Uitdaging voor scholen: ga voor de totaaloplossing van een gezond en energieneutraalgebouw

Toekomstbestendige, energieneutrale en gezonde basisscholen. Dat is volgens School vol Energie een haalbare kaart voor de vele verouderde basisschoolgebouwen in Nederland. In dit programma is een renovatiestrategie ontwikkeld die wat kosten betreft kan concurreren met nieuwbouw. Met dit concept wordt de school in korte tijd, buiten lestijden, gerenoveerd naar energieneutraal en gezond en zijn prestatie, beheer en onderhoud zeker twintig jaar gegarandeerd.

Vier consortia, van ontwerp- en bouwpartijen, hebben proposities ontwikkeld voor een specifiek type naoorlogse schoolgebouwen en staan klaar om die ‘op maat’ aan te bieden. Vier schoolbesturen en gemeenten onderzoeken met elkaar nieuwe vormen van samenwerken. Nu het programma in 2018 wordt afgerond, maken de experts van School vol Energie de balans op. In zeven brieven presenteren zij, ieder vanuit de eigen expertise, de belangrijkste lessen aan schoolbesturen, gemeenten, financiers, ontwerpers, bouwers en andere professionals in Nederland. Noor Huitema, procesversneller, richt de derde brief aan schoolbesturen.

Best schoolbestuur,

Een energieneutraal en gezond gebouw realiseren is binnen de context van een bestaande school heel complex. U moet factoren, met ieder afzonderlijk een groot belang, tegen elkaar afwegen. Lesmateriaal, kwaliteiten van het personeel en een gezond binnenklimaat stimuleren allemaal de leerprestaties. Het kostenvoordeel van energieneutraal gebouw is groot, maar daar staan de investeringskosten tegenover. Wat krijgt voorrang? Het antwoord kan volgens mij alleen voortkomen uit vergaande innovaties op het terrein van techniek, financiën en het proces. Mijn expertise ligt bij het proces, in dit geval het proces van een partij selecteren die de uitdagende renovatie van een schoolgebouw ontwerpt en uitvoert.

De manier waarop wij denken en opgeleid zijn, leidt ertoe dat wij vragen naar het wat, als we ergens een oplossing voor nodig hebben. Dat doen we omdat we denken te weten wat we nodig hebben en wat we willen krijgen. Maar als we uitleggen waarom we iets willen hebben, ontstaan pas echt goede oplossingen en innovaties. In dat waarom zitten de randvoorwaarden al beklonken. Dan gaat de opdrachtgever niet op zoek naar een passend product om te kopen, maar naar de juiste partner om het innovatieve product mee te ontwikkelen. Vanuit die gedachte ging School vol Energie via een uitgebreide selectie op zoek naar partijen die echt iets nieuws wilden ontwikkelen. Partners konden alleen door nieuwe producten te ontwikkelen tot een passend antwoord komen. Daar was onze leidraad voor het proces op geschreven. Daarbij hebben we bewust de grens opgezocht van wat de markt kan leveren.

We hebben heel hoge ambities gesteld en de oplossingsruimte helder beschreven. Zo daagden we partijen uit anders te denken en met nieuwe producten te komen. De ambitie is: realiseer een energieneutraal schoolgebouw met een gezond binnenklimaat. Zorg dat de renovatie binnen vier weken uitgevoerd kan worden. Daarnaast moet de businesscase van de renovatie positief zijn ten opzichte van huidige renovatiemethoden. Een grote uitdaging daarbij is: verplaats jezelf in de leerlingen en leerkrachten. Onder welke omstandigheden kunnen zij goed presteren? Niet onbelangrijk: wij vinden dat het opleveren van een gebouw niet het slotstuk is. Het eindresultaat moet een energieneutraal gebouw zijn, dat in het gebruik ook daadwerkelijk energieneutraal is en een gezond binnenklimaat heeft. De prestatie van het gebouw moet dus langere tijd gegarandeerd zijn.

Er waren veel enthousiaste partijen met goede ideeën. Samen met hen hebben we de mogelijkheden besproken. Als we zoveel verandering willen en deze hoge mate van innovatie, wat moet er dan allemaal gebeuren? Hoe ver kunnen we de uitvraag laten gaan zodat jullie nog een aanbod kunnen doen wat er bij past?

Na de selectie bleven uiteindelijk vier consortia over die aan de hand van een concrete casus een aanbod hebben gecreëerd. Tussen de oplossingen zitten genoeg verschillen om te zorgen voor een divers aanbod voor scholen. Het bijzondere aan hun deelname is dat School vol Energie niet zwart op wit kon garanderen dat er een concrete opdracht en daarna de gedroomde opschaling uit zou komen. Of dat lukt hangt af van de mate waarin u – schoolbesturen en gemeenten – enthousiast raken voor dit idee. Dat risico hebben onze koplopers voor lief genomen, onder meer omdat ze vertrouwen hebben in de aanpak (zoals ontwikkeld in Stroomversnelling) en bovendien de kennis en expertise kunnen gebruiken voor hun eigen propositie.

Een opdracht verstrekken op de hierboven genoemde manier, is niet de makkelijkste. Ten eerste gaat de methode uit van een totaaloplossing, die alle relevante aspecten meeneemt. Die oplossing kunt u alleen binnen een kloppende businesscase realiseren wanneer u als gemeente en schoolbestuur samen het opdrachtgeverschap op u neemt. Ten tweede is het een vak apart om op deze manier een uitvraag te doen. Heldere strakke voorwaarden omschrijven, maar niet formuleren wat je wilt hebben, is niet makkelijk. Ik raad dan ook aan u bij het opstellen van de uitvraag te laten adviseren. Als u op de bovengenoemde manier partijen uitvraagt – of uitdaagt – om met een goed aanbod voor uw school te komen, krijgt u een innovatief en compleet aanbod. De koplopers die wij hebben gevonden zijn er klaar voor.

Noor Huitema

Meer informatie

School vol Energie is een onderdeel van de Green Deal Scholen. Het programma wordt uitgevoerd door onafhankelijk opererend team van adviseurs onder regie van Platform31.

Noor Huitema helpt opdrachtgevers met het realiseren van écht duurzame projecten door hen te inspireren en te begeleiden in uitvraag- en aanbestedingsprocessen. Voor School vol Energie heeft zij zich ingezet als procesversneller.