banier wijkengids 2

Wijkaanpak door de jaren heen

1. Vooraf
2. De wijkaanpak door de jaren heen

interessante publicaties

Burgerkracht in de wijk

Sociale wijkteams zijn een ‘lokalisering van de verzorgings-staat’. Ze kunnen een succes worden mits professionals en instituties zich laten leiden door de kracht van burgers en hun sociale netwerken.

Lees verder…


Burgers maken hun buurt

Veel burgers werken steeds vaker actief samen aan de kwaliteit van hun eigen buurt. Overheden juichen dit toe, maar worden daarbij wel met nieuwe vragen geconfronteerd. ‘Burgers maken hun buurt’ biedt een praktische handreiking voor professionals zoals wijkambtenaren en buurtopbouwwerkers.

Lees verder…




11.1 Bewoner centraal


Twee redenen

In de wijkaanpak staat de bewoner om twee redenen centraal:

  1. Bewoners weten als geen ander welke problemen er in hun wijk spelen en kunnen vaak ook een goede bijdrage leveren aan het prioriteren en oplossen van die problemen. Dit verhoogt de kwaliteit van oplossingen
  2. Bewoners die betrokken zijn bij hun wijk, zullen sneller zelf een actieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid van hun wijk


Hoe geef je hier vorm aan?

Voor het beter betrekken van bewoners en hen ook echt aan het roer laten staan, hangt veel af van de houding van professionals, ambtenaren, bestuurders, politiek en de media. Het systeem moet kantelen van bewonersparticipatie (bewoners participeren in beleidstrajecten) naar overheidsparticipatie (overheid ondersteunt bewonersinitiatief). Dit vraagt een andere (grond)houding die, in ieder geval, bestaat uit de volgende componenten: vraaggericht, faciliterend en stimulerend.


Veel gemeenten worstelen met de vraag of gemeentelijke taken overgedragen kunnen worden aan bewoners, welke taken dat dan zijn en hoe je dat aanpakt. Dit vraagt om een nieuwe balans tussen burgers, overheden en het maatschappelijk middenveld, oftewel een systeemwijziging. In bewoners zit nog ontzettend veel onbenut potentieel. Bewoners willen en kunnen veel, getuige ook het hoge percentage vrijwilligers in Nederland. En wanneer je mensen vraagt waarom ze geen vrijwilligerswerk doen, is het meest gehoorde antwoord: “omdat niemand mij heeft gevraagd”. Hoe krachtig zou de samenleving zijn als al dit potentieel werd benut? De afgelopen decennia zijn steeds meer zaken, die mensen vroeger zelf deden, overgenomen door professionals. Dit heeft geleid tot een steeds verder uitdijende overheid en burgers die achterover leunen en oplossingen eisen van deze overheid. Niet alleen is dit systeem qua kosten niet meer houdbaar, ook heeft het niet geleid tot meer tevredenheid over het functioneren van de overheid.
Het is dus van belang om tot een nieuwe verhouding te komen tussen burgers, overheden en het maatschappelijk middenveld, waarin burgers meer ruimte hebben om zelf aan het stuur te staan. Dit gaat verder dan informeren, raadplegen, adviseren, meewerken en meebeslissen, de bekende participatieladder. Burgers zullen steeds meer ruimte krijgen of nemen om zelf te beslissingen te nemen of activiteiten uit te voeren.

Er wordt veel gesproken over hoe bewoners geactiveerd moeten worden, maar veel zal afhangen van de houding van professionals, ambtenaren, bestuurders, politiek en de media. Het systeem moet kantelen van bewonersparticipatie (bewoners participeren in beleidstrajecten) naar overheidsparticipatie (overheid ondersteunt bewonersinitiatief). Dat betekent dus automatisch dat datgene gebeurt waar burgers het belang van inzien en waarvoor ze gemotiveerd zijn om er iets aan te doen. Dit vraagt van professionals een andere houding: vraaggericht, faciliterend en stimulerend. De lessen uit de lokale experimenten bewonersparticipatie geven handvatten om deze kanteling vorm te geven.
Ook wordt veel gesproken over bewoners instrumenten geven om het zelf te doen, zoals in de discussie over ‘wijkondernemingen’: bewoners bezitten een gebouw waarmee ze economische activiteiten voor de wijk kunnen ontplooien en in meer of mindere mate zelfvoorzienend zijn. Zo kunnen bewoners bijvoorbeeld ook zelf professionals in dienst nemen. Loslaten betekent ook dat bewonersinitiatief (deels) in de plaats komt van huidige professioneel aanbod. Bewoners kunnen het vaak even goed of zelfs beter. Ze weten beter wat er speelt in hun wijk omdat ze er wonen en niet alleen van 9 tot 5 aanwezig zijn. Bovendien kunnen ze meer doen, omdat ze nou eenmaal met meer mensen zijn.
Een neveneffect is dat mensen door activiteiten te ondernemen meer zelfvertrouwen krijgen, vaardigheden leren en netwerken opbouwen, allemaal zeer nuttig om ook op andere vlakken actiever te worden. Doordat bewoners en professionals meer contact met elkaar hebben, ontstaat er bovendien over en weer meer begrip voor elkaar.

Bovenstaande, maar ook vele andere lessen kunnen getrokken worden uit onderzoek en diverse experimenten die de afgelopen paar jaar door de Directie Wijken zijn geïnitieerd. Allereerst is er geëxperimenteerd met het versterken van de financiële zeggenschap van bewoners via de Vouchersystematiek, 16 gemeenten en een leerkring en onderzoek. Een ander onderdeel hiervan zijn de lokale experimenten op het terrein van bewonersparticipatie geweest. Hoewel bewonersparticipatie gemeengoed lijkt te zijn, blijkt de praktijk vaak weerbarstig. Daarom is er de afgelopen drie jaar samen met gemeenten lokaal geëxperimenteerd met bewonersparticipatie. Het bewonersteam van de Directie Wijken heeft deze experimenten ondersteund door middel van een leerkring en de inzet van expertise.

Er zijn negen experimenten uitgevoerd. In Amersfoort, Groningen, Rotterdam en Utrecht één experiment, in Arnhem en Eindhoven ieder twee experimenten. Het negende experiment was “Burgers aan het Stuur”, waarbinnen weer acht experimenten hebben plaatsgevonden. In alle gevallen op één na is samengewerkt met gemeenten, in Arnhem is direct een bewonersinitiatief ondersteund en is dus samengewerkt met de gemeente en met bewoners.