Platform31 kennis- en netwerkorganisatie voor stad en regio

Welke onderwerpen komen aan bod?


De overlap tussen het fysieke en het sociale domein is een belangrijke eerste stap van de leerkring. Dit wordt vertaald naar acties die partijen kunnen nemen om de twee velden meer met elkaar kunnen te verbinden, zowel op strategisch niveau (het niveau van visievorming) als het operationeel niveau (het niveau van projecten).

De leerkring bestaat uit vier leerkringdagen op wisselende locaties van de deelnemende gemeenten, nieuwe kennis¬producten en een webdossier. Op basis van de werksessie (mei 2016) is tot de volgende opbouw gekomen, waarbinnen flexibiliteit is om in de spelen op actualiteiten of opgedane inzichten: agenderen, visievorming, planvorming en uitvoeren.

1. Agenderen

Op dag een van de leerkring staat het agenderen van gezondheid in de ruimtelijke planvorming centraal. Het doel is om inzicht op te bouwen hoe gezondheid op de bestuurlijke en politieke agenda kan komen te staan. Er wordt stil gestaan bij:

  • Definities en afbakening van ruimte en gezondheid: wat bedoelen we er mee, waar moeten we bewust van zijn, wat zijn belangen, waar schuurt het.
  • Het inspelen op toekomstige trends en opgaven;
  • Gezondheid: welvaartsziekten (zoals overgewicht), veroudering, eenzaamheid, segv,
  • Sociaal: afbouw verzorgingsstaat, individualisering, digitalisering, achterstanden gezondheid, en
  • Fysiek: hittestress, klimaatadaptatie, ICT en Smartgrids, energietransitie.
  • Kansen binnen de omgevingsvisie om gezondheid te agenderen
  • Wie zet gezondheid op de agenda? Moet het gezondheid heten, of ook via andere routes?
  • Gezondheid als verbindende taal tussen maatschappelijke opgaven en de maatschappelijke opgave van gezondheid zelf.
  • Domeinoverstijgend (samen) werken aan het agenderen gezondheid en ruimte

Uitkomsten van deze dag:

  • Hoe gezondheid en ruimte te agenderen (processtappen)
  • Wat zijn de maatschappelijke opgaven waarmee op ingespeeld kan worden
  • Welke tussentaal en competenties zijn nodig in deze fase

2. Visievorming
We verkennen het proces van visievorming binnen het gezondheids, sociale en fysieke domein. Waar vinden zij elkaar in een gemeenschappelijke visie? Vervolgens verkennen we wat een gemeentelijke visie op ruimte en gezondheid kan zijn en hoe zich dit vertaalt in een strategie en projecten. Wat is de wisselwerking tussen visie op het niveau van de stad als geheel en een onderverdeling naar type gebieden: centrum, woonwijk, aandachtswijk, herontwikkeling, mobiliteitsknooppunt.

Thema’s:

  • Wat is meerwaarde van verbinden tussen de domeinen: wat biedt gezondheid (maatschappelijk rendement, social return on investement) en daarbij bewustwording van belang van een gezonde en vitale leefomgeving
  • Het vinden van aanknopingspunten in ruimtelijke planning zoals organisch ontwikkelen, wijkvernieuwing, infrastructurele ingrepen, verdichten en inbreiden, herontwikkeling
  • Betekenis van landelijke programma’s: gezonde verstedelijking, gezond in…, city deals
  • Innovatie rondom klimaatadaptatie, wateropgave, ICT en SMART: energienetwerken, Smart-grid, duurzaamheid
  • Vitaliteit en vergrijzing: wat is nodig? Gebiedsgerichte aanpak wonen-welzijn-zorg, woonservicegebieden, langer zelfstandig wonen van andere kwetsbare groepen en get belang van preventie
  • Economische kansen van de stad: economie en beroepsbevolking
  • Sociaal domein: tweedeling stad, participatie van stadsbewoners, lage SES-groep, gezondheidsachterstanden, werk en inkomen.

