Armoede en Schulden - kennisdossier

Contact

Helga Koper

Helga Koper

Programmamanager

06 35 11 58 14


deel deze pagina via:


Aanpak schulden in sociale wijkteams en integrale intakes


1. Wat maakt het dossier actueel?

In wijkteams en integrale intakes zijn financiële problemen de meest voorkomende reden waarvoor burgers contact zoeken. Dit is een verassing. Bij de inrichting van de wijkteams en de integrale intakes leefde het besef dat schuldenproblematiek vaak samenhangt met problemen op andere levensdomeinen. Om die reden kozen veel gemeenten er voor om de aanpak van schulden onderdeel te maken van de brede opdracht die generalisten hebben. In de praktijk blijkt echter dat financiële problemen voor burgers veruit de belangrijkste reden zijn om zich te melden voor ondersteuning. Ook wordt inmiddels duidelijk dat in diverse gemeenten de instroom in de schuldhulpverlening via de wijkteams stagneert. De belangrijkste reden daarvoor is dat de betrokken generalisten doorgaans niet geschoold zijn in de aanpak van financiële problematiek. Ze zijn nog zoekend wat ze in welke situatie moeten en kunnen doen.

2. Wat zijn de need to knows van dit dossier?

Bij de aanpak van problematische schulden in de wijk en in integrale intakes is het cruciaal dat er invulling wordt gegeven aan een aantal zaken. Om te beginnen is het van belang dat er vanaf het eerste contact inzicht is in de risico’s die klanten lopen gezien hun schuldenproblematiek. Kleine problemen kunnen snel escaleren tot grote vraagstukken. Een derde maand achterstand op je zorgpremie kan bijvoorbeeld leiden tot royement van de aanvullende ziektekostenverzekering. Toegang tot fysio, tandarts en andere zorg gaan dan verloren. Door bij de eerste contacten direct een risico-scan uit te voeren en makkelijk op te pakken zaken te regelen wordt er op twee manieren winst geboekt. Om te beginnen wordt escalatie voorkomen. Daarnaast krijgt de burger die vaak al jaren worstelt met de taaie problematiek van onbetaalde rekeningen sneller vertrouwen in de generalist en zal de burger ook sneller zelf (weer) in actie komen.

In de tweede plaats is het van belang dat klanten zodra dit mogelijk is, worden doorgestuurd naar de schuldhulpverlening. In de praktijk duurt het in veel wijkteams langer dan noodzakelijk totdat een klant wordt doorgestuurd voor een schuldregeling met kwijtschelding. Generalisten zijn lerend ten aanzien van financiële problematiek en zoeken naar hun rol. In die context zoeken ze naar signalen dat mensen gemotiveerd zijn om hun schulden op te lossen en zich daar tot het uiterste voor inspannen. Wetenschappelijke literatuur laat echter zien dat financiële problemen er toe leiden dat mensen in een dynamiek van schaarste komen. In die dynamiek gaan mensen onder meer bij de dag leven. De generalist die zoekt naar gemotiveerd gedrag en niet bekend is met de dynamiek van schaarste kwalificeert het gedrag van de klant onbedoeld en onterecht als niet gemotiveerd. De kalnt wordt niet doorverwezen en de problematiek en het risico op nieuwe problemen op andere levensdomeinen blijft bestaan.

Naast het vraagstuk van motivatie worstelen generalisten ook wel met de basiseisen die de schuldhulpverlening aan instroom stelt. In de uitvoering zijn er op dit punt grote verschillen tussen gemeenten en schuldhulpverlenende organisaties. Er zijn plaatsen waar het dossier dusdanig op orde moet zijn dat er eigenlijk te veel wordt gevraagd van de klant en soms ook van de generalist.

3. Wat is er binnen de gemeentelijke invloedsfeer mogelijk ten aanzien van dit dossier?

Gemeenten kunnen er in voorzien dat burgers die bij wijkteams of een integrale intake hulp vragen voor hun financiën direct een scan krijgen op de risico’s die zij lopen. Een dergelijke scan kan op allerlei manieren georganiseerd en ingericht worden. De generalisten in de wijkteams en de integrale intakers weten dan ook of er direct gehandeld moet worden om bepaalde zaken te voorkomen of dat er iets meer ruimte is om de samenhang met andere levensdomeinen eerst goed in kaart te brengen. De wijze waarop een gemeente een dergelijke scan inricht vraagt meer of minder financieel technische kennis van de generalist of integrale intaker. Inzicht in de dynamiek van schaarste wordt gerealiseerd door generalisten daarin te trainen.

Naast het bovenstaande kunnen gemeenten er ook voor zorgen dat de toelatingseisen voor schuldhulpverlening realistisch zijn. Dat de opgave voor klanten en generalisten om de administratie op orde te brengen en voorzieningen te regelen zoals toeslagen en belastingaangiftes realistisch is qua ambitieniveau.

4. Welke andere partijen spelen in dit dossier een bepalende rol?

Naast wijkteams zijn er ook andere partijen die kunnen voorzien in een scan op de risico’s van escalatie en het op orde brengen van de administratie om te voldoen aan de basiseisen van de schuldhulpverlening. Sociaal raadslieden kunnen een belangrijke rol spelen in de quick scan op de financiële risico’s. Vrijwilligers die getraind zijn in thuisadministratie kunnen een belangrijke rol spelen bij het op orde brengen van de administratie om aan de basiseisen voor de schuldhulpverlening te voldoen. Ook groepen (met ervaringsdeskundigen) kunnen hier een rol in spelen.

5. Waar vind ik meer informatie over dit dossier?

image dossier 2