De basis van de arbeidsmarkt

Het SCP beschouwt mensen met een laag opleidingsniveau in lage arbeidsmarktposities als de basis van de arbeidsmarkt – ook wel bekend als de onderkant van de arbeidsmarkt. Maar het gaat ook om langdurig werklozen, veelal met geestelijke of lichamelijke beperkingen. De problemen van mensen die zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt bevinden zijn complex. Naast laag betaald en onzeker werk hebben deze mensen vaak te maken met problemen in hun thuissituatie, het op orde houden van de financiën of hun gezondheid. Hierdoor komt de gemeente regelmatig met deze groep in aanraking voor hulp op allerlei leefgebieden.

Technologische ontwikkelingen en de toenemende complexiteit van veel beroepen zorgen ervoor dat de werkgelegenheid en lonen aan de onderkant van de arbeidsmarkt in toenemende mate onder druk staan. Onder de groep laagopgeleiden is de werkloosheid het hoogst. Daarnaast neemt de loonongelijkheid tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden toe. Laagopgeleiden zijn ook steeds meer afhankelijk van tijdelijk en/of parttime werk. Met als gevolg een steeds kwetsbaardere groep met een onzekere inkomenspositie. Hier ligt een uitdaging voor de overheid om deze gezinnen nu en in de toekomst de kansen te blijven geven om hun leefsituatie en maatschappelijk positie te verbeteren.

Voor gemeenten staan daarbij de volgende vraagstukken centraal: hoe kan de werkgelegenheid voor de onderkant van de arbeidsmarkt gestimuleerd worden, wat zijn effectieve methoden om mensen vanuit de uitkering aan het werk te krijgen, welke rol speelt scholing bij de activering van de groep aan de onderkant van de arbeidsmarkt? En ten slotte: wat is effect van problemen op andere levensdomeinen voor de weg naar duurzaam werk en hoe kan hiermee omgegaan worden?

Praktijkvoorbeeld: De kweekvijver medewerker logistiek

De gemeente Oss heeft samen met ROC de Leijgraaf het project ‘kweekvijver medewerker logistiek’ opgezet om werkzoekenden te begeleiden bij het vinden van een baan in een kansrijke sector. Gemeente Oss verwacht een tekort aan personeel in de logistieke sector in de regio. Ook weet de gemeente dat werkgevers in deze sector de behoefte hebben aan geschoold personeel. Het project richt zich op mensen met een bijstandsuitkering en kwetsbare jongeren zonder startkwalificatie. De opleiding bestaat uit een voortraject van zes weken waarin er aandacht is voor basisvaardigheden zoals het opstellen van een CV en taalvaardigheid. Aan dit voortraject zit een advies gekoppeld. Na een positief advies kunnen de deelnemers starten met een eenjarige BOL-opleiding, entreeniveau 1-2 logistiek. De opleiding bestaat uit drie dagen per week opleiding en twee dagen stage. De kosten voor dit project zijn relatief beperkt doordat de opleiding vanuit het ROC bekostigd wordt door het Ministerie van OCW. Tot de kosten voor de gemeenten behoren de begeleiding van de deelnemers en het contact met de stagebedrijven en andere samenwerkingspartners. De ervaringen met het project zijn erg positief, de kweekvijver wordt nu ook opgeschaald naar regionaal niveau. Voor meer praktijkvoorbeelden over projecten gericht op het bevorderen van uitstroom uit de bijstand lees dan de publicatie Creatief uit de bijstand, voorbeelden uit de praktijk.

Dit praktijkvoorbeeld is afkomstig uit de publicatie ‘Creatief uit de bijstand, voorbeelden uit de praktijk’ van Platform31 geschreven door Ruud Dorenbos en Kevin Noels (Hiemstra & De Vries).

Must reads

  • De onderkant van de arbeidsmarkt in 2025
    ‘Ruim twee miljoen werkenden en werkzoekenden in Nederland hebben een laag opleidingsniveau. Een flink deel van hen heeft het moeilijk op de arbeidsmarkt. In dit rapport laten het CPB en het SCP zien hoe de positie van laagopgeleiden de afgelopen jaren veranderde. Ook gaat het rapport in op de vraag of de achterstand van laagopgeleiden ten opzichte van middelbaar en hoogopgeleiden groeit.’
  • Perspectief op de onderkant van de arbeidsmarkt
    ‘In dit essay gaat het SCP in op de toekomstige positie van laagopgeleiden. Het SCP concludeert dat laagopgeleiden niet alleen baanvaardigheden ontberen. Ook discriminatie op de arbeidsmarkt, het ontbreken van een netwerk, problemen in de thuissituatie en een slechte gezondheid hebben een negatieve invloed op hun arbeidsmarktperspectieven. Scholingsbeleid is nodig, maar niet voldoende om de toekomstige arbeidsmarktpositie van laagopgeleiden zeker te stellen.’
  • Sociale infrastructuur kwetsbare groepen binnen de Participatiewet
    ‘Nederland staat voor een grote opgave op het gebied van de onderkant van de arbeidsmarkt. Twee voorbeelden daarvan zijn 1. het tot stand brengen van 125.000 banen voor mensen met een arbeidsbeperking (garantiebanen) en 2. het realiseren van 30.000 nieuwe arbeidsplaatsen in het kader van de voorziening beschut werk. Deze SER-verkenning kijkt naar de sociale infrastructuur voor kwetsbare groepen binnen de Participatiewet.’
  • UWV Arbeidsmarktanalyse 2017
    ‘De UWV Arbeidsmarktanalyse 2017 laat zien dat er onvoldoende (betaalde) banen bijkomen. Eisen die aan werknemers worden gesteld stijgen en er is sprake van ‘baanpolarisatie’. Het rapport doet suggesties om de arbeidsmarktpositie van werkzoekenden te verbeteren, mede door verdwenen werkgelegenheid (vrijwilligerswerk) weer om te bouwen naar betaalde arbeid en uitkeringsgelden in te zetten om werkgelegenheid te creëren.’