Reshoring: kans om werkgelegenheid te vergroten

Interview met Ton Wilthagen, Tilburg University

Made in Holland. Het zou zo maar kunnen dat dit weer op veel meer verpakkingen komt te staan van producten in onze winkels. Tilburg University, gemeenten in de regio Hart van Brabant en Midpoint Brabant hebben namelijk een online programma ontwikkeld dat laat zien of het voor een bedrijf financieel haalbaar is (een deel van) de productie terug te halen naar Nederland. Het is niet alleen beter voor de economie, maar zou ook kansen bieden aan mensen met een arbeidsbeperking. “Loonkosten zijn niet meer zaligmakend.”

Jarenlang verplaatsen bedrijven delen of zelfs hun hele productie naar zogenoemde lagelonenlanden in bijvoorbeeld Azië. Daar lijkt nu verandering in te komen. Reshoring, het terughalen van productie naar Nederland, lijkt voor steeds meer bedrijven een goede optie. “We schatten dat ongeveer tussen de 10 en 14 procent van de bedrijven over reshoring denkt”, zegt hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen van Tilburg University. “Zij doen dit niet uit idealisme, maar omdat het zakelijk aantrekkelijk is. Je ziet steeds vaker dat bedrijven weer concurreren met bedrijven in zogenoemde lagelonenlanden.”

De koek groter maken

Het idee om werkgelegenheid te vergroten door reshoring ontstond volgens Wilthagen door zorgen over de arbeidsmarkt. “Er zijn veel mensen die niet meer aan het werk komen. Voor mensen met een bijstandsuitkering bijvoorbeeld is het steeds lastiger geworden aan het werk te komen. Ook voor andere groepen mensen die onder de Participatiewet vallen is het moeilijker geworden een passende baan te vinden. We kregen het idee om de koek groter te maken. En dat kan door werk wat we in Nederland niet meer denken te kunnen doen terug te halen. Zo houden we trek in de schoorsteen. Door reshoring kunnen we kansen bieden aan mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Als universiteit waren we al bezig met onderzoek en een programma aan het ontwikkelen dat bedrijven inzicht kan geven of het rendabel is productie terug te halen. De door ons ontwikkelde Reshoringtool helpt om een eerlijke nieuwe en integrale kostenafweging te maken.”

Volgens Wilthagen komt de globalisering in een nieuwe fase. “Loonkosten zijn niet meer zaligmakend”, zegt hij. “Neem nu het garnalenpellen. De afgelopen jaren is dit werk uitbesteed naar Marokko. Maar veel bedrijven zien nu ook in dat het vreemd is om de garnalen uit Nederland duizenden kilometers verderop te sturen om te pellen. Consumenten worden kritischer en er spelen maatschappelijke aspecten mee. Sinds een aantal weken is er weer een bedrijf dat de garnalen in Nederland laat pellen. Maar ook bijvoorbeeld het assembleren van fietsen is weer teruggekomen naar Nederland. Bedrijven merken dat uitbesteden tot kwaliteitsverlies kan leiden en ze willen snel kunnen leveren. Kledingbedrijf Zara bijvoorbeeld vernieuwt elke drie weken de collectie. Als de kleding duizenden kilometers verderop wordt gemaakt, is dit niet mogelijk.”

Automatisering

Een bedrijf dat met succes de productie terughaalt naar Nederland is Capi Europe in Tilburg. Aanvankelijk is de productie van bloempotten en ornamenten opgezet in Vietnam en later verplaatst naar China waar ongeveer 500 mensen werken. Onder meer de energiekosten en wisselvallige energieleverantie in China, productiekwaliteit, transportkosten en de Chinese lonen die jaarlijks stijgen met 40 procent hebben eigenaar Toine van de Ven doen besluiten de productie terug te halen naar Nederland. Door robots in te zetten maakt hij het productieproces efficiënter waardoor het mogelijk is in Nederland te produceren. Uiteindelijk is er op de Tilburgse locatie plek voor 50 mensen. Dit bewijst volgens hoogleraar Withagen dat automatisering een belangrijke rol kan spelen bij reshoring.

Het idee van reshoring is overgewaaid uit Amerika. President Obama spreekt over ‘bringing jobs back home´. In Amerika komen jaarlijks al ongeveer 50.000 banen terug. Apple besloot onlangs de ‘Mac’s’ weer in Amerika te laten maken. Maar of het in Nederland ook zo’n vaart zal lopen durft Wilthagen niet te zeggen: “De Amerikanen zijn wat chauvinistischer. Als hij in een doe-het-zelfzaak twee hamers ziet met ‘Made in China’ en ‘Made in the USA’ kiest hij voor de hamer uit eigen land. In Nederland kijken we vooral naar de prijs.”

