessen uit de wijkaanpak is dat je een aanpak nooit moet starten omdat iets in een andere stad goed werkt, maar omdat de aanpak past in de visie en doelen. Ook het kopiëren van interventies wordt ontraden. Het op maat maken van interventies, op basis van de werkzame bestanddelen, is een goede weg.

Voorbeeld 1: de Haagse Pandbrigade
De Haagse Pandbrigade richt zich met een brede blik op het verminderen van overlast en gevaarlijke situaties in panden in kwetsbare wijken als Schilderswijk, Transvaal en de Stationsbuurt/Rivierenbuurt. De Pandbrigade controleert onder meer op onrechtmatige bewoning, onderhoudsgebreken van panden en uitkeringsfraude. Als uit een digitale controle van gemeentelijke bestanden blijkt dat zaken niet kloppen, wordt het adres in kwestie bezocht. Wanneer er onregelmatigheden worden aangetroffen kan er een juridische maatregel worden genomen, o.a. het opleggen van een dwangsom of sluiting. Deze doelgerichte aanpak heeft ertoe bijgedragen dat de schotten tussen diensten zijn weggehaald.

Voorbeeld 2: Wijkcoaches Enschede
Wijkcoaches helpen in Enschede Velve-Lindenhof multi probleemgezinnen achter de voordeur. De wijkcoaches verenigen 12 functies in één persoon en hebben vergaande bevoegdheden om in de eerste lijn problemen op te pakken zijn. Zij richten zich vooral diagnose, signalering, indicering; behandeling laten ze over aan specialisten. Succesfactoren zijn het laagdrempelige en outreachende karakter van de aanpak en de nadruk op maatwerk per gezin. In de wetenschap dat middelen zullen afnemen, richt het stadsbestuur nu op de uitrol van de aanpak naar andere wijken van Enschede. Beoogd wordt een reductie van de inzet van het aantal professionals met 20%, waarmee in één klap voldaan kan worden aan de totale bezuinigingsopgave op welzijn in 2015. Uitdaging daarbij is het overwinnen van institutionele weerstanden bij instanties die bedreigd worden.

Voorbeeld 3: Home-Start
Home-Start is een programma voor opvoedingsondersteuning. Ervaren en getrainde vrijwilligers bieden ondersteuning, praktische hulp en vriendschap aan ouders met jongere kinderen. De ondersteuningenwensen van de gezinnen staan daarbij centraal. Home-Start loopt al in 109 gemeenten, o.a. in de aandachtswijken in Utrecht en Nijmegen. Het project slaagt er ook in om migrantengroepen te bereiken. Home-Start is niet “aanbodgericht”, sluit goed aan op de vraag die van onderop bestaat en is – mede door de afwezigheid van professionals – laagdrempelig. Een initiatief als Homestart in lijn is met de doelstellingen van de WMO, nl. mensen in hun eigen kracht iets van hun leven laten maken. Feitelijk is een dergelijk initiatief het vliegwiel om vooruit te komen, tegen ook nog geringe kosten; als iemand in de professionele zorg terecht komt, zal dat immers uiteindelijk veel duurder zijn.

Voorbeeld 4: Veilige Buurten Teams Maastricht
Om de leefbaarheid in de wijken integraal te verbeteren hebben de gemeente, de woningcorporaties, het opbouwwerk en de politie in Maastricht doelbewust voor een gezamenlijke aanpak gekozen. Onder de noemer 'Veilige Buurten Aanpak' zijn sinds begin 2009 vanuit deze organisaties gezamenlijke teams actief in vier Maastrichtse wijken. Deze 'Veilige Buurten Teams' pakken samen met de buurtbewoners de leefbaarheid en veiligheid in de wijk aan. Buurtbewoners bepalen welke leefbaarheidproblemen prioriteit dienen te krijgen en gaan daar samen mee aan de slag. De buurt krijgt regelmatig terugkoppelingen vanuit de VBTs en bewoners over de voortgang middels buurtbijeenkomsten, de buurtbladen en huis-aan-huis brieven. Er wordt duidelijk gecommuniceerd, ook over zaken die niet zijn gelukt, want “nee” met een goede beargumentering is ook een antwoord.

De bewoners die al van het begin actief betrokken zijn bij de Veilige Buurten Aanpak worden intensief betrokken bij het aanpakken van de leefbaarheid, door ze te motiveren om bewonersparticipatie in hun buurt te vergroten en mede bewoners bewust te maken van eigen verantwoordelijkheden. Dit is een continue proces waar alle betrokken organisaties structureel prioriteit aan geven, want een leefbare wijk kan niet door de professionals worden verwezenlijkt, maar juist door de bewoners zelf.

Bewoners worden zich hier ook meer bewust van en zijn in toenemende mate bereid  om zelf een actieve bijdrage te leveren. Daarnaast is het vertrouwen van de bewoners in de samenwerkende organisaties tevens toegenomen.



Voorbeeld 5: Overvecht Gezond Utrecht
De activiteiten van Overvecht Gezond passen bij De Gezonde Wijk Overvecht, een initiatief van de gemeente Utrecht en zorgverzekeraar Achmea. Daarin werkt Utrecht met verschillende partners aan de versterking van de eerstelijnszorg en de verbinding van zorg met preventie en welzijn.

In de samenwerkingsorganisatie Overvecht Gezond bundelen professionals in de eerstelijns gezondheidszorg hun krachten om bewoners in Overvecht goede en toegankelijke zorg te bieden. De inzet is om mensen te ondersteunen om zoveel mogelijk zelf de regie over hun gezondheid te blijven voeren. Daarbij zoekt Overvecht Gezond de samenwerking met andere eerstelijns zorgverleners en met overige professionals op het gebied van zorg, preventie, welzijn en wonen.

Een belangrijke ingang voor het bevorderen van de gezondheid is de medische zorg door de hulpverleners in de eerste lijn. Voor veel klachten bestaat een duidelijke medische oorzaak. In dat geval kan de huisarts, verpleegkundige of fysiotherapeut met een behandeling of een doorverwijzing prima helpen. Soms kampen mensen echter met meer complexe problemen, bijvoorbeeld op maatschappelijk of psychosociaal terrein. Dan moet er meer gebeuren om – samen met de patiënt – tot een goede oplossing te komen. Overvecht Gezond staat voor een integrale aanpak op wijkniveau, waarbij professionals vanuit een duurzame samenwerking proactief inhaken op de (toekomstige) problemen bij hun patiënten of cliënten.

Uit onderzoeksresultaten van deze aanpak blijkt dat de zorgkosten in de wijk lager zijn en de bewoners actiever

Overvecht Gezond