De winkelstraat in perspectief

De leegstaande winkelstraten van nu, waren een paar decennia geleden nog volop in bloei. Kennis over de rise & fall van die winkelstraten opent nieuwe perspectieven en oplossingen, zo blijkt in het experiment Aangename aanloopstraten van Platform31. Vanaf de jaren ’80 breidde het winkelareaal zich in rap tempo uit. Oude panden werden doorgebroken om grotere winkels te maken en in de aanloopstraten werden woonhuizen getransformeerd tot winkels of horecagelegenheid. Voor die tijd zagen – vooral de aanloopstraten – er heel anders uit. Ambachtslieden, handelaren, kruideniers en volkscafé’s zorgden voor een bedrijvig straatbeeld. Soms was de aanloopstraat van nu de hoofdstraat van vroeger. Zoals in Zaandam, waar de Westzijde – nu een straat met veel leegstand – de ‘fluwelen’ Westzijde werd genoemd en waarlangs alle belangrijke fabrieken en winkels waren gevestigd. Er staan nog veel mooie oude panden, maar het zicht erop wordt geblokkeerd door een rommelig straatbeeld of door grote reclameborden.

Ambtenaren en bestuurders, ondernemers en eigenaren tobben over de huidige (groeiende) winkelleegstand en zoeken voornamelijk naar retailoplossingen, zoals lagere huurprijzen, aantrekken van winkelketens of gratis parkeren. Dat de straat een hele ontwikkeling heeft doorgemaakt wordt vaak vergeten. Men kijkt naar het hier en nu en ziet vooral een probleem. En dat doet de straat geen recht. Want de ontwikkelingsgeschiedenis geeft identiteit en onderscheidend vermogen. En is dat nou niet juist waar we allemaal naar op zoek zijn?

westzijde-zaandam
Westzijde Zaandam: ‘fluwelen’ historie en identiteit, verscholen achter winkelfronten.

In de workshop ‘biografie van de winkelstraat’, in samenwerking met stedenbouwkundig bureau Mdbs en in het kader van het experiment Aangename aanloopstraten, gaat elke deelnemende gemeente met haar stakeholders aan de slag met de historische en ruimtelijke analyse van de straat. ‘Met de kaart op tafel’ komen zij samen tot nieuwe ideeën voor – kleine en grote – ingrepen aan winkelpuien, reclameborden of in de openbare ruimte om de straat weer aangenaam te maken. Het maakt energie los en helpt de mensen die er dagelijks bij betrokken zijn weer even met een frisse blik te kijken. Er ontstaan ter plekke nieuwe samenwerkingen, ook in de zoektocht naar oplossingen voor juridische, planologische of andere belemmeringen.

Kortom, het loont om terug te kijken en het verhaal van de straat te achterhalen. De biografie van de winkelstraat kan volgens ons de blik verruimen en inspiratie bieden voor de toekomst. Niet voor niets noemt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zich ook wel eens de Rijksdienst voor het Perspectief.


Frank Strolenberg en Marlijn Baarveld, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Meer informatie over het experiment Aangename Aanloopstraten