banier wijkengids 2

13.3 Achter de Voordeur-aanpak werkt en investeer in ondernemend maatschappelijk initiatief


Achter de Voordeur-aanpak werkt:

• Structurele hulp voor aantal gezinnen
• Gezinnen krijgen de regie op eigen leven
• Minder hulpverleners in het gezin
• Meer betrokkenheid van sociaal netwerk
• Toegenomen veiligheid in de gezinnen
• Afname van overlast in de wijk
• Soms toeleiding naar werk

De overheid mag en kan achter de voordeur komen. Privacy is geen belemmering. Voorwaarden:
1) Mandaat laag in de organisatie 2) Gezin als een geheel beschouwen 3)Investeren in eigen kracht 4) Bundelen van budgetten 5) Doorzettingsmacht, bestuurlijke rugdekking en escalatie

Investeer in ondernemend maatschappelijk initiatief
Investeren leidt tot verhoogde zelfredzaamheid:

  • Versterken ondernemers en ondernemersklimaat met als gevolg levendige wijkeconomie en werk- en stageplekken
  • Maatschappelijke activering, empowerment en persoonlijke dienstverlening combineren hulpverlening en activering
  • Benutten van versterking van economische structuur om werkloosheid te verhelpen


Investeer in ondernemend maatschappelijk initiatief

Investeren leidt tot verhoogde zelfredzaamheid:

  • Versterken ondernemers en ondernemersklimaat met als gevolg levendige wijkeconomie en werk- en stageplekken
  • Maatschappelijke activering, empowerment en persoonlijke dienstverlening combineren hulpverlening en activering
  • Benutten van versterking van economische structuur om werkloosheid te verhelpen


Op persoonlijk niveau worden bewoners van de wijk beter van een Achter de Voordeuraanpak (1 gezin, 1 plan, 1 regisseur). Op organisatieniveau gaat er minder geld verloren aan overleg en langs elkaar heen werken. De werkzame bestanddelen van de Achter de voordeur aanpak zijn mandaat laag in de organisatie, gezinnen en gezinsleden als een geheel beschouwen, het bundelen van budgetten, naast regie ook doorzettingsmacht organisere, bestuurlijke steun en rugdekking. Een Achter de Voordeur aanpak is een succesvol voorbeeld van het werken in multidisciplinaire teams. Binnen dit team zijn de relevante specialismes vertegenwoordigd, maar de regisseur of wijkcoach is het integrale aanspreekpunt voor een gezin. Om deze multidisciplinaire teams tot stand te laten komen en hier ook minder voor de hand liggende organisaties bij te betrekken kan gebruik gemaakt worden van de Maatschappelijke Kosten/Baten Analyse. Met een MKBA en het 4+1 model kan de Achter de Voordeuraanpak in de praktijk worden geborgd. Ook kunnen de resultaten hiermee inzichtelijk worden gemaakt. In de MKBA wordt ook de financiële component (value for money) uitgewerkt.

De achter de voordeur aanpak is zeer succesvol. In meerdere gemeenten wordt aanpalend wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd, waaronder in Enschede (professor Denters, Universiteit Twente) zie: http://www.kennisbanksocialeinnovatie.nl/nl/kennis/kennisbank/---achter-de-voordeur-----aanpak-multi-probleemgezinnen-gemeente-enschede/1013. Ook het Bureau Frontlijn van de gemeente Rotterdam laat wetenschappelijk onderzoek uitvoeren (Veldacademie) naar de effecten van de aanpak. Op persoonlijk niveau worden bewoners van de wijk beter van een Achter de Voordeur aanpak. Op organisatieniveau gaat er minder geld verloren aan overleg en langs elkaar heen werken. De resultaten van het experiment Achter de Voordeur zijn uitgebreid te lezen in het e-book achter de voordeur. In deze wijkengids is een factsheet Achter de Voordeur opgenomen waar de resultaten van het experiment in zijn beschreven. Omdat de Achter de Voordeur aanpak zo’n belangrijk werkzaam bestanddeel is van de wijkenaanpak en dit een voorbeeld is van het werken in multidisciplinaire teams, is daar een aparte paragraaf voor gereserveerd in deze wijkengids. In hoofdstuk 5 is aangegeven hoe via het 4+1 model en de MKBA de resultaten van een achter de voordeur aanpak kunnen worden geborgd. In de MKBA wordt ook de financiële component (value for money) uitgewerkt.

