Armoede en Schulden - kennisdossier

Contact

Helga Koper

Helga Koper

Programmamanager

06 35 11 58 14


deel deze pagina via:


Sociale coöperaties bij grote afstand arbeidsmarkt


1. Wat maakt het dossier actueel?

Gemeenten zoeken naar manieren om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt perspectief te geven op participatie en waar mogelijk betaald werk. In het licht van de decentralisaties ontstaan nieuwe initiatieven. Sociale coöperaties zijn een voorbeeld van innovatie waarin markt en overheid elkaar treffen. Uitkeringsgerechtigden krijgen de ruimte om parttime ondernemer te worden. Dat kunnen zij zelfstandig doen maar ook samen met anderen. Samenwerking stelt individuele burgers in staat om doelen te bereiken die zij op eigen kracht niet kunnen realiseren. De uitkeringsgerechtigden verdienen een deel van hun uitkering in de coöperatie. Parttime ondernemerschap is een instrument voor uitstroom uit de uitkering (uitstroom naar werk of als ondernemer) of als vorm van sociale activering waarbij de burger een deel van de uitkering terug verdient. Sociale coöperaties leggen regie op het eigen leven bij burgers met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en ze bieden gemeenten een nieuwe manier om participatie te bevorderen.

2. Wat zijn need to knows van dit dossier?

Sociale coöperaties bieden kansen aan burgers die vanwege hun omstandigheden niet zomaar uitstromen naar betaald werk. Het parttime ondernemerschap biedt op de langere termijn een kansrijke opstap naar uitstroom uit de bijstand en op de kortere termijn financiële voordelen voor zowel de gemeente als de burger. De burger geeft invulling aan participatie en vergroot diens netwerk. Onbenutte talenten kunnen ingezet worden wat direct bijdraagt aan het welzijn en indirect aan zaken zoals gezondheid.

Sociale coöperaties kennen allerlei vormen. Gemeenten staan voor de opgave om na te denken welke invulling past in het eigen sociaal domein. Op de landelijke site van sociale coöperaties is een stappenplan te vinden waarmee burgers en gemeenten aan de slag kunnen.

In het stappenplan ligt de nadruk enerzijds op het verleiden van de burger om te beginnen en te starten, in contact te treden met hun gemeente en te onderzoeken welk rechtsvorm nodig is. Anderzijds wordt de gemeente mogelijkheden geboden om sociale coöperaties de ruimte te geven. Bijvoorbeeld door te kijken naar welke doelgroep met de onderneming wordt bediend en of er dan sprake is van concurrentievervalsing en verdringing. Zo kan het opstarten van een buurtrestaurant op verdringing en concurrentievervalsing lijken. Dit is niet het geval als blijkt dat de klantenkring bestaat uit burgers die voorheen geen gebruik maakte van het aanbod van de reeds aanwezige lokale restaurants (bijvoorbeeld door het prijsniveau of de sfeer).

Een randvoorwaarde voor een succesvolle sociale coöperatie is een gemeente die haar burgers ruimte durft te geven. Burgers bouwen de coöperatie. Dat gebeurt ook wel eens op een manier niet helemaal volgens het ideaal van de gemeente is. Daarbij helpt het als de gemeente een faciliterende rol oppakt. Bijvoorbeeld door een leegstaand gebouw ter beschikking te stellen voor de start up fase.

3. Wat is er binnen de gemeentelijke invloedsfeer mogelijk ten aanzien van dit dossier?

De gemeente is aan zet om parttime ondernemerschap mogelijk te maken voor bijstandsgerechtigden. Dit vraagt een actieve en betrokken rol waarin de gemeente soms ook met pionieren. Activiteiten die bij de inrichting van sociale coöperaties op het bordje van de gemeente liggen zijn onder meer: informeren (actief, passief, iedereen, of een geselecteerde groep), beoordelen (wie mag gebruik maken van de regeling, welke voorwaarden zijn van belang, worden er een genoeg inkomsten vergaard, wordt er geen misbruik van de regeling gemaakt, is er sprake van concurrentievervalsing, welke investeringskosten wel en niet gemaakt mogen worden, etc.) en het monitoren van de voortgang (hoe effectief is de onderneming, draagt de onderneming bij aan de lokale economie, ontstaan er nieuwe sociale structuren en worden doelen – zoals (gedeeltelijke) uitstroom- gehaald).

Daarbij is het cruciaal dat de gemeenten de afspraken met de coöperatie goed vastlegt. Onder meer de afspraken over de sollicitatieplicht voor de actieve bijstandsgerechtigden. Immers, parttime ondernemerschap mag de kans op betaalde arbeid niet in de weg staan.

Sociale coöperaties zijn een bedrijf. Er wordt geld verdient dat weer geïnvesteerd wordt. In de coöperatie of in de mensen die actief zijn in de coöperatie. De inzet voor de coöperatie levert de bijstandsgerechtigde bijvoorbeeld de vervanging van een koelkast of de inrichting van een babykamer op. Voor de gemeente leveren dit soort zaken een reductie op de bijzondere bijstand op. De bijstandsgerechtigde ontleent eigenwaarde aan het voorzien in eigen noden.

4. Welke andere partijen spelen in dit dossier een bepalende rol?

Naast gemeenten en andere lokale partijen zijn er een aantal landelijke partijen die van betekenis zijn. De Sociale Alliantie beschrijft en ondersteunt meer initiatieven van burgers. Zij benadrukken dat in een goed lokaal armoedebeleid ook ruimte is voor parttime ondernemerschap. Ook delen ze actief de kennis die hierover wordt verzameld en opgebouwd. Cordaid kan een startende sociale coöperatie ondersteunen met kennis en coaching. Zij kunnen ondersteunen bij het opstellen van een bedrijfsplan, toegang bieden tot expertise en noodzakelijke financiering.

5. Waar vind ik meer informatie over dit dossier?

Sociale coöperaties passen in de context van flexibele werk vanuit de WWB. Klijnsma schreef daar in 2014 een brief over naar de Tweede Kamer. Klik hier.
Op de website van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken verscheen hierover recent ook een artikel.

In de handreiking ‘sociale coöperatie; anders denken en doen’ staan tips voor gemeenten die parttime ondernemen mogelijk willen maken. Ook de werkwijzer ‘parttime ondernemers’ gaat hierop in. Interessante websites in dit kader zijn:

Werkwijzer parttime ondernemers:

image dossier 6