Armoede en Schulden - kennisdossier

Contact

Helga Koper

Helga Koper

Programmamanager

06 35 11 58 14


deel deze pagina via:


Garanderen voldoende bestaansmiddelen


1. Wat maakt het dossier actueel?

Met het toenemen van de schuldenproblematiek leggen deurwaarders ook vaker beslag op inkomen of uitkering. Het uitgangspunt bij beslag luidt dat de schuldenaar 90 procent van de geldende bijstandsnorm overhoudt plus een aantal correcties. De beslagvrije voet is moeilijk te berekenen en een goede berekening vraagt een forse inspanning van de schuldenaar. Een van de consequenties hiervan is dat de beslagvrije voet bij een substantiële groep schuldenaren te laag wordt vastgesteld. Zij duiken (ver) onder de bijstandsnorm waardoor nieuwe schulden onvermijdelijk zijn. Dit is onwenselijk omdat schulden hierdoor problematisch worden en situaties escaleren in onder meer huisuitzettingen of afsluitingen van energie. Het Kabinet is bezig met een vereenvoudiging van de berekening van de beslagvrije voet. Het is de bedoeling dat er in 2016 een wetsvoorstel daartoe wordt ingediend bij de Tweede Kamer. In de periode totdat dit is gerealiseerd loont het voor gemeenten om in hun contacten met burgers te voorzien in beslagpreventie. Dit zijn activiteiten die er aan bijdragen dat het aantal mensen dat een verkeerd vastgestelde beslagvrije voet heeft zo laag mogelijk is.

2. Wat zijn need to knows van dit dossier?

De belangrijkste need to knows in dit dossier zijn de inzet van de rijksoverheid om dit probleem aan te pakken en de belangrijkste zaken die in de huidige praktijk misgaan.

Inzet Kabinet om berekening te vereenvoudigen
Het Kabinet is bezig om een nieuw systeem voor de berekening van de beslagvrije voet in te richten. Belangrijke aanleidingen daarvoor waren de rapporten Paritas Passe en het preadvies van de Koninklijke Beroepsvereniging voor Gerechtsdeurwaarders ‘Naar een nieuwe beslagvrije voet, vereenvoudiging in een tweetrapsraket’. Door te voorzien in een systeemwijziging wil het Kabinet voorzien in een transparante en herkenbare norm die voorziet in een solide bodem, waarmee schuldenaren kunnen voorzien in de basale kosten van het levensonderhoud.

In de herziening van de berekening kiest het Kabinet voor een systeem waarin wordt uitgegaan van een vast bedrag per leefsituatie . Daarbij wordt gebruik gemaakt van een aantal eenvoudig vast te stellen gegevens en een duidelijke prikkel voor schuldenaren om financiële verplichtingen na te komen. Het nieuwe systeem bevat minder maatwerk. Het Kabinet schrijft dat het daarvoor kiest omdat het maatwerk in de huidige praktijk doorgaans een papieren fictie is. Door de niet transparante en complexe berekening wordt de beslagvrije voet in de huidige situatie te vaak te laag vastgesteld.

Knelpunten in de huidige praktijk
Het huidige systeem biedt de mogelijkheid om rekening te houden met allerlei individuele omstandigheden. Om die omstandigheden in de berekening mee te nemen, moet de schuldenaar allerlei informatie aanleveren. In de praktijk gaat dit vaak mis. Er bestaan bij schuldenaren veel misverstanden over het belang om informatie aan te leveren en een deel van de schuldenaren begrijpt oprecht niet waar ze de informatie kunnen vinden waar om wordt gevraagd. Veel voorkomende oorzaken van een te laag vastgestelde beslagvrije voet zijn:

  • De burger heeft een partner, maar geeft niet aan de deurwaarder door hoe hoog het inkomen van de partner is. De deurwaarder halveert dan de beslagvrije voet.
  • De klant heeft een partner en nadat er beslag was gelegd bij de burger, wordt er nu ook beslag gelegd bij de partner (of andersom). De berekening van de burger moet dan naar boven bijgesteld worden.
  • Er is eerst beslag op het inkomen gelegd en daarna op de huur- of zorgtoeslag. Door aan de deurwaarder door te geven dat er voortaan ook beslag ligt op de toeslag, krijgt de burger van de deurwaarder die het loonbeslag uitvoert weer wat extra geld.
  • Er wordt te veel verstrekte uitkering verrekend. Als een burger niet voldoende informatie doorgeeft aan de deurwaarder, vervalt het recht op de beslagvrije voet.

3. Wat is er binnen de gemeentelijke invloedsfeer mogelijk ten aanzien van dit dossier?

Gemeenten kunnen op verschillende manieren invulling geven aan beslagpreventie. Sociaal raadslieden en vrijwilligers kunnen burgers helpen om de benodigde informatie te verzamelen om deurwaarders goed te informeren. Daarbij is het van belang dat professionals zoals generalisten in wijkteams, medewerkers van verslavingszorg, GGZ, reclassering etc pro-actief nagaan of beslagen niet te diep zijn gelegd. In Breda hebben klantmanagers in het kader van de participatiewet de opdracht om eenmalig er voor te zorgen dat de formulieren voor de deurwaarder goed worden ingevuld. De G4 zijn bezig om in een proeftuin de toepassing van de beslagvrije voet te verbeteren. Onder meer door relevante informatiebronnen die de gemeente binnen bereik heeft te checken en actief in te zetten.

Op internet voorziet de KBvG en schuldinfo in rekentools om de beslagvrije voet te berekenen. Daarnaast werkt ook de Rijksoverheid aan een tool om burgers inzicht te geven in de berekening van hun beslagvrije voet. Het is de bedoeling dat deze tool in het najaar van 2015 gereed is. Voor al deze tools geldt dat de gemeente een belangrijke rol kan spelen in het geven van bekendheid hieraan. Denk daarbij zowel aan de formele communicatie kanalen (huis-aan-huisbladen) als aan de informele kanalen (professionals die burger pro-actief bevragen op eventuele beslagen en de berekeningen die daaronder liggen).

4. Welke andere partijen spelen in dit dossier een bepalende rol?

Sociaal raadslieden en vrijwilligers kunnen burgers helpen om de benodigde informatie aan te leveren zodat deurwaarders de beslagvrije voet (alsnog) goed berekenen.

image dossier 4