Klein wonen, grootse blik

In de eerste week van oktober draaide alles om ‘tiny housing’ in Almere. Met de ‘Grote Tiny Housing publieksmanifestatie’ organiseerde de gemeente presentaties, workshops, rondleidingen en bijeenkomsten over tiny housing. En er was er een keur aan gerealiseerde Tiny Houses te bewonderen op de Bouw-EXPO. Platform31 en Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) organiseerden in deze week, op 3 oktober, samen met het Woningbouwatelier, de gemeente Almere en het ministerie van BZK het congres ‘Klein wonen, grootse blik’. We keken hierbij niet alleen naar tiny houses, maar ook naar microappartementen en flexibele woonunits.

Een verslag van het plenaire deel van de bijeenkomst vindt u hier. Een overzicht van de deelsessies vindt u hieronder.

Mogelijkheden voor klein wonen in Bouwbesluit

Joost Pothuis (Arcadis)

Joost Pothuis, adviseur bouwregelgeving bij Arcadis en nu gedetacheerd bij het ministerie van BZK, gaf aan de hand van 3 voorbeelden een uitgebreide toelichting op de mogelijkheden binnen het Bouwbesluit 2012 voor tiny housing. Mogelijkheden zijn er met name met behulp van het gelijkwaardigheidsbeginsel. Daarbij ging hij ook in op de kwaliteitseisen. Volgens het ministerie van BZK is er geen grond voor het opnemen van experimenten op het gebied van tiny housing in de crisis- en herstelwet.

Stedelijke verdichting: kansen en voorbeelden uit binnen- en buitenland

Jip Claassens (VU Amsterdam), Paul Lageschaar (Kuhne Architecten) en Joop de Boer (PopUp City)

Jip Claassens (VU Amsterdam) presenteerde de resultaten van onderzoek over verdichting in Nederland. Hoewel stedelijke gebieden vol lijken, blijkt dat er de afgelopen jaren nog flink is verdicht. Paul Lageschaar (Kuhne Architecten) liet aan de hand van concrete voorbeelden in Rotterdam zien op wat voor plekken dat dat gebeurt. Er zijn meer mogelijkheden zijn dan je in eerste instantie zou denken! Hij merkt ook dat mensen er voor in de rij staan. Niet alleen jongeren, maar ook ouderen. Ook voor hen zijn gedeelde voorzieningen interessant. Joop de Boer (PopUp City) ging in op de verschillende woonconcepten met micro-appartementen die hij in de rest van de wereld tegen kwam. Ook daar blijkt dat er meerdere doelgroepen denkbaar zijn.

Bekijk de presentatie van:

Duurzaam klein wonen: kansen, uitdagingen

Jurgen van der Ploeg (Faro Architecten)

Jurgen van der Ploeg, architect bij Faro Architecten, vertelde over de elementen die van belang zijn bij duurzaam en betaalbaar klein wonen. Dit deed hij aan de hand van het concept Tiny TIM, een tiny house waar hij medeontwikkelaar van is. Van der Ploeg hield een pleidooi over het belang van duurzaam wonen. “Eigenlijk kunnen we de piramide van Mazlov spiegelen aan het wonen. Duurzaamheid moet onderin de piramide zitten. Niet als ‘luxe-optie’ dus, maar als fundament van het wonen.”
De woning die hij mede ontwikkelde – de Tiny TIM – is autarkisch. De Tiny TIM kent een circulair systeem met een waterzuiverende wand. Dit systeem werkt dan ook alleen goed als er voldoende regenwater aanwezig is. Volgens Van der Ploeg is een duurzame watervoorziening – naast duurzame energievoorziening – de volgende stap de genomen moet worden: “die bewustwording is er bijna nog niet”. Mensen die autarkisch willen wonen moeten volgens Jurgen ook bewuster met de seizoenen leven. In de zomer kan er ‘kwistig’ met energie omgegaan worden, terwijl men er in de winter spaarzaam mee moet zijn. Er is een accu als backup, maar als die leeg is, is het ook echt op.
In de Tiny TIM zit zo’n € 30.000,- aan techniek verwerkt. Dit bedrag willen de ontwikkelaars naar beneden brengen. “Het is ons kleinste huis, maar ook het meest complexe!”, aldus Van der Ploeg. Betaalbare en mobiele vormen van klein wonen zoals de Tiny TIM bieden mogelijkheden voor tijdelijk wonen op braakliggende terreinen. Wel moet er goed nagedacht worden over manieren waarop de businesscase sluitend kan worden gemaakt. Een voorbeeld van een constructie die mogelijkheden biedt is het grondabonnement in Leiden (meer hierover in de sessie over tijdelijk klein wonen).

Verrommeling bij vergunningvrij bouwen

Art Zaaijer en Martha Knibbe (Almere)

Onder voorzitterschap van Willem Kwekkeboom werden door Art Zaaijer en Martha Knibbe de ervaringen in Almere met verrommeling bij vergunningvrij bouwen gedeeld met de deelnemers.

