Contact

Susan van Klaveren

Susan van Klaveren

Projectleider

06 57 94 36 78

Mantelzorg & wonen

Richtlijn woonafstand mantelzorg

Gemeenten hebben in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) een regeling voor aanpassing van de woning van de zorgvrager. Gemeenten kunnen bij woningaanpassingen mantelzorg meewegen, vooral als de nabijheid van de mantelzorger van grote betekenis is. De zorgvrager hoeft dan niet te verhuizen. Sommige gemeenten – waaronder Amsterdam – doen dit al.

De aard van de zorgvraag en de woonafstand is van groot belang bij het bepalen of de mantelzorger recht heeft op voorrang op een huis in de nabije omgeving. In het door Mezzo opgestelde schema wordt een relatie gelegd tussen de zorgvraag en de afstand waarvan verondersteld wordt dat de zorgverlener die redelijkerwijs moet kunnen afleggen.

Matrix woonafstand mantelzorg/context van de zorgvraag

De onderstaande tabel is ontwikkeld door Mezzo wat reëel en haalbaar voor zorgvraag en ondersteuning in relatie van nabijheid tot de mantelzorger om thuis te wonen.

  • Reisafstand tot 5 km te overbruggen bij 1 keer per dag hulpverlening
- Indien nachtelijke hulp nodig is, is tot 1 km een redelijke afstand
  • Bij voortdurende zorgvraag kan zorgvrager feitelijk niet alleen wonen

  • Bij grotere afstand kan verhuizen de meest adequate oplossing zijn
Bron: Mezzo Woonbeleid en mantelzorg, 2009

(Bron: Mezzo, Woonbeleid en mantelzorg, 2009)

Daarnaast komt Mezzo met een aantal adviezen, op basis van enquêtes onder mantelzorgers over verschillende thema’s:

  • Maak een het krijgen van mantelzorgverklaring eenvoudiger en eenduidiger, een standaard kan een oplossing. Lees verder.
  • Preventie: speel in om in te spelen preventieve maatregelen waarbij je inspeelt op toekomstige mantelzorg ondersteuning.
  • Woonwensen van Mantelzorgers
  • Om in aanmerking te komen voor bepaalde voorzieningen of bepaalde voorzieningen te mogen gebruiken gelden er vaak wetten en regels. Soms op gemeentelijk niveau, andere op landelijk niveau. Mezzo heeft in een panel rondom wonen gevraagd wat zij last hadden van bepaalde regels en wetten: 54% zegt geen belemmerende wet- en regelgeving te hebben ervaren, 46% wel. Een aantal heeft urgentieverklaring voor een huurwoning (5%) en Toestemming voor een mantelzorgwoning (2%)

Overzicht van woonoplossingen voor mantelzorg

Woonoplossingen voor mantelzorg

Voorbeelden mantelzorgverklaring of urgentieverklaring:

Gemeente Druten: Verklaring sociaal team – gemeente Druten
Bijzondere woningtoewijzing bij mantelzorg


Stap 1 – Verklaring Sociaal Team


U vraagt een schriftelijke verklaring van het Sociaal Team Druten. In deze verklaring wordt bevestigt dat
a. er sprake is van een ondersteuningsvraag
b. er sprake is van een mantelzorgrelatie
c. de mantelzorger minimaal 10 uur in de week besteedt aan het bieden van mantelzorg aan de andere indiener;
d. er sprake is van een langdurige ondersteuningsvraag, waarbij de verwachting bestaat dat de mantelzorgrelatie gedurende minimaal een jaar na de verklaring in stand blijft.”

Gemeente Rotterdam


“De urgentie kan aangevraagd worden door zowel huishoudens van binnen als buiten de regio Rotterdam. Om in aanmerking te komen voor een mantelzorgurgentie zult u samen met de hulpverlener bijvoorbeeld een WMO-adviseur of een adviseur bij de GGD een urgentieaanvraag in moeten dienen bij de SUWR, de instantie die in Rotterdam alle urgentieaanvragen behandeld.

Hoe wordt beoordeeld of u in aanmerking komt?


  • er moet sprake zijn van een ‘dringende behoefte’ om dichterbij te wonen;

  • de mantelzorgontvanger moet duurzaam afhankelijk zijn van de mantelzorgverlener.”

Woningsplitsing of inwoning

Om mantelzorg te verlenen en samen te wonen hanteren gemeenten verschillende overwegingen om splitsing of inwoning wel of niet toe te staan. Het woningsplitsing van een huis – kadastraal en met een eigen huisnummer – vergroot het aantal woningen in een gemeente. Het inwonen- van bijvoorbeeld één van de ouders – in één huis heeft invloed op belastingen en toeslagen

Provinciaal kader – landelijk gebied en krimpregio’s

De provincie bepaalt hoeveel woningen er binnen een gemeente gebouwd mogen worden: dit is de planologische ruimte of het woningcontingent. Door het splitsen van de woning, komt er een woning bij. Gemeenten in krimpregio’s hebben niet altijd de ruimte om in te stemmen met woningsplitsing. De Achterhoekse gemeenten bijvoorbeeld hebben een gezamenlijke regionale woonvisie waarin is bepaald dat een gemeente gebonden is aan een maximale woningvoorraad. Gezien de demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en ‘ontgroening’ van de Achterhoek, zijn deze woningaantallen vaak beperkt. Een gemeente is vrij kieskeurig als het gaat om het toekennen van ‘nieuwe’ woningen.

