Contact

Annette Duivenvoorden

Annette Duivenvoorden

Projectleider

06 35 11 58 12

Strategie mantelzorg

Een mantelzorgvriendelijke gemeente

Het samenkomen van het mantelzorg- en woonbeleid is nog niet vanzelfsprekend. Het beleidsthema is in de gemeentelijke organisatie versnipperd belegd: in verschillende beleidsdomeinen en onder bestuurlijke verantwoordelijkheid. Oplossingen om zelfredzaamheid langer mogelijk te maken zijn veelal te vinden op de terreinen waar het woon- en Wmo-domein elkaar raken. Een ruimere context van mantelzorgondersteuning leidt tot een grotere doelmatigheid. Om mantelzorgers te kunnen ondersteunen, moeten gemeenten in beeld brengen wat deze verbinding oplevert en waar de winst zit voor de mantelzorgers.

Platform31 organiseerde een expertmeeting waarin de werkgroep Wmo en de G32-werkgroep wonen en zorg spraken over beleidsontwikkeling voor wonen en mantelzorg. De volgende aanbevelingen zijn opgesteld:

  • Formuleer een ambitie, een strategie en een passende aanpak: flexibel of met gerichte maatregelen.
  • Werk aan randvoorwaarden zoals een woonservicezone, kwantiteit woningen, samenwoonvormen en urgentieverklaringen. Neem deze randvoorwaarden op in de woonvisie.
  • Organiseer rondetafelgesprekken met mantelzorgers over hun situatie. Maak inzichtelijk wat zij nodig hebben en waar hun vragen liggen binnen het woondomein.
  • Ga in gesprek met stakeholders en intermediairs en verken hoe zij inspelen op vraagstukken en werken aan bewustwording.
  • Organiseer met regelmaat een stafoverleg met portefeuillehouder(s) wonen en zorg.
  • Stel een trekker aan die de domeinen wonen en Wmo verbindt.

Mantelzorgproof

De Wmo geeft gemeenten een formele rol bij het versterken van de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen, het activeren van informele zorg en het ondersteunen van mantelzorgers. Het wonen in nabijheid is een belangrijke voorwaarde. Een gemeente creëert hiervoor randvoorwaarden: van een urgentieverklaring tot financiële compensatie voor parkeerkosten en van het plaatsen van een mantelzorgunit tot het inrichten van een woonservicezone. In een expertbijeenkomst verkende het G32-stedennetwerk de mogelijkheden tot samenhang van het woon- en mantelzorgbeleid:

Doel: zelfredzaamheid ondersteunen


Het is voor gemeenten van belang om stil te staan bij het uiteindelijke doel. Het besef om in te zetten op preventie (en daarmee kwetsbaarheid beperken en hogere kosten voorkomen) is de aanleiding om samenhang van de beleidsdomeinen op dit thema uit te diepen. Nu steeds meer kwetsbare groepen langer thuis wonen, wordt de last voor mantelzorgers zwaarder. De urgentie om overbelasting te voorkomen is er. De vraag is hoe een gemeente hierop kan inspelen. Een gemeente kan de focus leggen op de ondersteuning en facilitering van burgers en stakeholders. Daarnaast kan een gemeente belemmerende (fiscale) regels wegnemen.

Strategie: faciliteren


De gemeente kan een faciliterende rol spelen bij de ondersteuning van mantelzorgers. Dit doet zij onder meer door:
  • Een steunpunt mantelzorg op te zetten;

  • Informatie en voorlichting te bieden via intermediairs (steunpunt, respijtzorg, cursusaanbod);
  • De wensen van mantelzorgers te verkennen;

  • Woonservicegebieden in te richten;

  • Nieuwe informele netwerken te stimuleren;

  • Belemmerende regels in het woondomein weg te nemen.



Aanpak


Bij de ondersteuning van mantelzorgers is het van belang dat gemeenten vooraf een aanpak ontwikkelen. Maak inzichtelijk wat je als gemeente doet en kunt doen. Wat levert het op en welke zaken kunnen voor de mantelzorger eenvoudiger? Bepaal welke aanpak het beste aansluit bij de opgave: een flexibele aanpak met veel ruimte of een aanpak met gerichte maatregelen. 



Ken de mantelzorger


Om de behoeften van mantelzorgers in kaart te brengen, is het van belang dat de gemeente nauw contact onderhoudt met haar mantelzorgers. Wat hebben ze nodig aan respijtzorg? Hebben ze ondersteuning nodig bij regeldingen of thuiszorgzaken? Is er dagbesteding nodig of spelen er vragen over wonen of de woonomgeving? Breng in beeld wat de mantelzorgers helpt om overbelasting te voorkomen. Gaat het om een helder aanbod van respijtzorg of is een mantelzorgmakelaar nodig? Zorg vervolgens dat de ondersteuning aansluit op hun vragen. 



Persona’s


Een werkwijze met persona’s – zogenaamde archetypes – kan scherpere oplossingen bieden voor beleidsontwikkelingstrajecten. Een persona is gebaseerd op feitelijke informatie en kennis opgebouwd uit belangrijke kenmerken van een bepaalde groep. Een persona helpt een gemeente om de doelgroep beter te begrijpen en uiteindelijk de diensten daarop te laten aansluiten. De gemeente Dordrecht past deze werkwijze toe. Zie hiervoor: Ik ben Joanna, mantelzorger in Dordrecht (pdf). 



Huisarts en sociaal team

Door sociale netwerken te versterken en te werken met concepten als een gebiedsgerichte integrale aanpak of een woonzorgzone draagt een gemeente bij aan de ondersteuning van mantelzorgers. Nauw contact met partijen in het veld (zoals huisartsen en het sociaal team) levert kennis op om adequaat te adviseren en te informeren, ook richting intermediairs.

Mantelzorg