Samen wonen voor uitstromers met een psychische kwetsbaarheid

Weer Thuis in de wijk

Afgelopen jaar opende in Amersfoort een bijzondere woongemeenschap haar deuren: Wijck Wonen. 41 studio’s voor onder meer huurders die uitstromen uit Beschermd Wonen of Maatschappelijke Opvang. “De bewoners willen terug kunnen vallen op de veiligheid van de groep. Er is naast losse woningen in de wijk een grote behoefte aan woonvormen plus, ofwel woongemeenschappen”, zegt Rienk Buter, manager vastgoed van GGZ-zorgondernemer Kwintes. Bijzonder is dat de toekomstige bewoners de studio’s zelf hebben gebouwd in een voormalig kantoorpand dichtbij het centrum.

De woongemeenschap Wijck Wonen was één van de aanpakken die werd gepresenteerd op de landelijke bijeenkomst ‘Weer Thuis in de wijk’. Zelfstandig wonen voor mensen uit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang vindt iedereen wenselijk. Maar hoe verloopt de praktijk? Op de bijeenkomst presenteerden gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders hun aanpak om te zorgen voor een zachte landing in de wijk. Veel uitstromers gaan in een ‘losse’ woning in de wijk wonen en krijgen daarnaast hulp en begeleiding op maat. Ook wordt geëxperimenteerd met nieuwe woonconcepten.

Eén van de workshops op de bijeenkomst werd gegeven door Rienk Buter, manager Vastgoed van Kwintes die als GGZ-zorgondernemer een uitgesproken mening heeft over zelfstandig wonen voor hun klantengroep. “De woonvraag van deze groep mensen wordt te weinig door de markt opgepakt. Jongeren bijvoorbeeld kunnen weinig vinden in de huidige huurmarkt. Zij zoeken een kleine, goedkope studio, overzichtelijk en makkelijk schoon te maken met daarbij de veilige setting van een groep. Geen groepswonen met gedeelde keuken, niet gecontroleerd of afgezonderd, maar wel in contact en het liefst met mensen die begrijpen waarom het leven soms een uitdaging is.”

Zelfbeheer

In de 41 studio’s van Wijck Wonen wonen huurders met en zonder beschikking ambulante begeleiding of Beschermd Wonen door elkaar. In het project zijn twee groepsruimten. Per bouwlaag werd gezocht naar een mix van jong en oud, met en zonder begeleiding. De huurders tekenen een contact voor een jaar. Wie in deze periode heeft laten zien dat hij of zij goed past in de gemeenschap, krijgt een contract voor onbepaalde tijd. Om de betrokkenheid bij het reilen en zeilen van de groep te vergroten, krijgen sommige bewoners een speciale rol, bijvoorbeeld die van technisch toezichthouder of assistent van de pandbeheerder. De groep werd uitdrukkelijk geselecteerd op de wens te wonen in zo’n gemeenschap. “Kijk, je hebt mensen met psychische beperkingen die dit willen en kunnen en mensen waar het helemaal niet bij past. Wat ons betreft was het DSM-ziektebeeld niet van belang maar of iemand paste in de groep,” vertelt Buter.

Het woonconcept is doordrenkt van bewonerszelfbeheer: Het inbouwpakket is zelf gemaakt en ingebouwd, bewoners regelen onderhoud en sociaal beheer. “Je bedenkt zoiets gaandeweg. Onze technische dienst viel het op dat een aantal cliënten graag meehielp bij het klussen en superhandig is. In Amersfoort startte verder een innovatieproject gericht op flexibel wonen. Dat stimuleerde ons na te denken of we met een groep bewoners prefab-elementen konden maken. Jongeren die normaal gesproken overdag vaak gamen en tv-kijken vroegen we mee te doen. Dat bleek goed te werken, twee van die gasten organiseerden in Wijck Wonen zelfs een hele bouwlaag met zijn tweeën. Voor het zelfvertrouwen fantastisch, mensen voelen zich enorm gewaardeerd. Het gebouw blijft hierdoor na de oplevering ook supermooi, want als je het zelf hebt geschilderd dan pas je wel op. Het grappige is dat mensen nu ze zelfstandig gaan wonen ook meer huurdersgedrag laten zien. Ze bellen bijvoorbeeld de huurcommissie. Dat toegenomen zelfvertrouwen is prachtig.” Om huurdersvaardigheden te vergroten, ontwikkelde Kwintes een website voor cliënten met informatie over wat je moet weten als je zelfstandig gaat wonen: Jewoontzelf.nl.

Herhalen

Ondanks het succes is Rienk Buter terughoudend over de herhaalbaarheid van zo’n project. “Je moet zo’n project niet klakkeloos herhalen maar wel een woonvorm ontwikkelen die past bij de groep mensen voor wie je het doet. We denken nu na over een trainingshuis voor mensen die meer ondersteuning nodig hebben om echt zelfstandig te gaan wonen. Wanneer je een woonvorm ontwikkelt met toekomstige bewoners is tijdens de ontwikkeling extra begeleiding en een langere ontwikkeltijd nodig, veel gaat goed, maar niet vanzelf. We zijn bijvoorbeeld met Wijck Wonen een half jaar langer bezig geweest dan wanneer je het bouwtraject met alleen maar professionals zou uitwerken. Er is bovendien ambulante begeleiding geweest voor de jongeren. Technisch personeel van ons schrikt niet van onverwacht gedrag. Het vraagt planning, training en geduld, van de bewoners, medewerkers en samenwerkingspartners.

Verder heb je ingewikkelde regels rond huurbescherming, leegstandswet, financiering. De kosten van de studio’s, ongeveer €25.000,- per unit, halen we uit de huurprijs die altijd lager is dan €592,- per maand. De groepsruimten kunnen daar niet uit betaald worden. Bovendien is door de leegstandswet de maximale exploitatie van 10 jaar net te krap om 100% kostendekkend te zijn. Dankzij innovatiegeld van de gemeente Amersfoort is dit project voor elkaar gekomen. Dus wij willen zeker herhalen, er staan drie projecten op de rol, maar je moet zoiets wel met elkaar willen. Als we door zo’n project voor cliënten leven op straat, in een opvang of Beschermd Wonen kunnen voorkomen, dan ben je al spekkoper. Ik denk dat zelfstandig wonen voor een grote groep kan. Dan moeten woningcorporaties iets gevarieerder gaan bouwen en gemeenten iets willen financieren.”

Presentaties van de landelijke bijeenkomst 'Weer thuis in de wijk'

Workshops: