Contact

Anne-Marie Rijssenbeek

Anne-Marie Rijssenbeek

Senior projectleider

06 57 94 37 65

Aandacht voor de basis


Van ‘Dat formulier vul ik thuis wel in!’ en ‘Ik ben mijn bril vergeten’ tot aan ‘Ik kan wel lezen, maar ik begrijp alleen niet wat er staat!’. Gaat er bij u een belletje rinkelen? Grote kans dat deze cliënt met (multi)problematiek hulp krijgt van het sociale (wijk)team, problemen heeft met lezen en schrijven.

Het aantal sociale (wijk)teams dat laaggeletterdheid structureel in het vizier heeft, is op twee handen te tellen. Dat aantal moet echt omhoog, vindt Matthijs van Kampen, projectleider bij Stichting Lezen & Schrijven. Eén op de negen mensen heeft immers moeite met lezen en schrijven. Sommigen kunnen vanwege multiproblematiek of een specifiek probleem al bekend zijn bij het (wijk)team, bijvoorbeeld omdat ze kampen met eenzaamheid, schulden en / of overgewicht. Maar ze komen vanwege schaamte niet snel openlijk uit voor het feit dat ze moeite hebben met lezen en schrijven. Sterker nog, ze zijn erg goed in het verbergen ervan. Hierdoor is het goed mogelijk dat een cliënt voor de korte termijn goed geholpen is, maar niet op de lange termijn. Van Kampen: “Als wijkteams laaggeletterdheid weten te signaleren en bespreekbaar te maken, kan dat sociale problemen verminderen of voorkomen. Al was het omdat wijkteams nadenken over de inzet van geschikt zorg- en ondersteuningsaanbod.”

Groeiend probleem

“Vaak wordt verondersteld, dat, in een land als het onze, problemen met lezen en schrijven niet meer aan de orde van de dag zijn”, vertelt Van Kampen. “De cijfers (zie blokje Facts, red.) liegen er echter niet om: laaggeletterdheid is een groeiend probleem, mede vanwege de toenemende complexiteit van de samenleving en de snelle opkomst van de digitale wereld.”

FACTS:

  • Wist u dat 1 op de 9 Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar laaggeletterd is? Dit zijn 1,3 miljoen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven.
  • Hiervan is 53% vrouw en 47% man.
  • 65% van de laaggeletterden in Nederland is van autochtone afkomst.
  • Zij kunnen onvoldoende lezen en schrijven om mee te kunnen doen op school, op het werk en in de maatschappij.
  • 43% van de laaggeletterden is niet actief op de arbeidsmarkt. De stap naar werk is zonder te kunnen lezen en schrijven erg groot.
  • Laaggeletterden leven gemiddeld 19 jaar in minder goede gezondheid en 6 jaar korter dan geletterde mensen.
  • Berekend is dat laaggeletterdheid de samenleving jaarlijks 556 miljoen euro kost. 127 miljoen hiervan zijn kosten in de gezondheidszorg, onder anderen door meer bezoeken aan de huisarts en ziekenhuisopnamen.
  • Al het taalaanbod in de buurt is te vinden op de website www.taalzoeker.nl.

Gezien de feiten, is het niet gek dat veel mensen hun medicijnen verkeerd innemen, simpelweg omdat zij de etiketten niet goed kunnen lezen. Of geen enveloppe meer openen, zelfs niet als deze van de Belastingdienst of deurwaarder afkomstig is. Ook zijn ze vaak niet goed op de hoogte van regelingen en (financiële) ondersteuningsmogelijkheden waarvan zij gebruik zouden kunnen maken. “Zoeken naar werk is helemaal een crime, nu alles via de computer gaat”, aldus Van Kampen.

Positieve resultaten

Laaggeletterdheid wordt ook wel eens gezien als een ‘gegeven’ waaraan weinig te doen valt. Van Kampen: “De stap zetten naar leren lezen, schrijven, rekenen of omgaan met de computer loont juist zeer en werkt positief door op vele levensdomeinen.”

Een voorbeeld uit de praktijk is het verhaal van Jos Niels uit Arnhem. De komst van de computer was voor hem als zelfstandig bloemist een ramp. Van Kampen: “Niels reageerde op een advertentie in de krant voor een computercursus. In een gesprek met de docente spraken ze af om deze te combineren met een cursus Nederlands. Hij ging met lood in zijn schoenen naar de eerste lesdag toe. Dat de cursus zoveel voor hem zou veranderen had Niels nooit verwacht. Zijn wereld werd ineens zoveel groter. Binnen een paar jaar kon hij de ondertiteling van films lezen en hij gebruikt de computer nu in zijn dagelijkse werk.”

Een betere taalbeheersing zorgt ervoor dat mensen zelfredzamer, sociaal actiever en gelukkiger zijn. Hun welzijn verbetert significant. Onderzoek wijst uit dat 53 procent een betere mate van psychische-en 39 procent een betere mate van fysieke gezondheid ervaart.

Wat kan het wijkteam doen?

Er zijn verschillende manieren om medewerkers in sociale (wijk)teams te helpen bij het leren herkennen van laaggeletterdheid. Zo is er een cursus beschikbaar die eventueel ook in een aangepaste vorm opgenomen kan worden in het algemene opleidingscurriculum van teams. Daarnaast zijn er diverse instrumenten ontwikkeld. Eén daarvan is de Taalverkenner, waarmee medewerkers binnen drie minuten kunnen zien of iemand moeite heeft met lezen. Medewerkers van wijkteams kunnen dit instrument inzetten in een intakegesprek of in later contact met de cliënt. “Met herkennen alleen ben je er niet. Wij bieden daarom ook op lokaal niveau ondersteuning bij het doorverwijzen naar geschikt lokaal (taal)aanbod. Hierbij zetten we taal in om andere problemen waar de cliënt mee te kampen heeft aan te pakken. Zo is er lesmateriaal ‘Voor hetzelfde geld’, dat schuldenproblematiek aanpakt en waarmee mensen onder begeleiding van bijvoorbeeld een schuldhulpmaatje de taal kunnen leren”, vult Van Kampen aan.

Buurtteam Utrecht-Zuilen

Laaggeletterdheid staat hoog op de agenda bij buurtteam Sociaal in Zuilen. Als eerste buurtteam van Utrecht gaan ze aan de slag met het herkennen van laaggeletterdheid. Dit willen zij doen door de cliënt zelf zijn / haar NAW-gegevens in te laten vullen. Daarnaast vragen de teamleden of de cliënt zelf de hulpvraag kan formuleren en opschrijven. Mocht de cliënt aangeven dit niet te kunnen / willen, dan geeft de medewerker van het buurtteam dit aan de begeleider van de cliënt mee als aandachtspunt om zo nodig bespreekbaar te maken in de verdere ondersteuning.

Meer weten?

Stichting Lezen & Schrijven stelt het ondersteuningsaanbod kosteloos beschikbaar aan sociale (wijk)teams die duurzaam aan de slag willen met de aanpak van laaggeletterdheid. Wilt u doorpraten over de mogelijkheden of meer informatie? Mail dan matthijs@lezenenschrijven.nl.