  • Art Zaaijer ging met name in op de specifieke ‘verrommeling’ die optreedt bij kleinschalige woningbouw, vaak door Particuliere Opdrachtgevers ( PO), waar in Almere Homeruskwartier veel ervaring mee is opgedaan. Aan de hand van beelden van kleinschalige verkavelingen, waaronder als kleinste het veldje Tiny Housing van de Bouw Expo, illustreerde hij welke vormen van ‘verrommeling’ hier op waren getreden, in welke mate die wel of niet waren voorzien en in welke mate er pogingen waren ondernomen deze te voorkomen. De belangrijkste vragen die deze voorbeelden wat hem betreft opriepen waren: is deze verrommeling erg of eigenlijk leuk? En wat hadden wij er eventueel anders, meer of minder aan moeten doen?
  • Martha Knibbe gaf aan de hand van de laatste stand van zaken in de regelgeving aan welke vrijheden ‘vergunningvrij bouwen’ feitelijk inhielden. Na een uitleg van de basisprincipes werden de deelnemers uitgedaagd om op een print van de verkaveling voor de Bouw Expo Tiny Housing in te tekenen op welk deel van hun kavel betrokken Tiny huiseigenaren vergunningvrij mochten bouwen. Dit bleek een lastige opgave.

Belangrijkste constateringen waren: er mag heel veel, op een groot deel van particuliere kavels. Deze vrijheid is publiekrechtelijk vastgelegd en overrulet dus eventuele regels in een VVE of een kavelpaspoort. Uit de vragen van-, en discussie met de deelnemers bleek dat deze vanuit verschillende disciplines (professionals uit overheid en markt, belangenbehartigers en particuliere bewoners) graag veel vooraf wilden regelen om verrommeling te voorkomen. Tegelijkertijd leerde de regels van het vergunningvrij bouwen dat strikte regie eigenlijk alleen mogelijk is, wanneer (lang vooruit) vastgelegd in een bestemmingsplan of bij gronden die niet worden uitgegeven. Voor velen een nieuw inzicht.

Zie: afbeelding Verkavelingsplan Bouw Expo Tiny Housing Almere (rechterkolom).

Tijdelijk klein wonen en grondabonnement Leiden

Annelies van der Nagel (Beyond Now) en Christoffel Klap (Ons Doel)

  • Annelies van der Nagel ging in op de kansen en mogelijkheden die er zijn voor tijdelijk klein wonen. Zo kan het de urgente woonvraag snel bedienen of ervoor zorgen dat een gebied op de kaart wordt gezet. Op het moment dat een gebied tijdelijk niet wordt gebruikt, kan het wel zorgen voor grondopbrengsten. Op verschillende manieren is het mogelijk om tijdelijk gebruik toe te staan van woningen. Via het ruimtelijk spoor zijn er mogelijkheden om een tijdelijke vergunning te verlenen. In het huurrecht zijn er diverse mogelijkheden om tijdelijk een woning te verhuren. De mogelijkheid om tijdelijk een stuk grond te verhuren, blijkt nog niet te zijn opgenomen in de huidige wet- en regelgeving. De wetgeving houdt verder nog niet echt rekening met deze vorm van wonen. Voor tijdelijk wonen zijn er diverse woningen die binnen een beperkte tijd (circa een dag) zijn te verplaatsen, zonder dat ze op wielen staan. Het is onduidelijk of dit roerend of onroerend goed is.
  • In Leiden experimenteert woningcorporatie Ons Doel met het wonen op tijdelijke locaties. Directeur Christoffel Klap lichtte toe dat zij met een aantal partners op zoek waren naar huisvesting voor mensen die snel een woning nodig hadden (zoals statushouders, mensen die uitstromen uit beschermd wonen) en die wilden huisvesten op een tijdelijke locaties. De uitstraling moest echter wel kwalitatief hoogwaardig zijn. Er is gekozen voor units die relatief eenvoudig zijn te verplaatsen, maar een hoogwaardige uitstraling hebben: permanent wonen op tijdelijke locaties. Juist door de woningen aantrekkelijk te maken, is het mogelijk om veel verschillende woningzoekenden hiervoor te interesseren. De tijdsduur waarbinnen de woningen op de locatie kunnen blijven staan, is nog onduidelijk. Wel is met de gemeente afgesproken dat er na afloop van deze periode een nieuwe locatie beschikbaar wordt gesteld. Hierdoor is het mogelijk om de afschrijving van de units over een langere periode uit te spreiden, waardoor het aantrekkelijk is geworden om woningen met een permanent karakter te realiseren.

Bekijk de presentaties van

Klein wonen
klein-wonen-2017-10c
Presentatie sessie verrommeling
Verkavelingsplan Bouw Expo Tiny Housing Almere (klik voor vergroting)