banier wijkengids 2

10.2 Signaleren en inzicht


Veiligheid is een essentieel onderdeel van de wijkenaanpak. Maar veiligheid is een breed begrip. Het gaat om misdaadstatistieken maar ook om veiligheidsbeleving.  Wijkveiligheid begint daarom met een goed inzicht in de veiligheidsproblemen van een wijk.
Ook is veiligheid en veiligheidsbeleving niet gemiddeld verdeeld over de wijk of buurt. Het is voor een groot deel gebonden aan tijden, plaatsen en groepen of individuen. Hierbij gaat het om hot spots, hot times en hot groups.

De eerste stap in de aanpak van de veiligheid en de veiligheidsbeleving is daarom een goede probleemanalyse:


  • Wat is er aan de hand?
  • Welk effect heeft dit op de veiligheid en de veiligheidsbeleving?
  • Waar is dit aan de hand?
  • Wanneer is dit aan de hand?
  • Wie of wat veroorzaakt dit?

Als duidelijk is wat de belangrijkste problemen zijn, worden prioriteiten gesteld. Projecten als ‘Veilige Buurten’ en ‘Buurt Bestuurt’ laten zien dat de leefbaarheid toeneemt als bewoners worden betrokken bij de probleemanalyse en de prioriteitstelling.


Veiligheid is een breed begrip. Veiligheid kan gaan over de misdaadstatistieken maar ook over hoe veilig mensen zich voelen. De start van een aanpak van de wijkveiligheid begint daarom met een goed inzicht in de veiligheidsproblemen van een wijk.

Wanneer Amsterdammers in het kader van veiligheid gevraagd wordt naar wat zij de belangrijkste buurtproblemen vinden, is dit de volgorde:

  • Rommel op straat
  • Overlast van groepen jongeren
  • Parkeeroverlast
  • Te hard rijden
  • Hondenpoep
  • Inbraak in woningen
  • Fietsendiefstal
  • Geluidsoverlast
  • Diefstal uit, en beschadiging en diefstal van auto’s

(Integrale Veiligheidsmonitor 2010)

Bovendien is veiligheid en veiligheidsbeleving niet gemiddeld verdeeld over de wijk of buurt. Het is voor een groot deel gebonden aan tijden, plaatsen en groepen of individuen. Hierbij gaat het om hot spots, hot times en hot groups.
De eerste stap in de aanpak van de veiligheid en de veiligheidsbeleving is daarom een goede probleemanalyse:

  • wat is er aan de hand?
  • welk effect heeft dit op de veiligheid en de veiligheidsbeleving?
  • waar is dit aan de hand?
  • wanneer is dit aan de hand?
  • wie of wat veroorzaakt dit?

Kwantitatieve bronnen voor deze analyse zijn de Integrale Veiligheidsmonitor, politiecijfers, leefbaarheidsscans en dergelijke. Maar net als in het hoofdstuk Signalering wordt betoogd, krijgen deze cijfers alleen betekenis als ze worden gedeeld en aangevuld met de beleving van professionals, ondernemers en bewoners. Dit kan een heel gevarieerd beeld opleveren, zoals:

  • een intimiderende groep op het plein;
  • dat onveilige, onoverzichtelijke tunneltje;
  • gebrek aan vertrouwen in politie en andere instituties;
  • witwaspraktijken in de belwinkel;
  • een hufterig, asociaal gezin in die ene straat;
  • vervreemding door anonieme verhoudingen in de wijk;
  • gebrek aan toezicht en (sociale) controle;
  • een inbraakgolf in dat ene deel van de buurt.

Programmering

De volgende stap in het aanpakken van wijkveiligheid is prioriteiten stellen. Voor de korte en langere termijn. Immers, de wijkenaanpak die wij in deze gids beschrijven gaat verder dan wijkgericht werken. Het is gebaseerd op een gezamenlijk, integraal plan dat langere termijndoelen nastreeft.
Indachtig de werkwijze van de wijkenaanpak past ook bij veiligheid dat de probleemanalyse en de prioriteitstelling een gezamenlijk proces is waarin politie, bewoners, corporaties, welzijnsinstellingen en gemeentelijke diensten zijn betrokken. Mooie voorbeelden van deze manier van werken: ´Veilige Buurten’ in Maastricht (zie kader) en de ‘Buurt Bestuurt’ in Rotterdam.

