De gezonde wijk Selwerd (Groningen)

Ten tijde van de bouw in de jaren zestig was Selwerd een zeer geliefde wijk, maar vijftig jaar later blijft de wijk sociaal en fysiek achter bij andere wijken. In vergelijkbare Groningse wijken vond immers grootschalige stedelijke vernieuwing plaats, maar in Selwerd staat geen grote fysieke aanpak te wachten. In de wijk tekenen zich groeiende concentraties van kwetsbare groepen af. Met een nieuwe manier van samenwerken wil de gemeente Groningen het tij keren. Gezond leven en welbevinden in de wijk staat centraal.

In Selwerd nam de gemeente het initiatief voor een integraal wijkprogramma, dat gericht is op het betrekken van bewoners bij de wijk én het verbinden van bekende en nieuwe partijen. Het streven: slim en chirurgisch aan de slag gaan door een sterk netwerk op te bouwen. Niet door allerlei nieuwe plannen te maken, maar vooral door bestaande activiteiten en lopende processen uit te lijnen. Het programma wordt samen met uiteenlopende partijen opgebouwd rond het thema gezondheid, naar het idee van de ‘man made Blue zone’. De term verwijst naar een boek van Dan Buettner (2015) waarin hij plekken op de wereld onderzoekt waar mensen significant ouder worden dankzij bepaalde leefgewoonten die hun gezondheid positief beïnvloeden.

Welzijn van bewoners centraal

Gezondheid wordt in Selwerd uitgelegd als ‘het welbevinden en welzijn van bewoners verbeteren’. Fysieke en sociale maatregelen in de woonomgeving moeten de gezondheid van bewoners positief beïnvloeden en de wijk als geheel versterken. Het is de bedoeling om rond dit thema zowel bewoners te activeren, als samenwerking op te bouwen met bestaande partners en nieuwe partijen, waaronder het academisch ziekenhuis en zorgverzekeraars. De gemeente neemt de regierol op zich: eind 2016 is samen met allerlei partijen die actief zijn in de wijk gestart met een verkenning. De indicatoren uit het wijkkompas vormden de leidraad, waarbij de ambitie is dat alle indicatoren die nu rood scoren, op termijn geel (stedelijk gemiddelde) of groen (beter dan het stedelijk gemiddelde) kleuren. Bij elk onderwerp is aan partijen gevraagd: ‘wat gaan jullie op dit thema doen?’.

Actieplan

De agenda’s van partijen kwamen open op tafel te liggen. Het overzicht dat ontstond is uitgewerkt tot een kaart waarop bestaande en geplande activiteiten zijn weergegeven. De volgende stap is het onderling afstemmen van de resultaten en activiteiten. De aanleg van een warmtenet kan bijvoorbeeld worden gecombineerd met het creëren van een nieuwe 30 km-zone, met een initiatief dat bewoners stimuleert hun voortuin aan te pakken of met individuele bewonersgesprekken waarin het aanbod van het sociaal wijkteam onder de aandacht wordt gebracht. In de loop van 2017 wordt een actieplan met pilotprojecten opgesteld. Het verbinden van korte en lange termijndoelen is een uitdaging: hoe kom je tot slimme combinaties waarmee korte en lange termijn-projecten elkaar kunnen versterken?

Investeringen

De aanpak legt zich toe op onderlinge afstemming en bundeling van investeringen. De gemeente investeert de komende jaren 2,5 miljoen euro in de wijk, opgebracht vanuit bestaande middelen. Daarnaast hoopt de gemeente met dit programma fondsen te werven, zoals onderzoeksgelden of middelen van zorgverzekeraars. De kaart van activiteiten is een eerste resultaat voor informatievoorziening en onderling overleg tussen partijen en met bewoners. Ook zijn het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en de Hanzehogeschool betrokken. Deze partijen hebben er belang bij om de data waarover de gemeente, wijkteams en woningcorporaties beschikken in de wijk te verzamelen. Naast kennis genereert dit meer aandacht voor de wijk en mogelijk ook nieuwe investeringen door deze nieuwe partijen.

Interactie en contact is cruciaal

Het ontwikkelen van partnerschappen en samenwerking met bewoners vraagt om interactie en contact: langs de deuren gaan is tijdrovend, maar wel het meest effectief. Daarom worden eerst bewoners van enkele straten benaderd. Vervolgens moet de boodschap in de buurt gaan resoneren. Ook het aansluiten bij de leefwereld is belangrijk. Al in de eerste gesprekken bleek dat de naam Blue Zone veel te abstract is. Tot slot staat de gemeente voor de uitdaging om initiatieven die burgers zelf ontplooien, bijvoorbeeld vanuit het Wijkbedrijf Selwerd, te verbinden met het bredere thema van de gezonde wijk.

Dit praktijkvoorbeeld is onderdeel van het rapport ‘Aan de slag in kwetsbare wijken’
(juni 2017).