Uitkomsten van deze dag:

  • Visie op stad en deelgebieden: typologie van gebieden
  • Concretiseren van de maatschappelijke opgaven
  • Tussentaal voor (domeinoverstijgende) visievorming
  • Benoemen competenties

3. Planvorming
Hoe draagt je vanuit het ruimtelijke ontwikkelen bij aan de aanpak van gezondheidsachterstanden in concrete plannen op gemeentelijk en wijkniveau. En, dragen thema’s in het gezondheidsdomein bij aan een leefbare en veilige stad? Het is tweerichtingsverkeer. Welke gezondheidsvoordelen zijn te verwachten en wat is de maatschappelijke meerwaarde. Wat is een afwegingskader.

Thema’s die aan de orde komen:

  • Het combineren van opgaven rondom mobiliteit, infrastructuur en gezondheid
  • Het herinrichten van openbare ruimte en voorzieningen: ontwerpprincipes
  • Participatiesamenleving en de inbreng van gebruikers van de stad
  • Wijkontwikkeling, woningbouwprogrammering en herstructurering/herontwikkeling
  • Sport en bewegen/recreatie – programmering en infrastructuur
  • Inspirerende ontwerpen: age-friendly city (Engeland) en concepten als Blue zones
  • Hoe speel je in met het omgevingsplan op opgaven van gezondheid en ruimte
  • Inzet op preventie en het verleiden tot gezond gedrag door middel van ontwerp: ‘nudging’ in de openbare ruimte
  • Het versoepelen (milieu) regels en de belangenafweging vanuit omgevingswet

Uitkomsten

  • Concretisering van de gebiedstypologie
  • Tussentaal voor (domeinoverstijgende) planontwikkeling
  • SROI (social return on investment)
  • Hoe vertalen we dit richting handvatten voor de omgevingsvisie en omgevingsplan
  • De benodigde competenties

4. Uitvoeren
De vierde leerkringdag gaat in op concrete projecten. Aan de hand van een concreet project wordt verdieping geboden op wat het nu precies oplevert, wat is de winst, hoe wordt de meerwaarde gemeten. Het gaat niet alleen om het uitvoeren, maar ook voor onderhoud en beheer. Wat bieden omwonenden of burgers van de stad.

Dit leidt tot verdieping op:
Het ontwikkelen van een PvE voor gezondheid aan de ruimtelijke inrichting

  • Welke eisenpakketten bestaan er vanuit gezondheid?
  • Welke doelgroepen en leefstijlen kunnen worden onderscheiden? (Gezond, jong/oud, toenemende mobiliteitsbeperkten ) en wat hebben zij nodig
  • ‘Nudging’ in de openbare ruimte: het verleiden tot gezond gedrag, zoals de fiets
  • Wat is een beweegvriendelijke of Age-friendly inrichting
  • Hoe blijf je gezondheid verankeren – door rol hiervoor bij ontwikkeling en beheer
  • Het inspelen op toekomstige functie, met flexibiliteit in functie of inrichting.

Uitkomsten

  • Concretisering voor PvE / typologie van gebieden
  • Tussentaal voor (domeinoverstijgende) uitvoering
  • SROI (social return on investment)
  • Concrete voorzetten voor inzet in omgevingsplan
  • Benoemen competenties (ook voor verankering)

Rode draad
Verschillende onderwerpen lopen als rode draad door de bijeenkomsten heen: domein overstijgend samenwerken, kwalificeren en overwegingen, financiën en implementatie.

  • Domein overstijgend samenwerken. Welke partijen kunnen bijdragen aan het thema? Ook partijen buiten een gemeente die een bijdrage kunnen leveren aan het onderwerp worden benoemd, zoals provincie, Rijk, corporaties, verzekeraars.
  • Kwalificeren en overwegingen. Hoe zorg je ervoor dat de gezondheidseffecten worden gekwalificeerd en geduid, zodat duidelijke keuzes kunnen worden gemaakt?
  • Financiën. Hoe kunnen investeringsbudgetten worden gereserveerd? Is het mogelijk de opbrengsten van een ingreep te kwantificeren? Maatregelen kunnen vragen om extra financiële investering. Kwantificatie in een maatschappelijk rendementsmodel (zoals bv. een MKBA) van een maatregel kan bijdragen om een onderbouwde beslissing te nemen over extra financiële investering.
  • Implementatie. Hoe zorg je ervoor dat het verbinden van gezondheid aan ruimte blijvend in het denken van alle professionals wordt geïntegreerd?
Leerkring Gezondheid en Ruimte