“Pak de ruimte om echt te transformeren”

Vorig jaar was een heel hectisch jaar. Door de transities werden wijkteams even teruggeworpen in de tijd. En kregen ze te maken met verschillende eisen, regelingen, verantwoordingen en effectmetingen vanuit de afzonderlijke kokers jeugd, participatie en Wmo. Van een doelmatige aanpak, minder regeldruk en eenvoudige processen was geen sprake. Gemeenten wilden financieel en rechtmatig in de pas lopen. Het resultaat: sociaal werkers werd geleerd om vanuit een koker te kijken naar vraagstukken van bewoners. Een interview met Astrid de Bue, eigenaar van Kade23 en programmamanager bij coöperatie Amaryllis.

Door: Anne-Marie Rijssenbeek, projectleider Platform31

Werkelijke transformatie

“Na deze hobbels van de decentralisaties kunnen we nu aan de slag met de werkelijke transformatie. Vanuit de bedoeling: Doen Wat Nodig Is, denken we in Leeuwarden na over een andere inrichting van processen en proberen we de omslag te gaan maken van curatief naar preventief werken”, vertelt De Bue. “De gemeente en Amaryllis kijken samen wat integraal werken betekent. Dan gaat het dus ondermeer over het maken van integraal beleid en minder bureaucratie. In januari zijn we gestart met de ‘Proeftuin integrale kaders’, wat gaat leiden tot één primaire proces met en één integraal afwegingskader. De sociaal werkers komen in contact met bewoners en kijken breed en vraaggericht en koppelen een bewoner niet aan de Jeugdwet, Participatiewet of WMO. Integraal denken zonder belemmerende regelgeving past ook mooi binnen het experiment inclusieve stad waar we aan mee doen.”

“Doelmatigheid is leidend in het werk”, benadrukt ze. “Dat schuurt soms met rechtmatigheid. De gemeente loopt daardoor soms risico’s, bijvoorbeeld omdat ergens een handtekening ontbreekt. Dat is niet erg als de bewoner tevreden is met de verkregen ondersteuning. Bewoners willen hun recht halen als ze niet tevreden zijn. Dat maken we in de praktijk niet vaak mee. Als je de kunst van het luisteren verstaat en aansluit bij wat bewoners nodig hebben, dan is er eigenlijk nooit een probleem.”

De tijd nemen

Astrid de Bue is van het eerste uur als het gaat om de ontwikkeling van wat de uiteindelijke wijkteams zouden worden. In 2007 werd de wijk Heechterp Schieringen benoemd als krachtwijk. In dit soort wijken werden problemen verergerd door kortdurende projecten zonder perspectief (projectencarrousel) en steeds wisselende professionals. “Een van de lessen uit die wijkexperimenten was dat het echt nodig is om de tijd te nemen om veranderingen door te maken. Pas na jaren, soms tientallen jaren, kun je kijken of je echt het verschil hebt gemaakt. We zien nu dat de manier van werken die we in 2007 zijn gestart, de multiprobleemdoelgroep heeft geholpen. Ook hebben de sociaal werkers het gevoel meer te bereiken in de wijk.”

Amaryllis Leeuwarden

Amaryllis is inmiddels een coöperatie bestaande uit negen wijkteams die ondersteuning bieden aan (kwetsbare) bewoners. De bewoner staat centraal, er wordt vraaggericht gewerkt vanuit de leefwereld en de mogelijkheden van bewoners en hun netwerk. Er is een team voor jeugd en gezin, de rest van de teams bedienen iedereen van 0 – 100 jaar. De Bue: “Toen we de teams circa vier jaar geleden stadsbreed inzetten, was niet iedereen ervan overtuigd of onze 0 – 100 teams goed met alle jeugdproblematiek uit de voeten zouden kunnen. De pilot van het team jeugd en gezin wordt half augustus geëvalueerd. Wat we zelf hebben ervaren, is dat specifieke jeugdexpertise noodzakelijk is als de veiligheid in het geding is en er sprake is van toeleiding naar een gedwongen kader.”

“We proberen nu echt te transformeren. Dat betekent fundamenteel anders werken bij overheid en professionals. Werken in partnerschap met burgers, aansluiten bij wat mensen zelf willen en het tempo volgen wat daarbij nodig is, is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Met bewoners in contact treden, aansluiten bij hun mogelijkheden en wensen en dan in het tempo van de bewoner stap voor stap doelen bereiken: het is de kunst die sociaal werkers steeds beter verstaan. Ook leren we steeds beter om bewoners te betrekken bij de ondersteuning aan en in wijk. Samenwerken in plaats van op je eigen eiland opereren. Bij de wijkteams werken nu tientallen ervaringsdeskundigen en bewoners mee om medebewoners uit de wijk te ondersteunen met bijvoorbeeld administratieve vragen, vragen over gezond leven, het starten van eigen bedrijven of het runnen van een onderneming”

Een rijke verantwoording

De drive van Astrid de Bue is mensen ruimte laten ervaren om zich te kunnen ontplooien. “120 professionals van Amaryllis hebben een verhaal geschreven over wat hun inzet heeft opgeleverd. Dat is fantastisch om te lezen. Er zijn bijvoorbeeld ondernemingen ontstaan in de wijk, er zijn sportclubs tegen eenzaamheid en ter bevordering van de gezondheid en bij veel bewoners is stabiliteit in hun leven gekomen. We gebruiken deze verhalen bij de verantwoording, ter aanvulling op traditionele jaarverslagen. Wijkteams rapporteren ook terug aan de wijk wat zij hebben gedaan, bijvoorbeeld met video’s op Facebook waar bewoners dan weer op reageren.”

Toekomst?

“Ik hoop dat we de bureaucratie en ‘het willen controleren’ werkelijk hebben teruggedrongen en dat professionals handelingsruimte krijgen en ervaren hoe ze daadkrachtig te kunnen werken. Ook wens ik dat ‘onze’ bewoners minder afhankelijk zijn van gemeenten en instanties en dat hun maatschappelijk inzet loont. Dan kunnen we toe met een kleinere overheid en ontstaat er meer burgerkracht.“

Astrid de Bue is eigenaar van Kade23. Zij is sinds 2000 bezig met de ontwikkeling van integraal werken in het sociale domein. In Leeuwarden werkt ze, aan de doorontwikkeling van de coöperatie Amaryllis en doet ze het programmamanagement. Zij geeft advies en ondersteuning aan wijk en gebiedsteamteams in het land. Voor het landelijk project Integrale Aanpak heeft zij diverse leerkringen ondersteund.

Reageren: kade23@xs4all.nl