Betrokken partijen en bewoners

Welke partijen zijn betrokken? *

De transitie naar aardgasvrije wijken raakt de hele samenleving en dus een groot aantal betrokken partijen. Een overzichtelijke indeling van de belangrijkste partijen is te maken door de driedeling gebruikers van aardgas, leveranciers rond het aardgassysteem en overheid.

De kant van de gebruiker

  • Bewoners
  • Burgercollectieven
  • Bedrijven
  • Gebouweigenaren
  • Woningcorporaties
    Aedes biedt woningcorporaties met de routekaart CO2-neutraal 2050 inzicht in de eigen langetermijnstrategie op weg naar CO2-neutrale woningen. Corporaties hebben afgesproken dat hun woningvoorraad in 2021 op gemiddeld label B zit en dat in 2050 alle woningen CO2-neutraal zijn. In 2018 komen corporaties met een eigen plan van aanpak met als doel het realiseren van die CO2-neutraliteit in 2050. De routekaart geeft hierbij een handvat en is een manier om het gesprek aan te gaan met bijvoorbeeld de gemeente.

De kant van de leverancier

  • Netbeheerder
  • Energieleverancier
  • Andere partijen met activiteiten in de ondergrond (drinkwater, riool, elektriciteit, telefonie en internet)

De kant van de overheid

  • Gemeenten
    De website van het programma Energie van de VNG is de ingang naar programma’s rond onder andere huurwoningen, koopwoningen, bedrijven en scholen.
  • Provincies
  • Regio’s
    In het regeerakkoord van Rutte III is afgesproken dat gemeenten, provincies, waterschappen en netbeheerders per regio een plan voor verduurzaming van de gebouwde omgeving maken. Zo moeten ze samen komen tot een programmatische aanpak met een optimale mix van energiebesparing, duurzame warmte en duurzame opwekking. Hier ligt een rol voor regio’s. In de Green Deal Regionale Energiestrategie hebben bovengenoemde partijen in vijf regio’s in 2017 een regionale energiestrategie opgesteld. Uit de vijf pilots is onder andere gebleken dat het belangrijk is om inwoners en bedrijven daarbij te betrekken, op zowel strategisch als projectniveau. Dit versterkt het draagvlak en de acceptatie.
  • Waterschappen
  • Rijksoverheid

Verantwoordelijkheden en rollen

In het energielandschap lagen tot voor kort de rollen en verantwoordelijkheden van al deze partijen grotendeels vast. De overheid heeft een bestuurlijke verantwoordelijkheid om te zorgen dat elke woning kan worden verwarmd. Dat is onder andere geregeld in de Gaswet, die gasnetbeheerders verplicht om woningen in de bebouwde kom aan te sluiten op het aardgasnet (aansluitplicht). Voor nieuwbouwwijken wordt de aansluitplicht per 2018 vervangen door een warmterecht. Gemeenten kunnen dan een gebied aanwijzen waar geen gastransportnet wordt aangelegd, als er een warmtenet of een andere warmtevoorziening is voorzien. Uiteindelijk wil het kabinet voor alle gebouwen de aansluitplicht vervangen door een warmterecht. Een termijn is daarvoor nu nog niet bekend.

Deze en andere nationale en lokale wet- en regelgeving is in kaart gebracht in het Kader voor afwegingsprocessen (pdf), dat is opgesteld door de Warmtetafel (een van de zes versnellingstafels waar overheden en marktpartijen zich buigen over de opgaven rond duurzame warmte.)

Door de energietransitie kunnen bestaande rollen en verantwoordelijkheden veranderen. Op de markt voor stroom is dat nu al goed zichtbaar. De grote energiebedrijven zijn al lang niet meer de enige leveranciers van energie. In de afgelopen jaren zijn, vooral rond wind- en zonne-energie, honderden energiecoöperaties opgericht, door inwoners, (agrarische) ondernemers en investeerders. HierOpgewekt houdt die ontwikkeling bij in de Lokale Energiemonitor. Ook rond warmtelevering zal het speelveld veranderen, doordat gebruikers andere vormen van warmte gaan afnemen. Wijken en gemeenten die nu al bezig zijn met de aanleg van nieuwe (individuele of collectieve) systemen, buigen zich over vragen als: wie wordt eigenaar van een warmtenet of warmtepomp? Wie is verantwoordelijk voor het onderhoud? Hoe om te gaan met bewoners die niet willen of kunnen aansluiten?

Hoe rollen en verantwoordelijkheden zich ontwikkelen en er in 2030 of 2050 uitzien, is nog niet te voorspellen. Het is onderwerp van onderzoek in diverse projecten, ook bij Platform31 , zoals het Onderzoek Governance energietransitie en de Community of Practice aardgasvrije wijken.

* Het kennisdossier is in ontwikkeling. Bij een aantal bullets van de betrokken partijen ontbreekt nu nog een toelichting. De redactie zal die binnnenkort aanvullen.