Extra effect: toeleiding naar werk
Een Achter de voordeur aanpak heeft doorgaans niet als primaire doel om bewoners aan het werk helpen of een uit een uitkering te halen. Toch kan dit resultaat geboekt worden, zoals met een voorbeeld uit de praktijk wordt beschreven:
In sommige straten en buurten hebben veel bewoners te maken met allerhande problemen: werkloosheid, taalachterstand, schulden, huisvestingsproblemen, etc. Via de “huis-aan-huis”-benadering worden die bewoners opgezocht en geholpen. Daartoe werken woningcorporaties, de sociale dienst, zorg- en welzijnsinstellingen, scholen en verenigingen nauw samen. Hoewel toeleiding naar werk vaak geen dominant doel is bij dit type projecten, komen mensen toch in contact met werk, leren ze de taal, worden ze actief als vrijwilliger en worden hun kinderen lid van een vereniging.
(Sociaal investeringsplan / huis aan huis benadering, Amsterdam)

Ondernemend maatschappelijk initiatief
Een van de doelen van de wijkenaanpak is om in de aandachtswijken bewoners in staat te stellen om een eigen inkomen te verwerven, om uit een uitkeringssituatie te komen en om het ondernemerschap te stimuleren en voor zichzelf te kunnen zorgen. Dit helpt de bewoners zelf en de wijk vooruit. Het goed kunnen zorgen voor jezelf heet in beleidstermen zelfredzaam kunnen zijn. Beleid dat gericht is op het vergroten van zelfredzaamheid is niet exclusief voorbehouden aan de wijkenaanpak. In aandachtswijken is het wel extra belangrijk om hierin te investeren. Vandaar dat er in dit hoofdstuk een aparte paragraaf is gewijd aan dit zo belangrijke inhoudelijke programmaonderdeel van de wijkenaanpak (3.5 Investeer in zelfredzaamheid).

De les om samen met het bedrijfsleven te investeren in arbeidsparticipatie en ondernemerschap is hieronder verder uitgewerkt. In november 2007 zette de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) deze aanname om in het advies genaamd De wijk Inc. Ondernemerschap en arbeidsparticipatie in aandachtswijken. Dit advies bevatte een groot aantal aanbevelingen voor zowel lokale partijen als het Rijk om vanuit het perspectief van ondernemerschap en arbeidsmarktparticipatie een impuls te geven aan de ontwikkeling van de 40 aandachtswijken. Dit advies staat nog fier overeind. Het boeken van resultaten op dit punt is echter weerbarstig en lastig. In de praktijk zijn er niettemin veel projecten gestart met dit doel. Van de onderstaande projecten is niet in alle gevallen bekend wat de effectiviteit is. In een update van deze wijkengids of in de kennisbank Wat werkt in de wijk is daar meer over te vinden. De indeling in categorieën is gemaakt om de leesbaarheid te vergroten en om de werkzame bestanddelen beter tot hun recht te laten komen.

1. Versterken van ondernemers en ondernemersklimaat
Als starters en gevestigde ondernemers dankzij scholing en begeleiding goed blijven draaien, levert dat niet alleen een levendige wijkeconomie op, maar ook werk- en stageplekken voor wijkbewoners.
In het rapport Doorzettingskracht in de economische kansenzones constateert Platform31dat het ondersteunen van (startende) ondernemers en investeringen in het ondernemersklimaat een positief effect hebben op de wijk als vestigingsplaats: het leidt tot een beter imago en verbetering van de leefbaarheid in de wijk.

Voorbeeldprojecten:
- Albeda Scholingswinkel, Rotterdam
- Ondernemershuizen, Amsterdam
- Economische Kansenzones, Rotterdam en Amsterdam


2. Maatschappelijke activering /empowerment / persoonlijke dienstverlening
Activering van de bewoners die tegelijkertijd klussen kunnen doen voor andere bewoners. Het mes snijdt aan twee kanten.

Voorbeeldprojecten:
- Activeringscentrum, Alphen aan den Rijn
- Stichting Oostwerk franchiseorganisatie persoonlijke dienstverlening, Hengelo/Enschede
- Woonzorg serviceverlening, Tilburg


3. Aangrijpen kansen van herstructurering om bewoners in de wijk aan het werk te helpen
Creëer kansen voor bewoners als de wijk toch op de schop gaat, maak werk met werk. Bijvoorbeeld door wijkbewoners in te zetten bij bouwprojecten. Of door slimme afspraken tussen gemeente en woningcorporatie, waarbij de corporatie meer speelruimte krijgt bij de herinrichting van de wijk en de gemeente meer tijd en geld overhoudt voor sociale en economische maatregelen.

Voorbeeldprojecten:
- Berflo Es, Hengelo
- Package deal Koers Nieuw West, Amsterdam

4. Benutten van versterking van economische structuur om werkloosheid te verhelpen
Bedrijven, gemeente en UWV investeren in het mobiliseren en begeleiden van gemotiveerde werkzoekenden. Versterking van de economische structuur wordt aangegrepen voor het aan het werk helpen van werkloze wijkbewoners: voor wat hoort wat en een investering in een bedrijventerrein levert goodwill op bij werkgevers voor het in dienst nemen van werklozen.

Voorbeeldprojecten:
- De Hurk, Eindhoven
- Albert Heijn en Tempo Team, Landelijke Alliantie

De basis onder deze aanpak is dat vanuit economische principes naar de versterking van leefbaarheid wordt gekeken. Deze manier van kijken wordt uitgebreid beschreven in het themahoofdstuk ‘Economische principes’.