Contact

Maarten Hoorn

Maarten Hoorn

Projectleider

06 1015 6708

Saskia  Buitelaar

Saskia Buitelaar

Projectleider

06 57 94 16 75

II: Integrale benadering stimuleren


De huidige wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving is verspreid over verschillende sectoren, zoals milieu, verkeer, water en natuur. Omdat iedere sector een eigen beleid voert, is er onvoldoende overzicht en onvoldoende overeenstemming tussen regels. Hierdoor lopen processen traag en is onduidelijk wat er wel en niet mag.

Wat verandert er?

De nieuwe integrale aanpak zorgt voor meer samenhang in de regels. Dat voorkomt dat regels botsen of juist tegengesteld zijn aan elkaar. Deze integrale benadering levert voordelen op:

  • alle verschillende sectoren en belanghebbenden worden betrokken bij een besluit.
  • de regels worden inzichtelijk en voorspelbaar.
  • het draagt bij aan het gebruiksgemak van de Omgevingswet.
  • de leefomgeving komt centraal te staan.

Wat kunt u nu al doen?

Opstellen omgevingsvisie

Gemeenten kunnen nu al een omgevingsvisie maken. Die komt dan in de plaats van de bestaande structuurvisie en andere strategische planfiguren en moet zorgen voor een integrale afweging. Een groenbeleidsplan of een verkeer- en vervoerplan kan bijvoorbeeld volledig onderdeel worden van de omgevingsvisie. Strategische keuzes worden gemaakt op het niveau van de omgevingsvisie.

Het opstellen van een omgevingsvisie is een belangrijke stap naar een samenhangende benadering van de leefomgeving. Dat vraagt om goede inhoudelijke afstemming, maar ook om een nieuwe manier van werken. Met nauwere samenwerking kunnen alle beleidsvelden binnen de fysieke omgeving betrokken worden. De belanghebbenden vroeg betrekken, is daarbij belangrijk. (Zie ook Informatieblad omgevingsvisie)

Pilots omgevingsvisie
In 2014 is gestart met een pilot voor het opstellen van Omgevingsvisies. Dit zijn verschillende individuele gemeenten, maar ook een provincie, een aantal samenwerkende gemeenten en vereniging. Over deze pilots zijn in de Eindrapportage Pilots omgevingsvisie de ervaringen gebundeld. Hieruit blijkt dat werken in de geest van en onder de Omgevingswet niet iets is dat in korte tijd kan. Het vraagt een lang traject van vallen en opstaan, maar ook van gewoon doen.

Zo geven de pilots aan dat een cultuurverandering nodig is: meer integraal werken en een andere werkwijze met meer participatie en co-creatie. Vertrouwen geven en verantwoordelijkheid nemen, sturen op zo min mogelijk sturing: termen die misschien makkelijk lijken, maar niet zo snel zijn gedaan. Dit vraagt om andere omgangsvormen, binnen een overheid, tussen overheden en tussen overheid en maatschappij. Vanuit de pilot is er weinig optimisme dat de verandering zal lukken binnen enkele jaren. Binnen de pilot zijn ervaringen opgedaan met het continue werken aan draagvlak. Het proces is vormgegeven in kleine stapjes (de olievlek-methode). Maar ook per stap evalueren wat de gevolgen zijn voordat een volgende stap wordt genomen (pad-afhankelijke beslissingen), lijkt goed te werken of een methode waarbij eerst een omgevingsvisie-light wordt opgesteld en vervolgens volgende stappen worden genomen (opschalingsmethode).

Een Omgevingsvisie lijkt wel een goede kapstok om te beginnen met het integraal werken. Door te werken met integrerende thema’s, door problemen centraal te stellen, gebiedsgericht te werken en gemeenschappelijke kernwaarden en belangen te benoemen als ‘wenkend perspectief’, wordt integrerend werken bevorderd.

De eindevaluatie vindt u hier.

