Wonen en zorg verbinden in prestatieafspraken

Om doelstellingen in het sociaal domein te bereiken is een verbinding met de sociale huisvesting een voorwaarde. Door de decentralisaties van langdurige zorg, jeugdzorg en participatie wonen in wijken steeds meer kwetsbare mensen. Corporaties huisvesten een groot deel van deze groep.

Wat kan het bod zijn van corporaties aan deze doelgroepen met zelfredzaamheidsbeperkingen? Hoe wordt het bod op het woondomein afgestemd met benodigde randvoorwaarden als begeleiding, budgetbeheer of dagbesteding in het sociaal domein? Dit najaar verkennen we de inhoud, de functie en de context van prestatieafspraken op het thema wonen en zorg. Een landelijke inventarisatie, expert-sessies met corporaties, gemeenten en consumentenorganisaties leveren de input voor een handreiking die begin 2017 wordt gepubliceerd.

Verbinding sociaal domein en wonen

De vraagstukken die zich voordoen op het gebied van wonen en zorg zijn zeer divers. Er kan een bouwopgave liggen of woningen moeten aangepast worden. Er dienen zich nieuwkomers aan op de markt van wonen met zorg. De doorstroming stokt. De woonruimteverdeling is onvoldoende gericht op bijzondere doelgroepen. Binnen het sociaal domein heeft de gemeente een actieve taak, zoals regie over wat er de komende jaren nodig is, inkoop van diensten, de inzet van middelen vanuit de Wmo. Ook binnen het woondomein heeft de gemeente een actieve rol door aan te geven waar behoefte aan is op het gebied van wonen, in de vorm van een woonvisie of woonagenda, en de woningcorporaties uit te nodigen om hier werk van te maken. De nieuwe Woningwet heeft deze procedure geformaliseerd: de nieuwe Prestatieafspraken.

Kansen voor synergie

Wanneer bij deze Prestatieafspraken nadrukkelijk het sociaal domein betrokken wordt, ontstaan er kansen voor synergie. Het sociaal domein definieert (mede) doelgroepen van het woonbeleid. En maar liefst drie van de vier prioriteiten in het volkshuisvestingsbeleid van het rijk raken aan wonen met zorg: betaalbaarheid en beschikbaarheid (belangrijk bij beschermd wonen), urgente doelgroepen (GGZ, maatschappelijke opvang) en wonen met zorg en ouderenhuisvesting (geclusterd wonen in plaats van het verzorgingshuis). Het sociaal domein kan bij deze prestatieafspraken inbrengen hoe het woonbeleid gefaciliteerd kan worden vanuit zorg en ondersteuning. Vastgelopen trajecten krijgen weer een kans. Prestatieafspraken zijn een goed instrument om de samenhang van wonen en zorg te verbeteren. Het is een groeitraject. Dat kan door in een jaarlijkse cyclus de toekomst vorm te geven.

Analyse prestatieafspraken

Henk Nouws en Linda Sanders analyseren in opdracht van Platform31 en Aedes Actiz Kenniscentrum Wonen voorbeelden van prestatieafspraken op het gebied van wonen en zorg. Waarover maken gemeenten, corporaties en huurders precies afspraken en hoe doen ze dat zo smart mogelijk? En hoe verhouden de prestatieafspraken zich tot een bredere visie en beleid op wonen, welzijn, zorg, maar ook tot de samenwerking met andere partijen zoals zorgaanbieders? Wonen en zorg is slechts een verzamelterm voor vele thema’s en verbindingen die in de prestatieafspraken een plek kunnen krijgen. Op hoofdlijnen zien we in de prestatieafspraken vier thema’s terug:

  1. De kwantiteit van de woningen: hoeveel woningen van welke soort zijn nodig in welke wijken of kernen, welke doelgroepen worden daarvoor onderscheiden, hoe is gevonden welke aantallen nodig zijn, hoe wordt omgegaan met huur, koop en particuliere voorraad)
  2. De kwaliteit van de woningen: hoe druk je de kwaliteit uit, welke norm of normen zijn daarbij gehanteerd;
  3. Het voorzieningenniveau in de wijken: de ruimtelijke samenhang tussen woningen, woonomgeving, wijkinfrastructuur;
  4. De verbinding met andere domeinen: koppeling wonen, welzijn en zorg, sociale wijkteams, sociaal beheer.

Oogst ophalen en verdiepen

De eerste oogst van de verkenning laat zien dat gemeenten, corporaties en huurders het thema wonen en zorg heel verschillend invullen in de prestatieafspraken. Om de opbrengst te kunnen verdiepen organiseren Platform31 en Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen en Zorg expertsessies waarin goede voorbeelden en dilemma’s ter discussie komen.
De expertsessies zijn interessant voor gemeenten en woningcorporaties die al stappen hebben gezet om de prestatieafspraken uit de nieuwe Woningwet in te zetten voor wonen en zorg. De analyse van voorbeelden en de verdieping in expertsessies leiden tot een handreiking prestatieafspraken wonen en zorg.