banier wijkengids 2

13.6 Kunst en cultuur zijn belangrijke waardemakers

Kunst en cultuur in de wijk dragen bij aan nieuwe verbindingen tussen mensen en in nieuwe beelden over de wijk en zijn daarmee belangrijke waardemakers

Op het terrein van effecten en de impact van cultuur op de wijk zijn onderzoeksresultaten verschenen. De resultaten geven aan dat cultuur bijdraagt aan sociale cohesie, persoonlijke ontwikkeling en het oplossen van sociale problemen. De waardering van bewoners voor de leefbaarheid is in aandachtswijken met kunst en cultuur meer omhoog gegaan dan in aandachtswijken zonder cultuur. De toegenomen waardering werkt ook door in een extra toename van woningwaarde.


Cultuur lost geen diepe sociale problemen op, maar heeft wel een meerwaarde voor de wijk
Het gebruik van culturele activiteiten en identiteitsversterkende maatregelen zoals branding of een leefstijlbenadering in aandachtswijken zijn populair. Onderzoek wijst uit dat de verwachte impact van kunstprojecten op sociale cohesie, persoonlijke ontwikkeling en het oplossen van sociale problemen niet waargemaakt wordt. Mensen worden individueel niet veel beter van deelname aan een cultuurmanifestatie in de wijk of een kunstwerk op de flat. Wel zijn er effecten op het niveau van de wijk zelf. Kunst, cultuur en identiteit blijken inspirerende instrumenten om bewoners bij de wijk te betrekken. Door meer inzet gaat hun waardering voor de leefbaarheid omhoog. Ook zorgt het voor een beter imago van de wijk en dit werkt door in een toename van woningwaarde.

Een van de later toegevoegde pijlers binnen de wijkenaanpak is cultuur. Vaak worden bij intensieve herstructurering  kunstprojecten ingezet om bewoners te activeren en de sociale cohesie in de wijk te versterken. Daarnaast is het gebruik van identiteitsversterkende maatregelen populair in het beheer van aandachtswijken.  Door de toepassing van kunst, het bouwen in specifieke stijl of thema, of proberen aan te brengen van een bepaalde sfeer zouden bewoners zich meer thuis gaan voelen in de wijk, met versterking van de leefbaarheid tot gevolg. Branding en de leefstijlbenadering zijn twee manieren waarop de identiteit van een gebied verkend en verder vorm gegeven in de fysieke omgeving. Daarbij kan het ook een rol spelen in de woningtoewijzing binnen de wijk en het aantrekken van nieuwe doelgroepen. Door mensen met dezelfde leefstijl bij elkaar te plaatsen zou er minder sprake zijn van overlast, waar branding dient te leiden tot meer gemeenschapsvorming. Tevens dient het de wijk een duidelijkere, meer positieve uitstraling te geven.

Er zijn verschillende onderzoeken naar de effecten van de inzet op cultuur in wijken. Hieruit blijkt dat kunstprojecten, brandingssessies of het toepassen van leefstijlen als katalysator op het persoonlijke en sociale vlak werken, maar dat van verheffing geen sprake is en dat er ook geen diepe sociale problemen door worden opgelost. Bewoners die kampen met werkloosheid, armoede, schulden en gebrek aan startkwalificaties worden van het zich meer met hun woonomgeving  identificeren, deelnemen aan een culturele manifestatie  of een kunstwerk op de flat krijgen niet direct beter. Wel kan het hen een zetje in de rug geven. Zo blijkt uit het onderzoek dat het wijktheater in Katendrecht heeft laten uitvoeren dat de bewoners die meededen met het theater (spelen, kostuums, catering) beter in hun vel zitten en zich meer verbonden voelen met de wijk.

