Geen Franse wijkagent

Een aantal jaar geleden, ik woonde voor onderzoek in een noordelijke ‘banlieue’ van Parijs. Ik was op weg naar huis, in een van de hoge flatgebouwen waaruit de wijk is opgebouwd. Maar de weg werd versperd door een dikke rij bars kijkende mannen in uniform, met gele stroomschokgeweren. De jongeren uit de wijk stonden tegenover deze politiemannen opgesteld, met uitdagende gezichten. Dit was helaas geen ongewoon tafereel in de noordelijke ‘banlieues’, of beter: ‘cités’, de sociale woningbouwcomplexen aan de randen van de stad.

In vergelijking met Nederland beslaat de sociale woningbouw in Frankrijk een kleiner deel van de woningvoorraad en is dus enkel toegewezen aan de sociaaleconomisch zwakkeren van de maatschappij. De sociaaleconomische problematiek is er groot, met hoge werkeloosheidscijfers en veel jongeren in deze wijk die hun geld verdienen met dealen. Met de sociale, economische én ruimtelijke gedepriveerde status van deze wijken wordt een belangrijke breuklijn in de Franse maatschappij zichtbaar: het is de ‘banlieues’ versus het centrum, en breder de héle Franse maatschappij.

Bij deze spanningen speelt de politie een speciale rol. Zij is vaak de enige zichtbare representant van de overheid in de wijken. En zij regeert met harde en repressieve hand, gelijk aan de Franse overheid. Met de toegenomen terreurdreiging bezoeken Franse delegaties met grote interesse de Nederlandse wijken, om onder andere te kijken hoe de Nederlandse politie met ‘community policing’ – oftewel de wijkagent – tot de haarvaten van de wijken probeert door te dringen. Om te concluderen dat het nog een lange weg te gaan is. In de Franse situatie ontbreken simpelweg de ingangen én de politiecultuur. Nee, het cement in de Franse wijken is niet de wijkagent. Die bestaat er namelijk niet. Het cement in deze wijken bestaat uit de jongeren zelf. Want binnen deze wijken vormen de jongeren een hechte groep, over etnische en religieuze verschillen heen. Zij staan namelijk samen sterk, tégen de Franse politie en een overheid die hen links zou laten liggen. Het is een warme, maar vaak uitzichtloze cocon.