Social return on investment

Social return on investment (SROI) is een instrument voor opdrachtgevers (met name gemeenten) om sociale doelstellingen te realiseren bij aanbestedingen en bij het verlenen van subsidies en vergunningen. Daarbij gaat het vooral om het creëren van extra werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In toenemende mate passen gemeenten SROI ook actief toe. Gemeenten zien in Social return een belangrijk arbeidsmarktinstrument dat als hefboom ingezet kan worden om sociaal ondernemen te stimuleren, om zo meer personen met een afstand tot de arbeidsmarkt duurzaam naar werk toe te leiden.

Het is echter niet eenvoudig om SROI op een goede manier vorm te geven. SROI wordt gezien als een van de instrumenten om arbeidsparticipatie te vergroten, naast de Participatiewet en de uitvoering van het sociaal akkoord. Deze instrumenten worden echter niet altijd integraal ingezet door de gemeente. Hierdoor ervaren werkgevers door SROI een stapeling van sociale verplichtingen. Een ander risico van de inzet van SROI is verdringing. Het is niet de bedoeling dat een werkgever personeel moet ontslaan om mensen uit het bestand van de gemeente aan te nemen om zo aan de SROI-eis te voldoen. Ook word geconstateerd dat de inzet van SROI vaak enkel gericht is op de partij die de opdracht gegund heeft gekregen en enkel plaats vindt binnen de duur van de opdracht. Op deze manier worden werkgevers niet gestimuleerd om op een duurzame manier aan de slag te gaan met SROI. Ten slotte hebben veel werkgevers, gezien zij regionaal opereren, behoefte aan meer gelijke spelregels en uniformiteit tussen gemeenten.

Voor gemeenten staan daarom de volgende vraagstukken centraal: hoe zorgen gemeenten en regio’s voor meer gelijke spelregels en een uniforme taal in SROI, hoe voorkom je verdringing en kom je tot afspraken met werkgevers die leiden tot duurzame uitstroom van mensen uit doelgroep, hoe zorg je voor goede regionale samenwerking met andere gemeenten en bedrijven zonder al te veel tijd kwijt te zijn met de organisatie, en hoe stimuleer je andere (overheids)organisatie in de regio om ook aan de slag te gaan met SROI.

Praktijkvoorbeeld: Daar werken we aan

In de regio Zwolle zijn gemeenten in maart 2016 gestart met een pilot om tot een regionaal SROI-beleid te komen. De opdracht van de pilot was: benut het potentieel aan SROI uit het gemeentelijke en provinciaal inkoopvolume voor sociaal-maatschappelijk rendement. In deze pilot zijn gemeenten uit de regio Zwolle gestart met het werken volgens een uniforme werkwijze. Daarbij hebben ze zo veel mogelijk gebruik gemaakt van bewezen methodieken (bouwblokken). Twee kwartiermakers vormen het expertisecentrum voor de regio. De aanpak van de regio Zwolle sluit aan bij de uitgangspunten van de Werkkamer. De ervaringen met de samenwerking zijn positief. In het vervolg van de pilot gaat de regio ook het inkoopvolume van (semi)publieke organisaties zoals waterschap en provincie betrekken. SROI moet als vliegwiel voor sociale inclusie gezien worden. Voor meer informatie over de samenwerking in de Regio Zwolle kijk dan op Daarwerkenweaan.nl.

Must reads

  • Perspectief op social return
    Dit boekje van De Normaalste Zaak, InterPactum en MVO-Nederland is gebaseerd op een conferentie Perspectief op social return waar werkgevers en gemeenten met elkaar in gesprek gingen. Dit boekje bevat in vogelvlucht de vragen en opbrengsten uit deze inspirerende dialoog, bouwstenen naar social return 3.0, tips voor werkgevers en gemeenten en een wegwijzer om zelf een dialoogsessie met stakeholders te organiseren.
  • Inventarisatie Social Return bij gemeenten
    Deze TNO-studie geeft inzicht in de huidige invulling van social return door gemeenten in Nederland. Het gaat om vragen als hoe vaak gemeenten social return toepassen, in welke vorm, welke doelgroepen ze inzetten en wat de resultaten zijn. Dit onderzoek is een inventarisatie van de werkwijzen en ervaringen in de praktijk.
  • Social return en verdringing
    Deze TNO-verkenning kijkt naar het onderwerp “verdringing op de arbeidsmarkt” als gevolg van social return bij gemeentelijke aanbestedingen. TNO concludeert dat verdringing voorkomt. Vooral het mkb heeft last van verdringing door social return. Ook lijkt het meer voor te komen in sectoren zoals de bouw, infrastructuur en de zorg.