Meer informatie over de pilots vindt u hier.

Tijdens de praktijkbijeenkomst Aan de slag met de Omgevingswet, is een aantal goede voorbeelden van omgevingsvisies getoond. Een verslag van deze bijeenkomst, met bijbehorende presentaties, vindt u hier.

Eén omgevingsplan voor de gemeente

Onder de Omgevingswet moeten gemeenten één omgevingsplan opstellen voor de gehele gemeente. Dit integrale plan bevat de bestemmingsplannen, de beheersverordeningen en alle andere verordeningen voor de fysieke leefomgeving. Het omvat dus alle regels die gelden in een ontwikkelingsgebied en houdt rekening met alle sectoren van de fysieke leefomgeving. Daardoor ontstaat een samenhangend plan en kunnen belangen integraal worden afgewogen. Ongeveer 35 gemeenten werken al aan het opstellen van het omgevingsplan. Negen gemeenten zijn bezig met de voorbereidingen van een omgevingsplan voor het hele grondgebied: Breda, Bussum, Deventer, Meerssen, Oldenzaal, Stadskanaal, Soest, Veere en Venlo.

Integratie van de regelgeving kost tijd. Het is een complex proces vanwege de grote hoeveelheid te integreren regels en omdat een integrale blik een nieuwe manier van werken vraagt. Bussum en Soest hanteren beide aan andere manier van werken (zie Experimenteren met het omgevingsplan).

Ook is het nog niet duidelijk hoe een omgevingsplan eruit komt te zien. Voor Bussum (tegenwoordig onderdeel van Gooise Meren) is een prototype Omgevingsplan opgesteld (zie omgevingsplandemo.geonovum.nl/). Over de reikwijdte van het omgevingsplan en de vergunningstelsels maakte de VNG een factsheet.

Hulpmiddel: de Crisis- en herstelwet

Gemeenten kunnen nu al starten met een omgevingsplan door zich aan te melden als pilot. Hiermee wordt het mogelijk één omgevingsplan voor de hele gemeente op te stellen of voor een specifieke ontwikkellocatie. Gemeenten kunnen daardoor:

  1. milieumaatregelen, natuur, welstand etcetera in het integrale plan meenemen;
  2. verordeningen integraal opnemen;
  3. grondexploitaties gefaseerd opstellen. Hierdoor hoeft bij organische gebiedsontwikkeling niet direct een gedetailleerde grondexploitatie te worden geleverd;
  4. onderzoeken gefaseerd uitvoeren: eerst globaal en verder in het traject gedetailleerder.

Voorbeelden hiervan zijn opgenomen in de publicatie CHW – praktijkvoorbeelden 7e en 8e tranche.

Inmiddels is een aantal bestemmingsplannen met verbrede reikwijdte gepubliceerd, al dan niet in ontwerp, waarbij met een aantal mogelijkheden is geëxperimenteerd die onder de Omgevingswet mogelijk zullen zijn. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Almere, Oosterwold. In dit plan zijn de gewenste gebiedsontwikkelingen op hoofdlijnen beschreven, zonder dat vooraf al te gedetailleerde onderzoeken naar bijvoorbeeld de gevolgen voor milieu, archeologie, water en natuur zijn uitgevoerd (zie artikel 13 van de planregels in deze link)
  • Boekel, Buitengebied. In dit plan is gezocht naar meer mogelijkheden voor de verbrede reikwijdte, waarbij ook het aspect gezondheid is meegenomen. Daarnaast is de digitale toegankelijkheid vergroot. Het plan is te raadplegen via deze link. Meer achtergrondinformatie is hier te vinden.


Aan de slag met de Omgevingswet

Platform31 laat aan de hand van goede voorbeelden zien hoe u nu al kunt werken met de Omgevingswet. Zo raakt u geïnspireerd om nu al aan de slag te gaan met de Omgevingswet.

Lees meer