Dubbele bewoning

De oorsprong van dubbele bewoning komt vanuit de vraag om inwoning in woningen in het buitengebied. De aanleiding is veelal mantelzorg of bedrijfsovername door kinderen, waarbij de ouders bij het bedrijf betrokken blijven. ‘Dubbele bewoning’ moet opgenomen zijn in het bestemmingsplan.

Inwoning

Er is ook de mogelijkheid van inwoning voor het geven van zorg aan naasten. Er is geen officiële splitsing nodig en de woningvoorraad blijft gelijk. Inwoning betekent wel dat er een gezamenlijke huishouding wordt gevoerd. Dit heeft gevolgen voor een uitkering, Wmo-indicatie en toeslagen, zoals de huurtoeslag.

Kosten delen

Mensen die gezamenlijk in een huis wonen, hebben de gezamenlijke kosten van de huishouding. Hierdoor zijn de kosten per persoon lager, dan wanneer deze persoon alleen zou wonen. De kostendelersnorm gaat er vanuit dat de hoogte van de uitkering wordt aangepast als een uitkeringsgerechtigde met meerdere mensen een woning deelt. De uitkeringsgerechtigde krijgt dan te maken met de ‘kostendelersnorm’: naar mate meer mensen in een huis wonen, ontvangt iedere afzonderlijke uitkeringsgerechtigde een lagere uitkering omdat meer mensen de kosten delen. Als een van hen werk vindt en deze persoon niet gehuwd is of een gezamenlijk huishouden voeren, wordt het inkomen hieruit niet verrekend met de overige uitkeringen in het huishouden, omdat werk moet lonen. De kostendelersnorm gaat behalve in de bijstand, ook gelden in de AOW, Anw, IOAW, IOAZ en Toeslagenwet. Het wetsvoorstel wordt vanaf 1 juli 2014 in een aantal stappen ingevoerd.

Mantelzorgwoning met eigen huisnummer

De overheid stimuleert mantelzorg en mantelzorgwoningen en gemeenten gaan er soepel mee om. Voor het aanvragen van een apart huisnummer hoeft niet altijd kadastraal iets te veranderen.
De regels voor de bouw van een mantelzorgwoning
zijn eenvoudig. Vergelijkbaar met die van een garage of tuinhuis. Daarvoor is ook geen vergunning nodig. Houdt de mantelzorg op, dan mag het bouwwerk niet langer gebruikt worden als woning.

Splitsing van de woning: extra belasting

Een formele woning scheiding betekent een dubbele WOZ-vaststelling en daarmee WOZ-belasting, aparte riooltoeslag en afvalstoffenheffing. Als direct gevolg van de woningsplitsing, komt de WOZ-waarde van de mantelzorgwoning in Box 3 van de huiseigenaar, waarover (boven de vrijstelling) ook nog belasting dient te worden betaald.

Gevolgen voor toeslagen

De keuze voor het al dan niet kadastraal scheiden van de mantelzorgwoning heeft verschillende financiële implicaties. Denk aan de mogelijkheid van huurtoeslag voor zowel de ouder(s) als de kinderen. De hoogte van de huurtoeslag is afhankelijk van het inkomen van de huurder, diens partner en de medebewoner. Bij de toekenning van zorgtoeslag is dit doorgaans niet zo relevant, omdat ouders en meerderjarige kinderen in de regel geen fiscaalpartnerschap vormen. Tenslotte kan het voeren van een gezamenlijk huishouden ook van invloed zijn op voorzieningen vanuit de Wmo. In veel gevallen wordt de vergunning voor een mantelzorgwoning slechts verleend voor de duur van de mantelzorgrelatie, nadien dient de aanpassing dan weer te worden omgezet.

Zorgplaats

Een zorgplaats is een woonruimte met zorg, zonder eigen adres, die deel uitmaakt van een wooneenheid in een gebouw met één adres. Een zorgplaats heeft geen eigen keuken; om te kunnen koken is er een gemeenschappelijke kookvoorziening. Volgens de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) is een zorgplaats een onzelfstandig verblijfsobject. Deze definitie is van belang omdat in het Regionaal woningbouwprogramma afspraken staan over het aantal nieuwbouwwoningen. In de praktijk is het onderscheid tussen een woning en zorgplaats niet altijd eenvoudig te maken. Een (zorg-)woning telt mee als woning in het Regionaal woningbouwprogramma; een zorgplaats niet.

Mantelzorg
Voorkant Mantelzorg en wonen
Download kennisdossier Mantelzorg en wonen (Pdf, 1,5 Mb)