flat en stoeltje van wip

Contact

Anne-Marie Rijssenbeek

Anne-Marie Rijssenbeek

Senior projectleider

06 57 94 37 65

Burgerwachten als een uiting van maatschappelijke bezorgdheid

De perceptie van sociale onveiligheid kan maatschappelijke bezorgdheid oproepen: de maatschappelijke emoties lopen dan zo hoog op dat mensen actie ondernemen om zichzelf en hun dierbaren te beschermen.

In deze bijdrage focussen we op het fenomeen buurtpreventie dat loopt van alarmering tot buurtwachten.

Maatschappelijke bezorgdheid laat mensen niet langer vertrouwen op de overheid

In veel buurten in Nederland is door de overheid georganiseerde buurtpreventie al jaren een middel dat ingezet wordt voor signalering en preventie. De bekende bordjes met de tekst ‘Attentie Buurtpreventie’ geven aan welke buurten hieraan meewerken.

De laatste jaren zien we echter steeds meer buurtpreventie initiatieven die vanuit de samenleving zelf worden georganiseerd.

Veel voorkomend zijn initiatieven die gericht zijn op het alerteren van de buurt. In Whatsapp-groepen met buurtgenoten of op Facebookpagina’s geeft men bijvoorbeeld onderling door wanneer er verdachte situaties gesignaleerd worden. Een good practice voor de politie is om aansluiting van wijkagenten op dergelijke alerteringsinitiatieven te bewerkstelligen.

Verdergaand is de oprichting van buurtwachten; groepen burgers die actief op straat surveilleren. Zo waren burgers uit de Apeldoornse wijk De Maten de brandstichtingen op hun auto’s beu: zij richtten een buurtwacht op die ging surveilleren om het probleem aan te pakken. In heel Nederland zijn naar schatting meer dan 100 van dergelijke buurtwachten actief onder namen als Schoolwachten, Jongerenpreventieteams en Buurtouders. Soms zijn het gemeenten die zelf actief hun inwoners oproepen dergelijke buurtwachten te starten maar in de grote meerderheid zijn het de inwoners die dat zelf doen.

In een andere bijdrage in dit dossier is beschreven hoe de komst van vluchtelingen in sommige gemeenten zorgde voor meer of versterking van bestaande initiatieven voor buurtwachten; groepen burgers die actief op straat surveilleren. Een voorbeeld is een groep burgers in Ter Apel die zich verenigde in een Burger Preventie Team om in hun buurt verdachte situaties te kunnen melden. Een veel verdergaand voorbeeld is de burgerwacht ‘Soldiers of Odin’, die zich richt op het verrichten van ‘burgerarresten’ van criminele asielzoekers.

De grijze randen rondom spontane buurtwachten

Buurtpreventie is niet altijd zonder risico, stelt onder andere onderzoeker Lub. Burgers gaan in hun enthousiasme soms te veel af op ongefundeerde aanwijzingen of geruchten. Ook een disproportionele focus op specifieke bevolkingsgroepen is een valkuil voor dergelijke buurtpreventie-initiatieven. Andere waarden zoals privacy kunnen daardoor in gevaar komen, stelt Lub.

Conclusie

Maatschappelijke bezorgdheid over sociale onveiligheid kan leiden tot initiatieven op het terrein van buurtpreventie. Dergelijke initiatieven hebben veelal positieve gevolgen. Observaties van burgers en oplettendheid kunnen de politie helpen om zaken in beeld te krijgen. Daarnaast kunnen initiatieven zoals buurtwachten bijdragen aan de perceptie van meer veiligheid onder burgers. Er is echter een grens tussen burgerinitiatieven die bijdragen aan veiligheidsperceptie en burgerinitiatieven die de taken van de politie willen overnemen en ‘eigen rechter’ gaan spelen.

Bronnen

  • AD (2016). Burgerwacht Soldiers of Odin jaagt op criminele asielzoekers. www.ad.nl.
  • Land, van der, V. (2013), Burgers voor/tegen burgers: buurtwachten in Nederland en hun verbindingen met bewoners, politie en gemeente, Tijdschrift voor Veiligheid, vol. 12, nr. 2.
  • Lub, V. (2016). De burger op wacht, het fenomeen ‘buurtpreventie’ onderzocht. Studie voor de Kenniswerkplaats Leefbare Wijken.
  • NOS (2016). Ter Apeler burgerwacht moet sfeer in het dorp goed houden. www.nos.nl.
  • RTV Noord (2016) Burgerwacht Ter Apel is boos: ‘COA, schaam je!’ www.rtvnoord.nl.
Mensen op de markt