All in


Het zal u niet ontgaan zijn: intramurale zorg is uit. Onder druk van een dreigende vergrijzing en al jaren stijgende AWBZ-kosten, heeft het kabinet besloten de toegang tot AWBZ-gefinancierde intramurale zorg fors te beperken. De beweging is niet nieuw. Onder de titel van vermaatschappelijking van de zorg, zorg op maat of het scheiden van wonen en zorg, zijn afgelopen jaren steeds meer zorgdoelgroepen zelfstandig blijven wonen. Nieuw is het tempo waarin deze ommekeer moet plaatsvinden. Het aantal plaatsen in een verzorgings- en verpleeghuis is in dertig jaar bijvoorbeeld verminderd met ongeveer 40.000 plaatsen, de komende vijf jaar zal een groter aantal van 55.000 plaatsen afgebouwd moeten worden.

U en ik worden dus in hoge mate zelf verantwoordelijk voor onze oude dag, maar ook voor die van onze dierbaren. In en rondom ons huis gaan we de komende jaren opnieuw vormgeven aan onze verzorgingsstaat. Wie zorgt voor wie, hoe ondersteunen institutionele partijen ons daarbij en welk nieuw marktaanbod willen we graag zien verschijnen? Als je kijkt naar wat wij graag willen, dan is het duidelijk: wij willen graag thuis hulp en ondersteuning.

Woonbehoefte-onderzoeken laten al sinds jaar en dag zien dat hoe ouder we worden, hoe minder we geneigd zijn te verhuizen. Pas als de nood aan de man komt en het thuis echt niet meer gaat, wordt er verhuisd. Bij de babyboomgeneratie zal dit effect nog sterker optreden omdat zij vaker een koopwoning hebben en die eerst moeten zien te verkopen. De verwachting is dat dit niet zal meevallen, in krimpgebieden bijvoorbeeld of simpelweg omdat binnen twintig jaar in veel regio’s een grote uitstroom van ouderen en dus een groter aanbod op de koopmarkt wordt verwacht.

Veel ouderen zullen hierdoor ondanks beperkingen, al dan niet vrijwillig, zelfstandig blijven wonen. Diensten, zorg en aanpassingen aan de woning zullen we steeds meer zelf gaan organiseren en betalen. Hierdoor ontstaan ook kansen voor nieuw aanbod. De echte marktontwikkeling, namelijk thuis op de kleinste schaalgrootte, moet zich nog ontwikkelen. Onlangs constateerde de Raad voor de Leefomgeving een groot tekort aan aanbod van verzorgd wonen en wonen met diensten. AWBZ-gefinancierde zorgorganisaties en woningcorporaties zijn nu vaak de financieel dragende partij voor aangepaste woningen, 24-uurs beschikbaarheid, ontmoeting en activiteiten of technische hand- en spandiensten. Het verdienmodel van deze organisaties staat echter onder druk, bovendien profiteren zij vaak zelf niet van hun investering. Een besparing op thuiszorg door woningaanpassing levert de woningcorporatie nu geen extra inkomsten op. Dat verandert wanneer de markt all in-pakketten gaat leveren en zich garant stelt voor een prestatie, namelijk het zelfstandig wonen van de bewoner. In de energiemarkt zie je onder druk van de markt dat partijen zich verenigen tot een consortium om een energieprestatie te leveren, men levert geen isolatie maar € 00,- op de energierekening. Zou zo’n all in marktaanbod voor zorgdoelgroepen mogelijk zijn?

Van belang is dan dat zorgvragers, zorgcoöperaties bijvoorbeeld, zich ontwikkelen tot een krachtige inkooppartij. Kan vervolgens de markt een goed en efficiënt verdienmodel ontwikkelen voor een betaalbaar all in pakket aangepast wonen, zorg en diensten thuis?

Afgelopen decennium bepaalden fysieke modellen vaak de planning van wonen, zorg en welzijnsdiensten in de wijk. Het STAGG-scenario is zo’n voorbeeld. In de toekomst zullen sociale kenmerken van een gebied belangrijker worden. Is er sprake van een gemeenschapsverband, een gebiedsidentiteit en is er sprake van een altruïstisch overschot in dit gebied, ofwel zijn mensen in staat om bijvoorbeeld een zorgcoöperatie te ontwikkelen waarmee zij voor elkaar diensten gaan leveren maar ook gezamenlijk diensteninkopen? De komende tien jaar zullen we onze verzorgingsstaat opnieuw gaan uitvinden. Deels in nieuw marktaanbod, deels in semimarktaanbod, deels in nieuwe gemeenschapsverbanden. Sociale doe-het-zelvers zoals het Broodfonds waarbij kleine zelfstandigen hun arbeidsongeschiktheidsverzekering samen regelden, gaan ons hierbij voor. Door het hele land zie je zorgcoöperaties ontstaan. De meeste zijn tot nu toe gericht op sociale contacten, spannend wordt het als de coöperaties met elkaar zorg- en dienstenfuncties organiseren. Gezamenlijk een nachtdienst inhuren bijvoorbeeld. Rijke ouderen zie je het nu al doen, maar voor ouderen die dat individueel niet kunnen betalen, is het zoeken naar een gezamenlijke aanpak, verdeling van kosten en zo goed mogelijk aansluiten op aanbod van partijen als woningcorporaties en zorgaanbieders.

Net zoals windmolens verwelkomd worden als je er zelf aan kan verdienen, gaat er in de toekomst gevochten worden om opvang of woonvormen voor zorgdoelgroepen in de wijk die ook opvang, verzorging of begeleiding aan wijkbewoners bieden. Van NIMBY worden we DIMBY, do bring it in my backyard!

Netty van Triest is senior projectleider bij Platform31. Zij werkt onder andere aan het Kennis- en experimentenprogramma Langer Thuis.