Stedelijke Vernieuwing - etalage

Contact

Jeroen van der Velden

Jeroen van der Velden

Projectleider

06 57 94 22 58

Frank Wassenberg

Frank Wassenberg

Senior projectleider

06 57 94 35 92


deel deze pagina via:


Havenkwartier Deventer: ontwikkelen volgens ‘Vlaams model’


Toen het oude masterplan voor Deventer Havenkwartier in 2006 werd afgeschoten lag de weg open voor het maken van een nieuw plan waarbij pakweg driehonderd kleine gebruikers en investeerders werden betrokken. Als eerste werden de toekomstige ontwikkelingen van het gebied alleen nog op hoofdlijnen geschetst. Door vervolgens te focussen op de kwaliteiten van het gebied, ontstond er ruimte voor de combinatie van nieuwbouw, zelfbouw en het hergebruik van de voormalige bedrijfsgebouwen. Zo transformeerde het Havenkwartier stap voor stap tot een levendige stadswijk waar bedrijvigheid, kunst, cultuur en wonen hand in hand gaan. Aan de basis van deze gebiedsontwikkeling ligt een strategie die is geïnspireerd op het ‘Vlaams model’: minder vastleggen en meer loslaten. Een schoolvoorbeeld van organische stedelijke ontwikkeling.

Havenkwartier Deventer 1

‘Poor but sexy’

Ooit lag er een ambitieus masterplan voor de ontwikkeling van het Havenkwartier, waarin het voormalige havengebied aan de IJssel plaats zou maken voor een hoogstedelijk woongebied met woontorens en urban villa’s. In 2006 belandde dat plan in de prullenbak. De grote hoeveelheid woningen dreigden een probleem te vormen voor de omliggende industrie. Ook werden de bestaande kwaliteiten, zoals het industriële karakter, nauwelijks meegenomen. Hoewel de gemeenteraad niet instemde met het plan, bleef de urgentie om het grotendeels leegstaande Havenkwartier te (her)ontwikkelen. Mede omdat de gemeente veel grond en vastgoed in het oude havengebied had verworven.

Havenkwartier Deventer 2

Om succesvol te kunnen doorstarten, kwam er een nieuwe ontwikkelstrategie. Stedenbouwkundige Andries Geerse kwam met de inzet van het ‘Vlaams model’ en betrok maar liefst driehonderd partijen bij de ontwikkeling van het gebied. In één klap werd er een heel andere visie voor het Havenkwartier omarmd: één die ruimte biedt voor ondernemers, horeca, kunst en cultuur en ‘stoer wonen’. En die de beroepshaven in bedrijf houdt. Een unieke mix die nergens in Nederland voorkomt. Het Havenkwartier kreeg een nieuwe gebiedsidentiteit: ‘Poor but Sexy’, naar het motto van het hippe, maar arme Berlijn.

Wonen, werken en ondernemen

Dankzij het ‘Vlaamse model’ konden diverse partijen aanhaken. De organische werkwijze, kenmerkend voor dit model, impliceert overigens niet dat de gemeente Deventer alle touwtjes uit handen geeft. Die zette een scala aan instrumenten in om de ‘organische’ groei te begeleiden, waaronder een inspirerend strategisch plan, een verleidend beeldkwaliteitsplan en een flexibel bestemmingsplan uit 2012. De uitdaging: balanceren tussen het bieden van ruimte en vrijheid aan een veelheid van functies en het recht doen aan de belangen van de aanwezige ondernemers en omwonenden. In het bestemmingsplan gaf het Havenkwartier een bijzondere invulling aan het planologische begrip ‘aanvaardbaar woon- en werkmilieu’. Er ontstond een gebied waarin bewoners, bezoekers en ondernemers kunnen dromen, waar ze elkaar uitdagen en inspireren. Met bijzondere voorzieningen, diverse activiteiten en ruimte voor wonen. Bovendien willen de ondernemers in het Havenkwartier blijven innoveren. Zij zochten de uiterste grenzen op en keken zoveel mogelijk waar de mogelijkheid van menging. Uiteraard is niet alles mogelijk. Een aantal cultuurhistorische panden blijft in hun waarde vanwege de beschermingsregeling.

Havenkwartier Deventer 3

Het Deventer Havenkwartier blijkt daadwerkelijk een groot succes. Het gebied stimuleert bewoners en ondernemers om bijzondere initiatieven te ontwikkelen. Een aantal in het oogspringende voorbeelden:

  • Alle zelfbouwkavels in het gebied zijn inmiddels in optie en de eerste zelfbouwhuizen zijn opgeleverd. Ook ging het eerste collectieve zelfbouwproject van Deventer succesvol van start;
  • Naast de bestaande bedrijvigheid kwamen er bedrijfsverzamelgebouwen waarin kleine ondernemers en horeca zijn gevestigd;
  • Een eigenaar van een autobedrijf combineert de verkoop van klassieke Italiaanse auto’s met een espressobar en Italiaanse delicatessenwinkel;
  • Op het dak van een voormalige fabriek bevindt zich een eenpersoonskamerhotel met uitzicht over de IJssel en de haven van Deventer.
Havenkwartier Deventer 4

Lessen: lef en heldere keuzes

De gebiedsontwikkeling van het Havenkwartier is het resultaat van lef en het consequent uitwerken van heldere keuzes. Het gebied is het toonbeeld van ‘organisch’ ontwikkelen. Het plan bewijst haar succes in de praktijk en laat zien dat als de wil er is om vernieuwend te werken, er binnen de huidige juridische en financiële kaders veel mogelijk is. Wat hielp was de vroegtijdige afboeking op het terrein, zodat de gemeente zonder deze ‘financiële last’ een goed concept (‘poor but sexy’) kon uitwerken. Een concept dat ruimtelijk sterk is, aansluit op de marktvraag en kan rekenen op breed draagvlak. De slimme combinatie van een flexibel bestemmingsplan, een beeldkwaliteitsplan en kavelpaspoorten geven hieraan een strikte invulling. Het plan laat duidelijk zien wat de waarde is van investeren in lange termijn verbinding, een goede chemie en de wil om creatief te zijn. Hoewel het plan niet één-op-één is te kopiëren, biedt het wel perspectief voor andere gebieden. De vernieuwende manier van werken is inmiddels breed erkend en het Havenkwartier is genomineerd voor de Gouden Piramide, de jaarlijkse Rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap.

Havenkwartier Deventer 5

Links:

Een leuk en pakkend filmpje over het Havenkwartier en over het festival Havenkwartier LOS.

Uitgelicht

Vastgoed voor de Buurt - cover