Praktijkvoorbeelden stedelijke vernieuwing

Sociale hypotheek Dolphia (Enschede)

In de Enschedese volksbuurt Dolphia ondersteunt de gemeente bewoners bij de ontwikkeling van een eigen buurthuis. Met een sociale hypotheek voor de bouw van het buurthuis worden het fysieke en sociale domein direct met elkaar verbonden: de realisatie van maatschappelijk vastgoed wordt benut om bewoners te activeren en de sociaal-economische situatie in de wijk te verbeteren.

Bewonersbedrijf Op Eigen Houtje (Emmen)

Emmerhout is de oudste woonerfwijk van Nederland. Tegenwoordig tekenen zich in deze Emmense uitbreidingswijk uit de jaren zestig een aantal negatieve ontwikkelingen af, zoals een toename van sociaaleconomisch kwetsbare groepen en hulpbehoevende huishoudens. Om de wijk van een positieve impuls te voorzien, is in 2014 het bewonersbedrijf ‘Op Eigen Houtje’ opgericht.

Inponden van particulier bezit (Parkstad Limburg)

In veel kwetsbare wijken, is de kwaliteit van de goedkope particuliere woningvoorraad problematisch. De eigenaar-bewoners van veelal voormalige corporatiewoningen zijn lang niet altijd in staat of bereid om het onderhoud van hun woning op peil te houden en overheden zijn vaak machteloos om in te grijpen. Parkstad Limburg experimenteert met het inponden van particulier bezit: voormalige sociale huurwoningen woningen worden teruggebracht naar de corporatiesector.

Eerder Melden, Minder Achterstand (Zoetermeer)

Sinds het begin van de economische crisis nam het aantal aanvragen voor schuldhulpverlening sterk toe. In kwetsbare wijken wonen veel mensen met een zwakke sociaaleconomisch positie bij wie het vaker voorkomt dat ze hun rekeningen niet meer kunnen betalen. Schulden zorgen er niet alleen voor dat iemand slechter gaat functioneren, maar leidden vaak ook tot hoge maatschappelijke kosten. Om vroegtijdig in te grijpen, is in Zoetermeer Meldpunt EMMA opgericht.

Zonnepanelenproject Parkstad (Parkstad Limburg)

Om de klimaatdoelen uit Parijs te realiseren is het nodig om tot een versnelling te komen van duurzaam opgewekte energie. Dat kan ook in kwetsbare wijken. Om tot grootschalige uitrol van zonnepanelen op bestaande woningen te komen, ontwikkelde de Stadsregio een project waarmee particulieren zeer makkelijk en tegen relatief gunstige kosten via hun gemeente panelen kunnen aanschaffen.

Nieuwe rol postbezorgers in de wijk (diverse steden)

Nederland verstedelijkt, vergrijst, digitaliseert en individualiseert. PostNL onderzoekt hoe ze met de inzet van haar logistieke netwerken, maatschappelijk toegevoegde waarde kan bieden. Hiertoe ontwikkelt het bedrijf vernieuwende concepten, waarbij ze het logistieke netwerk voor pakketten en brieven combineert met opdrachten die relevantie in buurten, straten of wijken opleveren.

De gezonde wijk Selwerd (Groningen)

Ten tijde van de bouw in de jaren zestig was Selwerd een zeer geliefde wijk, maar vijftig jaar later blijft de wijk sociaal en fysiek achter bij andere wijken. In vergelijkbare Groningse wijken vond immers grootschalige stedelijke vernieuwing plaats, maar in Selwerd staat geen grote fysieke aanpak te wachten. In de wijk tekenen zich groeiende concentraties van kwetsbare groepen af. Met een nieuwe manier van samenwerken wil de gemeente Groningen het tij keren. Gezond leven en welbevinden in de wijk staat centraal.

Genderhof: van verzorgingshuis naar magic mix (Eindhoven)

In het Eindhovense verzorgingshuis Genderhof daalt het aantal ouderen gestaag en neemt een diverse mix van andere bewoners toe. Zo wonen ouderen, arbeidsmigranten, studenten, starters, expats, ex-dak- en thuislozen en gescheiden mensen samen onder één dak. De nieuwe bewoners krijgen een tijdelijk huurcontract voor minimaal drie maanden en wonen gemixt tussen de ouderen.