Op het terrein van sociale cohesie, persoonlijke ontwikkeling en het oplossen van sociale problematiek worden  de grote verwachtingen van de impact van cultuur kortom niet waargemaakt.
Cultuur heeft echter wel degelijk een belangrijk effect op het niveau van de wijk zelf. Zo blijkt dat de waardering van bewoners voor de leefbaarheid is in aandachtswijken met kunst en cultuur meer omhoog gaat dan in aandachtswijken zonder cultuur. De toegenomen waardering werkt ook door in een extra toename van woningwaarde. Een gemiddelde stijging van de woningwaarde van € 1.000 per woning leidt in een gemiddelde buurt van 2.500 woningen in 10 jaar tot een waardestijging van € 2,5 miljoen. Vooral de corporaties en andere vastgoedeigenaren hebben daar profijt van. Niet alleen wordt de verhuurbaarheid van de woningen verbeterd, ook de sloop en nieuwbouw kan worden beperkt en de verkoopbaarheid van de woningen gaat vooruit. Eerder was al aangetoond dat de opbrengsten van cultuurinvesteringen in de stadscentra veel hoger zijn dan de kosten. Nieuw is dat dit niet alleen geldt voor de centra waar de grote kunstinstellingen gevestigd zijn, maar ook voor de slechtste wijken in de stad. De bewoners hebben direct profijt doordat ze de gelegenheid krijgen het podium te bestijgen en nieuwe talenten te ontwikkelen. Maar er zijn ook collectieve baten doordat de buurt levendiger en leefbaarder wordt en er onderlinge verbanden tussen bewoners ontstaan. Publiektrekkende activiteiten zijn bovendien goed voor de reputatie en de omzet van ondernemers in de buurt.
'De kracht van cultuur. Effectieve cultuurimpulsen in de wijk' www.nicis.nl.

Eberhard van der Laan, Jos van der Lans en Wim Hafkamp voerden een boeiend debat over het profijt van cultuur in de wijk.

Onderzoek naar branding en de leefstijlbenadering laat zien dat de effecten hiervan op bewoners en wijken relatief gering is. Voor nieuwkomers is een thema of beoogde sfeer slechts in beperkte mate een reden om voor deze plek te kiezen. Zeker bij sociale huur zoekt men in de eerste plaats naar een geschikte woning. Daarnaast blijkt de veronderstelling dat het bij elkaar laten wonen van gelijkgestemden een prettiger sociaal klimaat en meer gemeenschapsvorming met zich meebrengt nauwelijks op te gaan. De leerbaarheid van de wijk wordt er weinig door beïnvloed.  Wel zorgen het bouwen in een bepaald thema of aanbrengen van sfeerelementen dat bewoners de omgeving meer waarderen.
Uit de studies naar cultuur,kunst en  identiteit komt ook naar voren dat het elementen zijn die een belangrijke rol kunnen spelen in het proces van de aanpak en ontwikkeling van wijken. Het geeft bewoners en professionals inspiratie, een gezamenlijke verbeelding en zorgt zo voor vertrouwen in het proces. Ook helpt het partijen op een andere, meer positieve manier naar de wijk te kijken. Door deze identiteit mee te nemen in een herstructureringsopgave en naar buiten uit te dragen, neemt de woontevredenheid toe en wordt ook het imago van de wijk beter.

http://www.otb.tudelft.nl/no_cache/actueel/laatste-nieuws/artikel/detail/persbericht/
http://www.otb.tudelft.nl/no_cache/actueel/laatste-nieuws/artikel/detail/persbericht-gelijke-leefstijl-leidt-niet-altijd-tot-hoger-woongenot/

“Sommige deelnemers gaan nu minder naar de psychiater, dat is persoonlijke en financiële winst, anderen gaan met een goed gevoel solliciteren omdat de theaterlessen hebben geholpen in spreekvaardigheid”, aldus Stefan van Hees.

Onderzoeksrapport “Effecten van het wijktheater op de wijk”, theaterproject Kaap de goede hoop
 
Wat levert het op?

  • Meedoen aan de voorstelling was beter dat wat de GGZ /RIAGG wist te bereiken (value for money)
  • Mensen voelen zich erkend, zelfverzekerder en weten zich gehoord
  • Men moet voor het wijktheater Nederlands spreken, waardoor het leren van de taal sneller gaat
  • Men leert de vaardigheid: voor jezelf durven kiezen
  • Men leert om iemand aan te kijken, wat van pas komt bij sollicitaties