banier wijkengids 2

Wijkaanpak door de jaren heen

1. Vooraf
2. De wijkaanpak door de jaren heen

interessante publicaties

Burgerkracht in de wijk

Sociale wijkteams zijn een ‘lokalisering van de verzorgings-staat’. Ze kunnen een succes worden mits professionals en instituties zich laten leiden door de kracht van burgers en hun sociale netwerken.

Lees verder…


Burgers maken hun buurt

Veel burgers werken steeds vaker actief samen aan de kwaliteit van hun eigen buurt. Overheden juichen dit toe, maar worden daarbij wel met nieuwe vragen geconfronteerd. ‘Burgers maken hun buurt’ biedt een praktische handreiking voor professionals zoals wijkambtenaren en buurtopbouwwerkers.

Lees verder…




11.5 ACTIE tool voor werken met burgerinitiatieven


Hoe verhoud je je als professional (wijkambtenaar, participatiemakelaar, buurtregisseur, opbouwwerker, buurtbeheerder) of andere tot burgerinitiatieven? Het ACTIE-instrument geeft daarvoor handreikingen. ACTIE onderscheidt om te beginnen drie verschillende rollen: een stimulerende aanpak, een faciliterende benadering  en coproductie. Kies bewust uw rol, maar weet ook dat initiatieven in verschillende fasen om verschillende rolinvullingen kunnen vragen.

‘Burgers maken hun buurt’. Bas Denters, Evelien Tonkens, Imrat Verhoeven, Judith Bakker. Platform31, 2013.


Ga verder na of de volgende ACTIE elementen voldoende aanwezig zijn:

A - Animo: motivaties en de drijfveren van burgers om hun initiatief gestalte te geven 
C - Contacten: contacten met buurtgenoten, organisaties in de buurt en instanties 
T - Toerusting: de mate waarin de groep burgers beschikt over middelen (geld of natura), tijd en vaardigheden
I - Inbedding: de manier waarop organisaties zijn ingericht om bewonersinitiatieven te ondersteunen 
E - Empathie: het vermogen om je te verplaatsen in burgers en adequaat in te spelen op hun wensen en verwachtingen


Bewonersinitiatieven, wat zijn dat?
Bewonersinitiatieven zijn collectieve activiteiten van burgers die zich richten op het verbeteren van de kwaliteit van de buurt op het gebied van leefbaarheid en veiligheid. Bewoners bepalen zelf wat ze willen, hoe ze dat willen bereiken en wanneer ze dat doen. Gemeenten en instellingen hebben daarbij een stimulerende, faciliterende of een coproducerende rol.

Bij een stimulerende aanpak rol worden bewoners door de inzet van bijvoorbeeld wijkbudgetten en professionele begeleiding aangemoedigd om iets te gaan doen voor hun buurt. Daarnaast is er in de praktijk vaak een faciliterende benadering te zien waarbij de overheid of andere instituties, waar nodig, ruimte en een beetje hulp bieden aan een bewonersinitiatief dat uit zichzelf ontstaat. Hierbij kan het gaan om kennis, praktische hulp, aandacht en een beetje subsidie. De derde variant is coproductie waarbij bewoners en ambtenaren of sociale professionals samen een initiatief ontwikkelen en uitvoeren, ongeacht of het bij bewoners of bij de overheid is ontstaan.
In de praktijk is er vaak niet sprake van een rol,  vooral omdat initiatieven door de tijd heen een andere vorm van ondersteuning nodig kunnen hebben.

Het ACTIE-instrument helpt professionals om een goede balans te vinden bij hulp bij initiatieven: tussen verwaarlozen en overnemen, sturen en loslaten, tussen te veel en te weinig, te actief en te passief. Dit geldt voor alle vijf elementen: 

  • ANIMO: kan ik aansluiten bij de motieven van de initiatiefnemers of moet ik bijsturen?
  • CONTACTEN: Kan ik gebruik maken van interne samenhang of kan ik externe banden (andere bewoners en instanties) versterken?
  • TOERUSTING: mag ik uitgaan van eigen kracht of moet ik aanreiken?
  • INBEDDING: moet ik uitgaan van de logica van burgers of van de logica van professionele organisaties?
  • EMPATHIE: toon ik als professional betrokkenheid of dienstbaarheid?

Op elk van deze punten moet de ondersteuner zich in relatie tot het concrete project vragen stellen en de steeds terugkerende vraag daarbij is dan: volstaat facilitering of moet er actief worden gestimuleerd? Op het moment dat voor een initiatief actieve en intensieve medewerking van de gemeente of andere instanties nodig is komt ook coproductie  in beeld als optie.
Hieronder vindt u het ACTIE-model ingevuld voor professionals. Voor beleidsmakers, managers en bestuurders is er een eigen invulling – zie daarvoor de publicatie over het ACTIE-model bij’Verder lezen’.

Samenvatting ANIMO

Denken: wat is de balans waarop ik me beweeg?

Aansluiten bij eigen motivaties versus bijsturen van plannen

Analytische vragen:

  • Waarom neemt iemand initiatief? 
  • Wat betekent deze motivatie voor de relaties met andere buurtbewoners?
  • Leidt deze motivatie tot productieve resultaten voor de buurt of niet?
  • Zijn er juridische of veiligheids-bezwaren?
  • Hoe verhoudt deze motivatie zich tot doelen die onze instantie voor ogen heeft in de buurt?
  • Hoe kan ik burgers enthousiasmeren om initiatief te nemen?
  • En hoe kan ik de demotiverende werking van bureaucratie verzachten?


