Armoede en Schulden - kennisdossier

Contact

Helga Koper

Helga Koper

Programmamanager

06 35 11 58 14


deel deze pagina via:


Voorkomen hoge uitgaven aan beschermingsbewind


1. Wat maakt het dossier actueel?

Als mensen niet goed in staat zijn om hun financiën zelf te beheren, kunnen zij bij de rechter vragen om beschermingsbewind. Er wordt dan een bewindvoerder aangewezen die de zorg krijgt voor de financiën. De bewindvoerder vraagt toeslagen aan, corrigeert verkeerd gelegde beslagen, doet de belastingaangifte en zorgt voor de betaling van zaken zoals huur en energie. In de afgelopen jaren is het aantal opgelegde maatregelen beschermingsbewind fors toegenomen . Voor gemeenten heeft dit grote consequenties. Bij een laag inkomen heeft de onderbewindgestelde recht op bijzondere bijstand voor de kosten. Maandelijks gaat dit om ongeveer 80 euro. Er zijn gemeenten die jaarlijks tonnen kwijt zijn aan bijzondere bijstand vanwege beschermingsbewind.

Gemeenten voelen zich onmachtig omdat zij geen invloed hebben op de instroom. VNG, Divosa en de NVVK hebben hier in de lobby al aandacht voor gevraagd. Zij zouden graag meer invloed hebben omdat in veel gemeenten het idee leeft dat een deel van de onderbewindgestelden ook goed geholpen kan worden met producten die binnen de gemeentelijke schuldhulpverlening worden geboden. Staatsecretaris Klijnsma heeft de kamer een brief geschreven over de oplopende kosten van beschermingsbewind.

2. Wat zijn need to knows van dit dossier?

Per 1 januari 2015 is de wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap van kracht. Belangrijke wijziging is dat problematische schulden nu ook een grond is om de maatregel beschermingsbewind op te leggen. Voorheen was dit alleen mogelijk op grond van lichamelijk en geestelijke beperkingen. Verwacht mag worden dat deze extra grond tot een nog grote toename zal leiden van het aantal opgelegde maatregelen en daarmee de kosten verder zullen stijgen.

Beschermingsbewind, dat wordt opgelegd voor schulden, het zogenaamde ‘schuldenbewind’, wordt opgetekend in een beschermingsbewind en curatele register. Het bewind is tijdelijk van aard. De beschermingsbewindvoerder heeft binnen een schuldenbewind de taak om een burger te stabiliseren en toe te leiden naar de schuldhulpverlening. Dit kan zowel de gemeentelijke schuldhulpverlening zijn, als het wettelijke traject (Wsnp). De bewindvoerder mag een schuldenaar ook zelf toeleiden naar een wettelijke schuldregeling.

De beschermingsbewindvoerder moet een plan van aanpak opstellen waarin beschreven staat wat de bewindvoerder gaat doen voor de burger met schulden. Bij bewind vanwege schulden krijgt de bewindvoerder vijf uur meer dan bij een regulier bewind. In deze uren moet er invulling worden gegeven aan stabilisatie en de toeleiding naar een schuldregeling. In de praktijk is dit een opgave waar niet alle bewindvoerders even goed toe in staat zijn.

3. Wat is er binnen de gemeentelijke invloedsfeer mogelijk ten aanzien van dit dossier?

Gemeenten kunnen op verschillende manieren invloed uitoefen op de uitvoering van beschermingsbewind. De twee belangrijkste invloedsferen zijn kwaliteit en instroom.

Sturen op kwaliteit
Bewindvoerders werken zelfstandig en worden aangewezen door de rechtbank. Gezien de beperkte uren die beschikbaar zijn, is de kwaliteit van de uitvoering wisselend. Als er in het sociaal domein wordt geconstateerd dat de kwaliteit bij een specifieke bewindvoerder structureel onder de maat is, dan kan het lonen om de rechtbank op te zoeken. Als gedocumenteerd is wat er structureel mis gaat, kan de gemeente de rechtbank verzoeken om de betreffende bewindvoerder geen zaken meer toe te wijzen. Er zijn verschillen tussen rechtbanken in de mate waarin zij geïnteresseerd zijn in dit soort input van gemeenten.

Sturen op instroom
De rechter laat mensen toe. Daar heeft de gemeente geen invloed op. In de aanloop naar een bewind worden mensen vaak geadviseerd door professionals van ketenpartners zoals GGZ, verslavingszorg of uit wijkteams. Deze professionals realiseren zich lang niet altijd dat beschermingsbewind een grote kostenpost is voor de gemeente en dat bijvoorbeeld gemeentelijk budgetbeheer of thuisadministratie door een vrijwilliger ook een goed alternatief kan zijn. Van de gemeente vraagt dit wel dat zij gemeentelijk budgetbeheer beschikbaar stelt voor groepen die (nog) niet in aanmerking komen voor een schuldregeling in het kader van de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Gemeenten kunnen hun ketenpartners opzoeken en hen uitleggen wat de impact is van beschermingsbewind op de bijzondere bijstand. In gemeenschappelijkheid kan worden uitgewerkt voor welke groepen beschermingsbewind noodzakelijk is en voor welke groepen thuisadministratie en/of budgetbeheer ook een goed en goedkoper alternatief is. Door te voorkomen dat mensen die genoeg hebben aan budgetbeheer door ketenpartners worden verwezen naar beschermingsbewind, kunnen gemeenten sturen op de instroom en dus hun uitgaven aan bijzondere bijstand.

4. Welke andere partijen spelen in dit dossier een bepalende rol?

De rechtbanken en de keten zijn de belangrijkste samenwerkingspartners voor de gemeente bij het beperken van het gebruik van beschermingsbewind. Er zijn ook gemeenten die experimenteren met alternatieven voor beschermingsbewind. Bijvoorbeeld Arnhem is actief op dit terrein.

5. Waar vind ik meer informatie over dit dossier?

  • Hartogh, V. den & Kerckhaert, A. (2014), Beschermingsbewind. Kwantitatief onderzoek naar ontwikkelingen en kosten voor gemeenten. Utrecht; Stimulansz
  • Hartogh, V. den & Hartogh, J. den (2014), groei onderbewindstellingen. Probleem of niet? Tijdschrift voor Schuldsanering, nummer 4.
  • Kamerbrief 27 maart 2015; Antwoorden kamervragen over de Wet schuldsanering natuurlijke Personen.
  • Kamerbrief 29 oktober 2014; beantwoording kamervragen over beschermingsbewind en het toezicht daarop door de kantonrechter.
  • Kamerbrief 1 juli 2014: Stijgende kosten bijzondere bijstand voor beschermingsbewind.

image dossier 7