Waarom juist voor Tilburg en omgeving is gekozen voor het reshoringsexperiment is niet toevallig. “Tilburg heeft een verleden als textielstad”, zegt de hoogleraar. “Die industrie is verdwenen en de stad moest op zoek naar een nieuwe economie. Oud-burgemeester Ruud Vreeman noemde het de ‘comeback city’. Tilburg is enorm gemotiveerd om het ‘maakwerk’ terug te halen.” Maar ook andere steden zijn bezig met reshoring volgens Wilthagen. “In Rotterdam bijvoorbeeld staan veel jongeren aan de kant. Daar wordt een speciaal reshoringbedrijf opgericht om te kijken hoe er meer werk naar de stad te halen is voor deze groep.”

Reshoring goeroe

“Elke regio wil zijn economie ontwikkelen”, zegt strategisch accountmanager Anja Willems van de gemeente Tilburg. “Ook wij gingen samen met gemeenten in de omgeving op zoek naar manieren om de werkgelegenheid te stimuleren. In Tilburg en omgeving richten we ons onder meer op de maakindustrie.” Het balletje ging voor de gemeente rollen toen het Tilburgse PvdA-raadslid en ondernemer Leendert Florusse samen met hoogleraar Ton Wilthagen de Amerikaanse ‘reshoringsgoeroe’ Harry Moser naar Nederland wilde halen. “Hiermee was het zaadje geplant”, zegt Willems. “We hebben dit idee als gemeente meteen omarmd en stelden ons meteen de vragen: wat willen we hiermee als lokale overheid en hoe kunnen we hiermee de werkgelegenheid vergroten? We besloten het initiatief op twee manieren te ondersteunen: door mee te doen aan de ontwikkeling van de webtool en bedrijven die besluiten hun productie terug te halen subsidie te geven.”

De subsidieregeling voor bedrijven die reshoren bestaat uit verschillende fases. De maximale subsidie die een bedrijf kan ontvangen is 100.000 euro. Bij dit maximale bedrag hoort de voorwaarde dat er een groep mensen uit de bijstand, SW of een van de andere regelingen een baan krijgen bij het betreffende bedrijf. “Als gemeente gaan we kijken hoe het terughalen van de productie door een bedrijf meer werkgelegenheid kan opleveren”, zegt Willems. “We helpen ze niet alleen financieel, maar ook bijvoorbeeld bij het vinden van een geschikte locatie.”

Participatiewet

Volgens Ton Wilthagen heeft de invoering van de Participatiewet een enorm probleem opgeleverd. Het idee achter de wet is dat zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking werk vinden. De Wet werk en bijstand (Wwb), de Wet sociale werkvoorziening (WSW) en een groot deel van de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wajong) zijn in de nieuwe Participatiewet ondergebracht. Staatssecretaris Klijnsma heeft bedrijven laten beloven dat zij de komende jaren 100.000 mensen met een beperking gaan aannemen. “Het gaat om enorme aantallen”, zegt Wilthagen. “Maar we hebben een crisis van zeven jaar achter de rug en veel bedrijven kunnen vooruit met hun personeel. Zij hebben geen banen voor mensen uit de verschillende regelingen. Bedrijven die hun productie terughalen uit het buitenland starten met nieuw werk. Zij kunnen rekening houden met banen voor mensen uit de ‘participatiegroep’. Reshoring kan zo bijdragen aan een oplossing voor het probleem.”

De Reshoringstool kijkt naar productiekosten. Het programma geeft onder meer antwoord op de vraag: is productie in het buitenland nog steeds goedkoper of is het toch beter om de productie in Nederland te houden of terug te halen? Om dit te weten te komen heeft Tilburg University 150 vragen opgesteld. “Het zijn veel vragen, maar het geeft daarna wel een heel goed beeld. Als ondernemer moet je er serieus, en het liefst met je boekhouder die alle cijfers bij de hand heeft, voor gaan zitten. Het is een zogenoemd ‘Total cost of ownership’-model. Na het invullen van de tool weet je als bedrijf precies de kostprijs per eenheid van je product en heb je inzicht waar je het goedkoopste kunt produceren. Met deze resultaten kan een bedrijf een goede afweging maken.”

Nuttig en bruikbaar

Niet alleen voor bedrijven, maar ook voor de wetenschap is de reshoringtool een bruikbaar en nuttig instrument. “We gaan onderzoeksresultaten uit het programma halen en met de informatie van de bedrijven kunnen we het model aanpassen,” zegt Ton Wilthagen. Ook de gemeente Tilburg ziet de tool als een praktisch instrument. “De eerste 20 bedrijven uit onze regio mogen de tool kosteloos gebruiken”, zegt Anja Willems. “Uiteraard moeten we rekening houden met privacy, maar de antwoorden van de bedrijven zijn voor ons ook heel interessant. We willen deze feedback graag gebruiken om de tool te verbeteren.”

Hoeveel bedrijven uiteindelijk hun productie terughalen durven zowel Wilthagen als de gemeente Tilburg niet te zeggen. Maar als het aan Wilthagen ligt is het zeker de moeite waard de Reshoringstool niet alleen in de regio Tilburg te gebruiken. Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaf onlangs in een interview aan zeer geïnteresseerd te zijn in het Tilburgse experiment en in reshoring veel kansen te zien voor de werkgelegenheid.