Doen: hoe kan ik een evenwicht vinden?

  • Doorvragen op de achterliggende, daadwerkelijke motieven
  • Zoveel mogelijk aansluiten bij de eigen motivatie van initiatiefnemers.
  • Zijn de motieven overwegend sociaal? Heb aandacht voor het onderlinge contact.
  • Zijn de motieven doelgericht? Bevorder dat burgers snel resultaat kunnen boeken, zodat ze enthousiast blijven.
  • Bij twijfel zo snel mogelijk in gesprek met bewoners

Samenvatting CONTACTEN

Denken: wat is de balans waarop ik me beweeg?

Interne samenhang versus externe banden met andere groepen en instanties

Analytische vragen:

  • Hoe zitten de netwerken van de initiatiefnemers in elkaar?
  • Tot wie richten zij zich in hun initiatief?
  • Alleen tot hun eigen groep of ook tot andere groepen?
  • Is er sprake van een ongewenst éénzijdige samenstelling?
  • Met welke organisaties en instanties werken zij al samen en met welke zou samenwerking nuttig zijn?


Doen: hoe kan ik een evenwicht vinden?

  • Bevorder zonodig contacten buiten de eigen groep, bijvoorbeeld middels netwerkbijeenkomsten voor vergelijkbare initiatieven
  • Breng burgers in contact met  instanties die kunnen bijdragen aan een initiatief
  • Breng vergelijkbare burgerinitiatieven met elkaar in contact
  • Voorkom overbelasting, niet te veel nieuwe contacten tegelijk!

Samenvatting TOERUSTING

Denken: wat is de balans waarop ik me beweeg?

Uitgaan van ‘Eigen kracht’ versus aanreiken ondersteuning

Analytische vragen:

  • Welke ondersteuningsbehoefte hebben initiatiefnemers?
  • Waarin zit die behoefte precies: tientjes, tijd, talenten of een mix daarvan?
  • Hoe kan een flexibele ondersteuning er uit zien?
  • Wat zijn binnen en buiten de eigen organisatie creatieve oplossingen om initiatiefnemers te helpen zoeken naar (bijvoorbeeld) geld?

Doen: hoe kan ik een evenwicht vinden?

  • Houd polshoogte over behoefte aan ondersteuning
  • Stimuleer zoeken van nieuwe vrijwilligers bij overbelasting huidige initiatiefnemers
  • Stimuleer initiatiefnemers om van andere initiatieven te leren. Leg verbindingen naar andere initiatieven of andere buurtbewoners die kunnen helpen
  • Schep mogelijkheden voor bewoners om cursussen te volgen

 

Samenvatting INBEDDING

Denken: wat is de balans waarop ik me beweeg?

Logica van burgers versus logica professionele organisaties

Analytische vragen:

  • Wie vormen binnen de eigen organisatie en binnen andere organisaties de natuurlijke partners van dit initiatief?
  • Hoe kunnen problemen van rigiditeit en het afschuiven van verantwoordelijkheid tot een minimum beperkt worden?
  • Hoe dat te vermijden zonder te vervallen in willekeur?



Doen: hoe kan ik een evenwicht vinden?

  • Bemiddel als makelaar tussen initiatiefnemers en de eigen organisatie of andere organisaties
  • Bevorder bij collega’s een flexibele toepassing van regels en procedures
  • Zorg voor intercollegiaal overleg tussen collega’s die veel te maken hebben met bewonersinitiatieven, om barrières te slechten en te bevorderen dat ze elkaar aanspreken op rigiditeit en willekeur
  • Handel met als basishouding: ‘het kan wel!’
  • Doe bij structurele problemen een beroep op het management van uw organisatie

Samenvatting EMPATHIE

Denken: wat is de balans waarop ik me beweeg?

Betrokkenheid versus ondergeschiktheid

Analytische vragen:

  • Hebben de initiatiefnemers voldoende het gevoel dat ze worden gehoord en dat er serieus wordt gereageerd op wat ze doen?
  • Is er voldoende het gevoel dat men bij u terecht kan of is er te veel afstand?
  • Zijn er duidelijke afspraken gemaakt over wat wel en niet verwacht kan worden?
  • Is er voldoende aandacht voor het onderhouden van de relatie met de initiatiefnemers?


Doen: hoe kan ik een evenwicht vinden?

  • Luister en wees duidelijk en eerlijk over het gebodene
  • Vraag expliciet naar verwachtingen en wensen voor de ondersteuning
  • Vermijd bureaucratische en ambtelijke taal en optreden. Leef mee en toon betrokkenheid door ongevraagd contact met initiatiefnemers
  • Zorg op cruciale momenten voor waardering en erkenning
  • Bij verhindering voor een bijeenkomst of belangrijke gebeurtenis, regel een vervanger en/of bel even op met tekst en uitleg

Het ACTIE instrument komt voor uit het onderzoeksproject Burgers Maken Hun Buurt. Voor het dit onderzoek zijn drie verschillende langer lopende projecten gevolgd in drie steden, namelijk in Enschede, Hengelo en Leiden. De resultaten zijn te vinden in: Bas Denters, Evelien Tonkens, Imrat Verhoeven en Judith Bakker, ‘Burgers maken hun buurt’, uitgave van Platform31, Den Haag (januari 2012).