banier wijkengids 2

1.9 Hoe deze wijkengids is opgebouwd: leeswijzer


Leeswijzer

  • Inleiding
  • Wijkaanpak als instrument voor de decentralisaties
  • De wijkaanpak door de jaren heen
  • Aan de slag: Ervaringen, lessen en inzichten
    Is de wijk in de gevarenzone en wat is er aan de hand?
    Wat zijn de werkzame bestanddelen? Hoe organiseer je het?
    Wat zijn randvoorwaarden voor een voorspoedige uitvoering?
    Hoe zorgen we voor blijvend resultaat?


  • Thema’s
    Achter de Voordeur/MPG en Vernieuwend welzijn
    Gezonde Wijk, groen, sport en cultuur
    Ondernemend Maatschappelijk Initiatief
    Burgerschap
    Wijkveiligheid
    Demografische Ontwikkeling
  • Toepassing
    Wetten van de Wijkaanpak                                                                                                                 Rem op de projectencarrousel
    Rotterdam Zuid
    Lessen uit de werkateliers wijkaanpak


De wijkengids start met de logische vraag die elke belanghebbende en betrokkene zich op enig moment stelt, zou kunnen stellen of zou moeten stellen: Zit deze wijk, buurt of dit gebied in de gevarenzone? De kennis die de afgelopen beschikbaar is gekomen over early early indicators is ontsloten om de risico’s die wijk(en) en gebieden lopen beter in te kunnen schatten. Onder de noemer signalen in het hoofdstuk Wat is er aan de hand? is beschreven hoe je er achter kunt komen of een wijk in gevaar is door de bestaande kennis over 'omslagpunten' toe te passen op het concrete gebied waar je interesse ligt. De indicatoren die hier, ook door woningcorporaties, voor worden gebruikt, zijn beschreven.

Op tijd weten wanneer een wijk afglijdt is één ding. Echt weten wat er speelt in een wijk, is stap twee. Niet alleen de Visitatiecommissie vraagt hier aandacht voor, ook vele andere professionals en niet in de laatste plaats bewoners hebben de ervaring dat de papieren werkelijkheid afwijkt van de feitelijke werkelijkheid. Onder de noemer Wat is er aan de hand? wordt beschreven hoe je de vermoedens en ideeën zo concreet mogelijk kunt maken. In de meeste gemeenten is hiervoor voldoende statistisch materiaal aanwezig. Dat statistische materiaal krijgt pas betekenis door deze kwantitatieve, kwalitatieve, objectieve en subjectieve kennis te duiden. Samen met bewoners, beleidsmakers, professionals, de woningcorporatie, het onderwijs, welzijnswerk, de politie, gezondheidsaanbieders en het bedrijfsleven, kortom met alle betrokkenen en belanghebbenden stel je in stap 2 samen vast wat er echt aan de hand is in de wijk.

Inzicht in de aard en omvang van de problemen en de aard en omvang van kansen vormt de basis voor stap 3: het formuleren van een Programma. Hier wordt op ingegaan in het hoofdstuk Wat ga je doen? De vraag die centraal staat is: Wat kunnen we (het beste) doen in de wijk? In deze fase van de besluitvorming is vooral de politiek en het hogere management aan zet. Ook bepaalt de financiële ruimte voor welke strategie wordt gekozen. Niet alle problemen kunnen in één keer worden opgepakt, niet alle kansen kunnen direct worden benut. Soms zijn er regels (vanuit Europa en andere overheidslagen) waar rekening mee moet worden gehouden of die op de agenda moeten worden gezet, omdat de ambitie hierdoor wordt beïnvloedt. In deze wijkengids is voor dit onderdeel van het proces kennis gebundeld die gebruikt kan worden om de meest ideale strategie te bepalen. Maar zoals al eerder gezegd, veel is nog niet bekend. En zeker als de stapeling en ernst van de problemen groot is hebben we in Nederland dé oplossing nog niet gevonden. In het plan van aanpak wordt het actieprogramma vastgelegd. Elke wijk heeft een eigen, op maat gemaakt, wijkactieprogramma. In de 40 aandachtswijken gaat het veelal om het tackelen van de volgende problemen: veel feitelijke en ervaren overlast, veel criminaliteit, hoge werkloosheid, veel schooluitval, slechte fysieke en geestelijke gezondheid, veel multiprobleemgezinnen, slecht onderhoud van huizen en leefomgeving, weinig economische kracht, veel eenzaamheid en weinig sociale cohesie. De kansen die er liggen vanuit de potentie, kracht en talenten van bewoners, de woningcorporatie, de gemeente, ondernemers worden in wijkactieprogramma’s (“IWAP’s”) eveneens belicht. Er zijn talrijke inzichten uit de wijkaanpak naar voren gekomen, die door de 40 aandachtswijken zelf, de 40+ wijken en alle andere wijken, buurten, regio’s en gebieden gebruikt kunnen worden. Deze inzichten kunnen leidend en ondersteunend zijn bij het formuleren van het programma en de te kiezen strategie. Ook bewoners kunnen deze kennis benutten in het gesprek dat zij met elkaar, de gemeente, de woningcorporatie, het welzijnswerk, de politie, de onderwijs- en zorginstellingen hebben. Een goede strategie is een strategie met een aannemelijk of overtuigend verhaal dat is opgebouwd uit werkzame bestanddelen.

