banier wijkengids 2

10.10 Wijkinrichting


Methode Sociaal Veilige Stad

Vanuit de ruimtelijke ordening is veiligheid een belangrijk onderwerp. Er zijn verschillende fysieke kenmerken te benoemen in wijken en straten die veiligheid en gevoelens van veiligheid vergroten. In de methode Sociaal Veilige Stad wordt een stappenplan gegeven voor het aanpakken van de openbare ruimte om deze veiliger te maken. Een belangrijk onderdeel bij het verbeteren van de openbare ruimte is de schouw. Nodig daarbij experts uit vanuit verschillende vakgebieden en bewoners voor een breed beeld.


Communicatie

Communicatie door de overheid heeft meestal geen effect op de percepties van overlast en verloedering, polarisatie, radicalisering en vermindert de maatschappelijke onrust niet substantieel. Om zo’n vermindering wel te bereiken, is werken aan concrete veranderingen in de directe omgeving van burgers veel effectiever. Verandering van de context werkt beter dan verandering van de communicatie.


In ‘Buurt bestuurt’ wordt op een vergelijkbare manier gewerkt aan de invloed van burgers op de inzet van een deel van de uren van politie en stadstoezicht.

Wijkinrichting

Vanuit de ruimtelijke ordening is veiligheid een belangrijk onderwerp. Er zijn verschillende fysieke kenmerken te benoemen in wijken en straten die veiligheid en gevoelens van veiligheid vergroten. De aanwezigheid van voorzieningen en mensen maakt dat de buurt leeft en veiligheid vergroot. Denk bijvoorbeeld aan de verschillen tussen een drukke winkelstraat of een wijk met grote flats waar op de begane grond geen activiteit is. Dit betekent niet dat per definitie wijken of straten zonder die activiteit onveilig zijn. Maar het is wel een van de factoren die in onveilige wijken vaak gesignaleerd wordt. Er spelen echter ook nog een hoop andere factoren mee, zoals het in elkaar overlopen van stedelijk weefsel, zodat geen lege overgangszones ontstaan. De gebieden moeten open en toegankelijk zijn. Hierbij wordt opgemerkt dat juist vaak nieuwbouw erg gesloten en naar binnen gekeerd wordt gebouwd. Kijkend naar deze analyse is dat dus een gemiste kans. Bij het ontwikkelen van gebieden is de programmering van de voorzieningen ook belangrijk (bijvoorbeeld een bibliotheek met ruime openingstijden). Door het afstemmen van programmering kan de levendigheid van een gebied vergroot worden. In de methode Sociaal Veilige Stad wordt een stappenplan gegeven voor het aanpakken van de openbare ruimte om deze veiliger te maken aan de hand van de kenmerken die hierboven beschreven zijn.
Een belangrijk onderdeel is de schouw. Het is belangrijk om bij een goede schouw zoveel mogelijk verschillende experts uit te nodigen, vanuit verschillende vakgebieden om te voorkomen dat een tunnelvisie ontstaat. Ook kunnen bewoners gevraagd worden want de keuzes die hierbij gemaakt worden zijn niet alleen van invloed op de feitelijke veiligheidssituatie, maar spelen ook in op de veiligheidsbeleving van buurtbewoners. Denk hierbij aan de plaatsing van een jongerenontmoetingsplek (JOP). Dit is een plek waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten en waar zij kunnen ‘hangen’. Bewoners kunnen een JOP als bedreigend ervaren. Het is raadzaam om eventuele risico’s op tijd in kaart te brengen. Er is een instrument ontwikkeld om in een vroeg stadium veiligheid te betrekken bij allerlei inrichtingsvraagstukken in steden: de Virtuele modelwijk. In de virtuele wijk kunnen professionals en burgers op een laagdrempelige manier binnenstappen en met elkaar overleggen om tot een veiliger wijk te komen. Door een wijk virtueel in te richten kunnen risico’s tijdig gesignaleerd worden.

Communicatie over veiligheid

Over de relatie tussen communicatie over veiligheid en veiligheidsbeleving is veel geschreven. Met name vanuit het idee dat tussen de feitelijke veiligheid en de veiligheidsperceptie een kloof bestaat en hoe deze kloof kan worden opgeheven. Uit recent onderzoek van Eysink Smeets, Moors en Baetens blijkt dat de mogelijkheden van overheidscommunicatie beperkt zijn:
“Overheidscommunicatie is meestal niet in staat – en zeker niet in de vorm van klassieke massamediale campagnes –om percepties van overlast en verloedering, polarisatie, radicalisering of maatschappelijk onrust substantieel te verminderen. Om zo’n vermindering wel te bereiken, is werken aan concrete veranderingen in de directe omgeving van burgers veel effectiever.
Verandering van de context is werkzamer dan verandering van de communicatie. Communicatie kan daarbij wel ondersteunend zijn.

Maar communicatie is meer dan ‘campagnes’. Communicatie is ook hoe politici en bestuurders zich uitlaten over veiligheid. Als we dit nader bekijken blijkt dat zij, in hun pogingen de percepties te beïnvloeden met repressieve taal , juist onveiligheid benadrukken. Politici en bestuurders baseren zich hierbij vooral op alarmerende berichtgeving in het nieuws. Bewoners van de probleemwijken roepen minder luid om harde maatregelen. Zij herkennen zich vaak niet in de beelden die worden geschetst.

Evidence-based effectiviteit

Het is belangrijk om te realiseren dat effectiviteit van de interventies niet altijd bewezen is en bovendien afhankelijk is van de manier van toepassing op de specifieke problemen in een wijk. Het tevoren maken van een MKBA, of in ieder geval opstellen van een effectenarena kan helpen om zichtbaar te maken hoe de spelers verwachten dat een interventie gaat bijdragen aan het beoogde effect. Het is daarmee ook een instrument om achteraf te kunnen meten of de effecten zijn gerealiseerd.