VERGROTING VAN HET VEILIGHEIDSGEVOEL MET ‘VEILIGE BUURTEN TEAMS’

In de ‘Veilige Buurten’ in Maastricht wordt het vergroten van de leefbaarheid en het versterken van het vertrouwen in de instituties (overheid, corporaties, welzijnsinstellingen) verbonden met het betrekken van bewoners bij veiligheid. Want hoewel veiligheid primair een overheidstaak is, hebben bewoners, bedrijven en instellingen ook een grote eigen verantwoordelijkheid.
 
Opgaven voor het stadsbestuur

Het vergroten van de veiligheidsbeleving van burgers is een opgave waar alle steden voor staan. Terwijl de criminaliteit in Nederland blijft dalen, stokt de daling van het gevoel van onveiligheid. Voor het vergroten van de veiligheidsbeleving is meer nodig dan alleen het wegnemen van onveiligheid. Het versterken van de veiligheid (bijv. door toezicht, inrichting van de openbare ruimte en versterken sociale controle en sociaal klimaat) en vertrouwen in de overheid zijn onmisbare elementen voor het vergroten van het veiligheidsgevoel. 

'Veilige Buurten'

De Veilige Buurten aanpak in Maastricht is gestart in 2009. De aanpak is gebaseerd op de Engelse werkwijze Safer Neighbourhoods en aangepast voor de situatie in Maastricht. Er zijn in de aandachtswijken van Maastricht drie Veilige Buurten Teams (VBTs) opgericht. Deze teams bestaan uit de wijkagent, de gebiedsgebondenmedewerker van Toezicht en Handhaving (gemeente Maastricht), de wijkbeheerder/ wijkadviseur van de woningcorporaties en de opbouwwerker van Welzijnswerk. De filosofie is dat burgers zeggenschap hebben over de veiligheids- en leefbaarheidsagenda in hun buurt. 

Bewoners bepalen prioriteiten

Bewoners bepalen elke 8 weken 3 prioriteiten voor hun buurt. Deze prioriteiten worden dan in de daaropvolgende 8 weken door het Veilige Buurten Team aangepakt. Ook wordt aan de bewoners gevraagd wat zij zelf kunnen bijdragen aan het oplossen van de betreffende prioriteiten. Elke 8 weken wordt door de VBT´s tijdens de steeds terugkerende buurtbijeenkomsten en ook via de website aan de bewoners teruggekoppeld welke acties er zijn ondernomen. De meest voorkomende prioriteiten hebben vaak betrekking op de leefbaarheid. Soms zijn het relatief eenvoudige klussen, zoals het plaatsen van extra verlichting of het vervangen van oude vuilnisbakken. Maar soms zijn het ook prioriteiten die een stuk complexer zijn zoals het behoud van bepaalde winkels in de wijk.
Onveilige en onleefbare situaties worden door het Veilige Buurten Team sneller gesignaleerd en aangepakt. Veilige buurten is geen project, maar een cyclische manier van werken, die steeds beter wordt geborgd in de betrokken organisaties.

Bewoners nemen meer verantwoordelijkheid

Bewoners blijken ook zelf bereid om mee te doen. Samen met bewoners is bijvoorbeeld afgesproken dat er veiligere brandgangen komen, maar dat bewoners zelf ook hun eigen voortuinen schoonhouden en elkaar daarop aanspreken. Het blijkt dat bewoners in deze aanpak ook inderdaad meer verantwoordelijkheid nemen. Bovendien wekt deze structurele aanpak vertrouwen dat het team elke acht weken van zich laat horen. Er worden tot nu toe ook nieuwe groepen bewoners betrokken. Jongeren doen mee, maar het blijft moeilijk om hen structureel te betrekken, al wordt daar nu een poging toe gedaan door het gebruik van sociale media. De aanpak zal gecontinueerd worden in 2012, omdat de ervaringen met deze manier van werken tot nu toe bijzonder positief zijn.