Tijdelijke transformatie ACTA-gebouw (Amsterdam)

Transformatie van kantoren naar tijdelijke woningen blijkt veel makkelijker dan gedacht. Zo werd het voormalig kantoorpand ACTA getransformeerd naar tijdelijke studentenwoningen. Studenten hielpen mee met klussen. De aanwezige voorzieningen werden zoveel mogelijk gebruikt. De kosten waren gemiddeld 9.500 euro per studentenwoning.

Bruishuis: bewoners verhuren, exploiteren en beheren (Arnhem)

Bruishuis is een uniek woon- en werkcomplex in het hart van Malburgen in Arnhem. Vrijwilligers van Stichting Bewonersbedrijf Malburgen verhuren, exploiteren en beheren dit voormalig verzorgingshuis. De eigenaar, woningcorporatie Volkshuisvesting Arnhem pakt alleen het cascobeheer nog op. In het pand wonen gescheiden mensen, studenten en mensen met een psychiatrische achtergrond.

Seniorenmakelaar Vidomes

Verhuizen naar een aangepaste woning is een grote stap voor senioren. De seniorenmakelaar van Vidomes is een effectieve interventie om hen te verleiden door te stromen zodat schaarse eengezinswoningen vrijkomen. Doorstroming moet bevorderd worden om huurders in geschikte woningen te kunnen huisvesten.

Klussen in de portiekflat (Amsterdam)

Het klushuisconcept bestaat al een jaar of tien. Huizen met veel achterstallig onderhoud, in niet-populaire wijken worden tegen gereduceerde prijzen te koop aangeboden. Op voorwaarde dat de nieuwe eigenaar de woning renoveert op hoog niveau en er zelf gaat wonen. Nieuw zijn de grootschalige projecten in typische portiekflats.

Zorgverzekeraars in de wijk (Rotterdam)

Gemeente Rotterdam sloot met de zorgverzekeraars Zilveren Kruis en VGZ convenanten om de gezondheid in vijf wijken te verbeteren. Om de gezondheidssituatie te verbeteren zijn verschillende initiatieven en projecten gestart, waaronder een buurtmoestuin in het Oude Noorden.

Havenkwartier in Breda: regelvrije zone

De gemeente creëerde een regelloze zone in het Havenkwartier en stuurde alleen op veiligheid. Om het verouderde bedrijventerrein niet te laten afglijden naar een no go-area, koos men om nieuwe initiatieven toe te laten. Het bestemmingsplan werd daarvoor in het gebied ‘uitgezet’. Uiteindelijk kwamen er een stadsstrand, een skatehal en de sloepenhaven. De nieuwe voorzieningen zijn een groot succes. Ze laten het gebied weer bloeien.

Irenehof Peel en Maas

Irenehof is een tijdelijk demontabel wooncomplex met twintig zelfstandige woningen: vier 4-persoonswoningen voor kleine gezinnen van 60 vierkante meter en zestien woningen van 30 vierkante meter voor twee personen. De Irenehof werd in drieënhalve maand gebouwd en blijft ongeveer tien jaar staan. Bijzonder: het gebouw is demontabel en daardoor op elk gewenst moment verplaatsbaar. Bovendien zijn alle materialen herbruikbaar.

De Studio in Amsterdam

Na 10 jaar leegstand zijn er in het oude GAK-gebouw aan de A10 in Amsterdam-West 650 zelfstandige studio’s tussen de 28 en 44 vierkante meter gerealiseerd voor jongeren. Inmiddels wonen er verschillende jonge doelgroepen, zoals studenten, promovendi, jonge werkenden en alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMA’s).

