Omgevingswet geeft gezondheid plek in ruimtelijk domein

Nu gezondheid is opgenomen in de nieuwe Omgevingswet, liggen er uitgelezen kansen om het thema op een ander niveau dan voorheen zijn plek te geven in het ruimtelijk domein. Naast het niveau van projecten, biedt de wet kansen om op niveau van stadsdelen en de gehele stad gezondheid te agenderen. Het gaat verder dan alleen vasthouden aan milieu-indicatoren. Vragen die steden zich moeten stellen: Hoe werkt een stad op strategisch niveau aan gezondheid, hoe kan deze zich positioneren in pleinen, parken en openbare ruimte, groenstructuur en fiets- en wandelpadennetwerk en welke projecten dragen wel en welke dragen niet bij aan de gezondheid?

Fit-in-the-city-k

Health protection

Australië werkt, door erkenning van de relatie tussen obesitas en de fysieke omgeving, aan ‘health protection’, gezondheidsbescherming met een zwaar accent op de ruimtelijke inrichting. Nederland kan hiervan leren. Utrecht bijvoorbeeld heeft met de herontwikkeling van de stationsomgeving en de nieuwe gezondheidsnota ‘Bouwen aan een gezonde toekomst’ als Nederlandse stad inmiddels zijn visitekaartje op dit thema afgegeven. Het vraagt van gezondheidswerkers wel om de benodigde competenties om meerwaarde aan te tonen in ruimtelijke projecten. Om aan te sluiten bij fysieke opgaven is het zinvol om te weten hoe het ruimtelijk domein functioneert. De praktijkbijeenkomst over Gezondheid in de omgevingswet, die Platform31 in november houdt, speelt hierop in.

Ook hoogleraar epidemiologie Hans Brug, VUmc stelde onlangs in de lezing ‘Fit in the city’ dat de fysieke leefomgeving – van gebouw tot openbare ruimte – moet aanzetten tot bewegen. “Het moet de standaard worden en is bovendien effectief”, aldus Brug. Nederland zit volgens Brug sterk op de ‘nudge-aanpak’ – de vriendelijke duwtjes in de goede richting – als het gaat om fit in de stad. Het leidde inmiddels tot rookvrije treinen, gebouwen, restaurants met ontmoediging en lager gebruik. Maar de steden waarin we leven, zijn vol met verleidingen tot consumeren. En mensen raken door liften en roltrappen vanzelf inactief, tenzij je bewust bent dat je moet bewegen. “Om gezond en fit in de stad te leven, moeten de juiste prikkels voorhanden zijn die bewegen uitlokken. De nieuwste apps en self-checks nemen door de smartphones, tablets en andere gadgets wel een enorme toevlucht. Maar kennis alleen leidt nog niet automatisch tot het benodigde beweeggedrag”, aldus Hans Burg.

Civic engagement

Terry Huang, hoogleraar publieke gezondheid aan de City University van New York, sprak als tweede keynote in de lezing ‘Fit in the city’. Hij plaatste de gezonde leefstijl van stadsbewoners in de context van de systeembenadering. Wat leidde in twee vergelijkbare wijken in New York: the Bronx en Brooklyn met een vergelijkbare ruimtelijke inrichting toch tot een ander obese profiel?
Facebookdata bracht de uitkomst. Het tv-kijkgedrag bleek het verschil te maken. Maar ook voeding en de voedingsmiddelenindustrie heeft zijn effect. Door nieuwe richtlijnen moeten fabrikanten voeding produceren met een lager vetgehalte. Om de gewenste smaak te krijgen compenseren de producenten dit door extra suikers toe te voegen.Huang hield een pleidooi om een gezonde leefstijl vooral bij de gemeenschap zelf te agenderen. Dit vooral door het te problematiseren en duidelijk te maken hoe het je als gezin raakt. Aangezien leefstijl en gezond gedrag van zo’n complexiteit uit gaat, bracht hij bewezen voorbeelden in hoe het samen kan komen.

De herontwikkeling en ontwerp van een lagere school leidde tot een betrokken lokale gemeenschap en minder zitten. Ook het bedrijfsleven kan vanuit het maatschappelijk verantwoord ondernemen zo zijn bijdrage geven. De wereldwijde Nutriënt Index kan worden gebruikt in relatie tot obesitas en ondervoeding voor het aantrekken van nieuw kapitaal.

Meer informatie

Maarten Hoorn

06 10 15 67 08 – maarten.hoorn@platform31.nl

Meer informatie






Annette Duivenvoorden

06 35 11 58 12 – annette.duivenvoorden@platform31.nl