Als de vraag is beantwoord “Wat gaan we concreet doen in de wijk?” is de volgende logische stap om de organisatie en uitvoering handen en voeten te gaan geven. Een van de lessen van de wijkaanpak is dat het voor alle partners duidelijk moet zijn wat men van elkaar kan en mag verwachten. Het bereiken van die gedeelde visie, doelen en afspraken is binnen de wijkaanpak een doel op zich. Het experiment Samenhang in de Wijk onderschrijft dit, maar laat tegelijkertijd zien dat dit minder eenvoudig is dan op papier wordt verondersteld. De beste mensen in de frontlijn is ook zo’n belangrijke les die vanuit de praktijk wordt aangereikt. Werken met Business Cases om andere partijen aan te (laten) aanhaken, heeft in de praktijk eveneens zijn effect bewezen. Op het terrein van (preventieve) gezondheid zijn steeds meer verzekeraars mee gaan investeren in de wijk. De resultaten die daarmee in Overvecht zijn geboekt, zijn overtuigend. Een betere gezondheid tegen minder kosten. Niet alles in de wijkaanpak kan vooraf worden gepland en worden verpakt in een plan van aanpak. Zoals uit de bestuurskunde al sinds jaar en dag bekend is, gebeuren er ook goede dingen ondanks en dankzij beleid en ook negatieve zaken. Van Twist en Verheul laten in hun onderzoek Bijvangsten van beleid zien dat de wijkaanpak ook onbedoelde effecten heeft:  

  • Bijvangsten in economie en werkgelegenheid: dankzij de aandacht voor wijken zijn bedrijven eerder bereid om wijkprojecten te sponsoren;
  • Bijvangsten in sociale cohesie en actief burgerschap: de bewoners van de wijk worden door de wijkaanpak gestimuleerd tot inzet voor hun directe leefomgeving en verbondenheid.
  • Bijvangsten in bestuur en organisatie: door projectdeelname krijgen verschillende meewerkende partijen meer inzicht in het geheel. Ze kijken voorbij hun eigen organisatie.

Je druk maken over de impact van beleid is niettemin noodzakelijk. Stoppen met beleid dat niet werkt of logischerwijs niet kan werken en gebruikmaken van wetenschappelijke inzichten over wat wel werkt, houdt de geest scherp.

In de uitvoeringsfase komt het erop aan dat de plannen worden uitgevoerd. Ook hier zijn lessons learned en aanbevelingen. Vooral de visitatiecommissie vraagt aandacht voor wat zij noemen: Doorpakken. Voortdurend alert zijn, scherp blijven, nieuwsgierig blijven en handelen naar wat feitelijk is, maakt dat we steeds beter in staat zullen blijken te zijn om te voorkomen dat wijken, buurten en gebieden afglijden. In die wijken en gebieden die nu onder druk staan blijft daardoor het perspectief behouden dat verbeteringen in het vizier zijn. In het hoofdstuk Hoe organiseer je dat? wordt op bovenstaande zaken dieper ingegaan.

Evalueren en Borgen van de aanpak is essentieel. De laatste stand van zaken op dat punt en de meeste belangwekkende inzichten staan in het hoofdstuk Hoe blijf je op koers?.

Thema’s

Dit zijn de thema’s die in overleg met het veld, Platform31 en BZK worden gezien als de relevante thema’s binnen het wijkgericht werken de komende periode.  In de losse hoofdstukken is meer te lezen over deze thema’s.

Het gaat om:

  1. Achter de Voordeur/MPG en vernieuwend welzijn
  2. Gezonde Wijk, groen, sport en cultuur
  3. Ondernemend Maatschappelijk Initiatief
  4. Burgerschap
  5. Wijkveiligheid
  6. Demografische Ontwikkeling

Vervolgens staat in het hoofdstuk Toepassing hoe de inzichten en lessen op een goede manier te gebruiken zijn in de praktijk. Deze zijn toegepast op de werkateliers wijkaanpak, Rotterdam Zuid en de projectencarrousel. Ook worden hier de 'wetten van de wijkaanpak' besproken.