Fenixlofts Rotterdam: onbegrensde variatiemogelijkheden

In de Fenixlofts in Katendrecht kan de koper op basis van modules van 20m2 zijn woning vrijwel volledig zelf bepalen: de vierkante meters, het aantal en de ligging van de verdiepingen, de plattegrond van het huis, vrijwel alles is mogelijk. Een typisch voorbeeld van vraaggerichte stedelijke ontwikkeling. Eén van de succesfactoren van Fenixlofts is de procesmatige aanpak waarin zoveel mogelijk potentiële kopers, ondernemers en omwonenden zijn betrokken.

Shared living in The Student Hotel Den Haag

Het voormalige verzorgingshuis Limburg Stirum Huis in de Haagse Schilderwijk werd omgebouwd tot een nieuw woonconcept voor jongeren. Sinds september 2014 kunnen studenten 310 kant-en-klare kamers huren met collectieve ontmoetings- en recreatieruimtes in The Student Hotel. Het Student Hotel staat symbool voor shared living.

Havenkwartier Deventer

Een schoolvoorbeeld van organische stedelijke ontwikkeling. Toen het oude masterplan voor Deventer Havenkwartier in 2006 werd afgeschoten lag de weg open voor het maken van een nieuw plan waarbij pakweg driehonderd kleine gebruikers en investeerders werden betrokken.

High Tech Campus in Eindhoven: vergunningen in coöperatie

Procedures voor milieuvergunningen kunnen lang duren en ingewikkeld zijn. Voor de bedrijven op de High Tech Campus in Eindhoven (HTCE) is daarom één vergunning afgegeven aan de Coöperatieve Vereniging Milieu (CVM). Die coöperatie regelt vervolgens deelvergunningen per bedrijf. Dat is overzichtelijk en de verantwoordelijkheid ligt bij de bedrijven zelf.

Woningabonnement Deventer: energiezuinig zonder investering

Het Woningabonnement in Deventer biedt consumenten de mogelijkheid de woning energiezuinig te maken zonder zelf een euro te hoeven investeren. Zij kunnen de woningisolatie, energiezuinige cv-installatie of zonnepanelen aanleggen tegen een vaste maandelijkse energierekening. En die hoeft niet hoger te zijn dan de huidige rekening.

Nieuw concept verzorgingshuis in Voorst

In het Gelderse Voorst geeft de dorpsgemeenschap vorm aan een nieuw concept in het verzorgingshuis De Benring. Gezamenlijk ontwikkelen de woonzorgcoöperatie, Habion en de zorgorganisaties Trimenzo en ’s Heerenloo een vitaal wooncomplex voor kwetsbare ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. Ze doen dat vanuit principes als ontmoeting, veiligheid, eigen regie en samenredzaamheid.

Vernieuwend opdrachtgeverschap in Bergen op Zoom

Woningcorporatie Stadlander experimenteert enige jaren met vernieuwend opdrachtgeverschap. Het adagium van deze corporatie luidt: de aanwezige kennis, creativiteit en vakmanschap van marktpartijen inzetten om de prijs-kwaliteitverhouding van vastgoedproducten te verbeteren, alsmede een bijdrage te leveren aan de leefbaarheid en de economische versterking van de wijk.

Coehoorn Centraal Arnhem

Arnhem heeft gekozen voor het (gedeeltelijk) loslaten regie van de wijkontwikkeling in het oostelijk deel van het Coehoorngebied. In Coehoorn Centraal wordt kennis opgebouwd over nieuwe vormen van revitalisering van wijken in een stedelijke omgeving.

Gebiedsonderneming in Stadsweide Enschede

Stadsweide, een binnenstedelijke locatie in Enschede met veel verschillende grondeigenaren, heeft een gebiedsonderneming opgezet. In een gebiedsonderneming kunnen op verschillende momenten verschillende partijen deelnemen voor een vooraf afgesproken periode met een voor elke partij gewenst rendement. De gemeente heeft geen middelen en neemt enkel regisserende rol in.

Propositielab Lelystad

In het propositielab werken bewoners samen met ondernemers, bedrijven en instituties aan concrete voorstellen om de Zuiderzeewijk leefbaarder te maken. Een proces zonder einddoelen en planning, waarin de gemeente en corporatie als gelijkwaardige partners mee denken en werken aan de initiatieven.

stadsvernieuwing